Meer dan 60.000 New Yorkers die in 2024 voor Donald Trump stemden, kozen tijdens de burgemeesterverkiezingen in New York voor de progressieve socialist Zohran Mamdani. Op het politieke spectrum lijken die 2 nochtans ver uit elkaar te liggen: hoe kan het dat die Trump-kiezers zo'n ommezwaai maakten? "Mensen zijn geen computers, dus wanneer ze gaan stemmen, is hun keuze zelden puur rationeel."
Er hing een gemoedelijke sfeer in het Witte Huis afgelopen november. De pasverkozen burgemeester van New York Zohran Mamdani had "een productief gesprek" met president Donald Trump en samen beantwoordden ze enkele vragen van de pers in het Oval Office. Dat ging gepaard met heel wat gelach, handschudden en aanmoedigende klopjes op de arm.
De 2 mannen hadden elkaar nochtans maandenlang onder vuur genomen. Trump noemde Mamdani een radicale communist: hij dreigde ermee alle financiële steun aan New York City stop te zetten en de kandidaat-burgemeester te deporteren.
Mamdani bestempelde Trump op zijn beurt als een gevaarlijke fascist en despoot. "Op een moment van politieke duisternis zal New York het licht zijn", zei Mamdani tijdens zijn overwinningsspeech.
Mamdani vindt Trump nog steeds een fascist, zegt hij met de president aan zijn zijde
Dat waren Mamdani en Trump dus allemaal even vergeten. Ze benadrukten dat ze heel wat gezamenlijke doelen hebben, zoals de prijzen voor New Yorkers naar beneden halen en de levenskwaliteit in de stad verbeteren. Ze willen hun kiezers niet teleurstellen, want ook dat hebben ze (deels) gemeen.
"Hij heeft mij verteld dat een aantal van mijn kiezers ook op hem heeft gestemd", zei Trump lachend. "1 op de 10", antwoordde Mamdani. "En ik vind dat best oké", besloot Trump.
Die cijfers komen van een diepgaande analyse die CBS News maakte van de verkiezingsresultaten in New York. In Queens stemde 15 procent van de Trump-kiezers ook voor Mamdani, in The Bronx lag dat percentage op 12 procent en in Manhattan en Brooklyn op 8 procent.
"Kiezer is grillig en teleurgesteld"
Op papier is het een opvallende wending van de kiezer. Mamdani is een socialistische democraat, die gratis openbaar vervoer belooft, migranten wil beschermen en de rijkste New Yorkers extra belastingen wil opleggen.
Trump wil net zoveel mogelijk mensen zonder papieren deporteren en gaf de 10 procent rijkste Amerikanen met zijn 'Big, Beautiful Bill' een belastingvoordeel van 12.000 dollar per jaar.
Aangezien beide heren ideologisch zo ver uit elkaar staan: hoe kan het dat minstens 60.000 New Yorkers hun heil zien in zowel Mamdani als Trump?
"Toen je mij het cijfer doorstuurde, was ik eigenlijk helemaal niet verbaasd." Dat zegt Ken Kollman, die als professor politicologie aan de Universiteit van Michigan werkt en zich specialiseert in onderzoek naar verkiezingen. "Mensen zijn geen computers, dus wanneer ze gaan stemmen, is hun keuze zelden puur rationeel. Ook emoties spelen een belangrijke rol, zoals woede en angst."
Die emoties kunnen zich dan richten tegen de voormalige burgemeester van New York Eric Adams, maar ook tegen de man die ze kozen voor het presidentschap: Donald Trump.
"Mensen zijn bang, nu de federale overheid troepen en agenten naar grootsteden stuurt. Ze zijn bang dat de economie en werkgelegenheid erop achteruit gaan. Ze zijn bang dat New York niet langer betaalbaar zal zijn." En dat alles vertaalt zich naar het stemgedrag van de Amerikaanse kiezer.
"De Amerikaanse kiezer is ook grillig en bekijkt het aanbod van kandidaten als koopwaar in een etalage", zegt Björn Soenens. Hij werkt als Amerikakenner en senior analist voor VRT NWS. "In 2024 stapten heel wat kiezers die normaal gezien tot de Democraten behoren - zoals zwarte en latino-kiezers - over naar Trump."
"Dat kwam door de inflatie na de coronapandemie en omdat er weinig hervormingen kwamen bij de politie na de George Floyd-protesten. Mensen hadden het niet altijd goed in hun leven en zagen dat de beloofde veranderingen er niet kwamen."
Mensen willen verandering als de status quo onbevredigend is en niet leidt tot geluk in hun leven
Björn Soenens, senior analist voor VRT NWS
Nu is er echter sprake van buyer's remorse, legt Soenens uit. "De inflatie is niet voorbij en de werkloosheid neemt zelfs toe. De kiezers zien ook de onzekerheid door de vele importtarieven en zien een ontaardend immigratiebeleid. Het is allemaal wat heftig, en daarom stappen sommige mensen die voor Trump stemden, opnieuw over naar de Democraten." En dat is dus ook gebeurd bij de burgemeesterverkiezingen in New York.
Het is zeker niet de eerste keer dat zo'n overstap van politiek kamp voorkomt, stelt Soenens. "De agent of change, de persoon die verandering brengt, wint altijd de verkiezingen. Na de chaos van Trump kon Joe Biden nipt de verkiezingen winnen. Barack Obama was de agent of change na de financiële crisis en de krukkige reactie van de overheid na de verwoestingen door orkaan Katrina onder George W. Bush."
De kans dat nog meer Amerikanen die in 2024 voor Trump stemden opnieuw overstappen naar de Democraten, is groot. De midterms van 2026 zullen dan ook een grote uitdaging worden voor de Republikeinen. De kans is echter klein dat de Democraten Mamdani als poster boy zullen etaleren, voorspelt Kollman.
"Ik geloof niet dat de Democratische partij Mamdani als hoofdfiguur zal presenteren. Ze zal zich opstellen als een partij met diverse meningen, die verschillende groepen verwelkomt en zich tegen de regering van Donald Trump zal richten. De boodschap zal zijn: wij zullen Donald Trump ter verantwoording roepen voor zijn daden."
