Deze ex-cipier brengt mijn hoofd danig in beweging 

'Tot alles in beweging komt' is de intrigerende titel van de debuutroman van de Nederlandse dichter Ester Naomi Perquin (45). Haar allereerste baan, piepjong nog, was die van cipier. 'Gevangenbewaarder' zoals ze dat zo mooi zeggen in Nederland.

Die ervaring resulteerde in haar derde  dichtbundel 'Celinspecties' (2012), de opvolger van 'Servetten halfstok '(2007) en 'Namens de ander' (2009) . Ze kon toen al de poëzieprijzen aan elkaar rijgen. Perquin werd in 2017 ook Dichter des Vaderlands.

Nu, zoveel jaren later, heeft ze haar gevangenisachtergrond omgezet in een ingekookte debuutroman over daders en slachtoffers, macht, ouderschap, familiebanden én een geheim.

Hier zijn 3 goede redenen om 'Tot alles in beweging komt' aan het begin van dit nieuwe leesjaar meteen op te pakken.

Wat gebeurt er als een dichter een roman schrijft? Je krijgt puntgave zinnen, gedachten die mogen uitwaaieren en geen enkel woord dat aan het toeval wordt overgelaten. Dat merk je meteen in Perquins openingszin:

"De eerste keer dat mijn vader stierf, deed hij dat alleen voor mij.”

Het locked-in-syndroom waaraan haar vader op jonge leeftijd is overleden, wordt een symbool voor alle rollen waarin je in het leven wel eens opgesloten zit: families, relaties, daderschap, macht... De omineuze openingszin is de sleutel tot bijna alle thema’s in het boek.

Het hoofdpersonage Ela, net als Perquin ooit cipier, werkt aan een boek over ontsnappingspogingen. Ze is zwanger van haar derde kind: na de geboorte van haar twee zonen verwacht ze nu haar eerste dochter. En dat andere perspectief laat zich voelen. Een nieuw verhaal voor het volgende boek dringt zich op: weg van het ontsnappen, maar meer de diepte in. Het hoofdpersonage trekt op onderzoek uit, tot in elke vezel van het eigen vel.

Wanneer Ela lezingen geeft over haar ervaringen in de gevangenis, willen toehoorders steevast de meest sensationele verhalen. Voor het hoofdpersonage zijn er echter slechts een zestal hopeloze, lugubere dossiers: de reddelozen. Mannen voor wie geen hulp meer mogelijk is.

De verhalen en gruwelijke details over deze mannen diept ze maar wat graag op, met intussen gekend effect bij het publiek.

Gaandeweg beseft ze dat, door de schijnwerpers op deze extreme gevallen te richten, al het andere in de schaduw blijft. Dat ook - en misschien vooral - zijzelf buiten beeld blijft. 

En precies dat doet dit boek indrukwekkend goed: het haalt alles met de precisie van een zoeklicht uit de schaduw. Het brengt Ela bij haar positie als vrouwelijke cipier in een gevangenis vol viriele mannen, maar ook bij haar positie als dochter, zus, moeder, partner en ex-partner.

Wat volgt is een tastend denken en vertellen dat, mits enige overgave, bijzonder meeslepend, invoelend en zelfs spannend is. 

Er is nog een onmiskenbaar voordeel: als lezer kun je niet anders dan voorbij Ela’s verhaal ook jezelf genadeloos te analyseren. Hoe was mijn kindertijd in gezinsverband? Waar stond ik in vorige relaties? Wie ben ik als moeder? Hoe sta ik in het leven? 

Laat je niet misleiden: dit lijkt een eindeloos meanderend boek vol zijsprongen en gedachtegangen en details die ogenschijnlijk weinig betekenis hebben. Maar schijn bedriegt.

Een ongeduldige lezer zou zich kunnen vervelen. Wie zich met overgave laat leiden, komt bij inzichten die eerder onbereikbaar waren. 

Wat vond ik het verfrissend om een boek te lezen waarin niet alles is voorgekauwd, maar waarin je zelf je tanden mag zetten. Het is zoekend en tastend, zoals de beste poëzie. Een sluitend antwoord is oninteressant. Het gaat om het benaderen.

Tot alles in beweging komt en niet meer te stillen is.