Hubble heeft de grootste protoplanetaire schijf ooit op beeld vastgelegd, een wolk van stof en gas rond een jonge ster waaruit een nieuw planetenstelsel ontstaat. Dat meldt NASA. Hij bevindt zich op 1.000 lichtjaar van de aarde en heeft een diameter van 643 miljard kilometer, zowat 40 keer die van ons zonnestelsel. Met 'Dracula's Chivito' is hij vernoemd naar zijn ontdekkers, een onderzoeker uit Hongarije en een uit Uruguay.
Hubble spot grootste kraamkamer van planeten ooit: maak kennis met 'Dracula's Chivito'
Alexander Verstraete
Gepubliceerd:
IRAS 23077+6707: zo heet de protoplanetaire schijf die door Hubble op beeld is vastgelegd, goed voor de grootste in zijn soort die ooit is waargenomen. Hij is chaotisch en turbulent met filamenten die zich veel verder boven en onder de schijf uitstrekken dan gelijkaardige systemen die astronomen eerder hebben ontdekt.
Protoplanetaire schijven zijn de kraamkamers van planeten. Het zijn grote wolken van stof en gas die rond een jonge ster draaien en waaruit nieuwe planeten ontstaan. Het is niet duidelijk welk type ster schuilgaat in het hart van IRAS 23077+6707. Mogelijk gaat het om 1 grote, hete ster, maar ook een duo van sterren is mogelijk.
Kuipergordel
De afmetingen van IRAS 23077+6707 zijn nauwelijks te vatten. Het systeem bevindt zich op 1.000 lichtjaar van de aarde en heeft een diameter van 643 miljard kilometer. Dat is liefst 40 keer meer dan de diameter van ons zonnestelsel, helemaal tot in de Kuipergordel aan de rand.
Als bijnaam kreeg IRAS 23077+6707 'Dracula's Chivito' toebedeeld. Dat is een verwijzing naar de 2 wetenschappers achter de ontdekking: een uit Hongarije en een uit Uruguay. Dat laatste land heeft de chivito als nationaal gerecht. Die heeft veel weg van een hamburger. De vergelijking met de vorm van de protoplanetaire schijf is niet uit de lucht.
Laboratorium
"De beelden die Hubble van IRAS 23077+6707 heeft gemaakt, zitten vol details die zeldzaam zijn in beelden van protoplanetaire schijven", zegt Kristina Monsch van het Center for Astrophysics die het onderzoek leidde. "Ze tonen aan dat de kraamkamers van planeten veel actiever en chaotischer zijn dan we hadden verwacht."
"We zien de schijf langs de zijkant, waarbij de filamenten en asymetrische eigenschappen opvallen. Zowel Hubble als James Webb vatten eerder al gelijkaardige structuren in andere protoplanetaire schijven, maar IRAS 23077+6707 geeft ons een uitzonderlijk perspectief. We kunnen de structuren in het zichtbare lichtspectrum en in ongezien detail zien. Het is een nieuw laboratorium om de vorming van planeten te bestuderen, net als de omgeving waarin dat gebeurt."
Jupiter
Het is goed mogelijk dat IRAS 23077+6707 een (veel) grotere versie van ons eigen zonnestelsel is, toen het nog jong was. De schijf heeft naar schatting een massa gelijk aan 10 tot 30 keer die van Jupiter. Dat is voldoende om verschillende gasreuzen te vormen.
"In theorie kan een uitgebreid planetenstelsel uit IRAS 23077+6707 ontstaan", zegt Monsch nog. "Hoewel de vorming van planeten mogelijk iets verschilt in zulke kolossale omgevingen, zijn de onderliggende processen waarschijnlijk gelijklopend. Momenteel hebben we nog meer vragen dan antwoorden, maar deze nieuwe beelden kunnen ons meer inzicht geven in de vorming van planeten in verschillende omgevingen."
