In 11,5 procent van de meetpunten van het Vlaamse oppervlaktewater worden nog te veel nitraten vastgesteld, het laagste aantal sinds het begin van de metingen begin deze eeuw. Dat hebben we volgens de Vlaamse Milieumaatschappij te danken aan het weer en de inspanningen van de boeren die gerichter bemesten. Toch is er nog werk aan de winkel. Vlaanderen haalt vandaag nog lang niet de doelstelling die al in 2018 bereikt had moeten zijn.
Met dank aan de boeren én het weer: oppervlaktewater in Vlaanderen bevat laagste hoeveelheid meststoffen in 20 jaar
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In het meetjaar 2024-2025 werden de nitraatnormen overschreden in 11,5 procent van de meetpunten van het oppervlaktewater. Dat is het laagste aantal sinds het begin van de metingen in 2023.
Dat is weliswaar nog steeds dubbel zoveel als de norm sinds 2018 toelaat.
De daling is te danken aan gerichter bemesten door boeren en gunstige weersomstandigheden.
Maar er is nog werk aan de winkel. "We moeten de huidige inspanningen volhouden om deze dalingen te kunnen aanhouden," zegt Jo Brouns, minister van Landbouw en Omgeving (CD&V). Hij kijkt daarvoor ook naar gezinnen die nog niet zijn aangesloten op de riolering.
Op 760 plekken in Vlaanderen meet de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) hoeveel meststoffen in het oppervlaktewater belanden. Zo houdt Vlaanderen de impact van de landbouw op de waterkwaliteit bij. Sinds 2018 mag nergens meer dan 50 milligram nitraat per liter water gemeten worden. Dat is zo vastgelegd in het 5e Mestactieplan.
Dit jaar heeft de VMM goed nieuws. Tussen 1 juli 2024 en 30 juni 2025 werd op 11,5 procent van de meetpunten nog te veel nitraat aangetroffen in het oppervlaktewater. Dat is het laagste aantal sinds het begin van de metingen in 2003.
Het is wel nog altijd ver boven de doelstelling van maximaal 5 procent overschrijdingen die Vlaanderen zichzelf vanaf 2018 al had opgelegd.
Naast nitraten meet Vlaanderen het gehalte van fosfaten, een andere meststof, in het oppervlaktewater. Ook die cijfers tonen verbetering, al is dat relatief. Minder dan de helft van de meetpunten (48 procent) haalt daar vandaag de milieukwaliteitsnorm.
De waterkwaliteit varieert wel van regio tot regio. West-Vlaanderen scoort het slechtst, met 16 procent overschrijdingen. Naast het IJzerbekken kleuren ook het Maasbekken en het Bovenscheldebekken rood.
Het Denderbekken doet het dan weer zeer goed, met geen enkele overschrijding.
Boeren of het weer?
Waar hebben we die verbetering aan te danken? Dat is moeilijker te zeggen dan je misschien zou denken. Het is een samenspel van het mestbeleid, het type landbouw, hoeveel regen valt en hoe de bodem eruit ziet.
Jo Brouns, minister van Landbouw en Omgeving (CD&V), roemt "de maatregelen die we samen met de landbouwsector hebben genomen om op het juiste moment de juiste hoeveelheid te bemesten, en voldoende afstand te houden van waterlopen. Dat blijkt zijn vruchten af te werpen."
Landbouwer Koen Vrancken toont welke maatregelen hij neemt om de waterkwaliteit te beschermen.
Daar sluit de Boerenbond zich bij aan. "Dit zijn bijzonder goede resultaten", vindt voorzitter Lode Ceyssens. "We zien de gevolgen van de maatregelen van het 6de Mestactieplan, dat liep van 2019 tot 2024. Vanaf volgend jaar zullen alle maatregelen van het 7de Mestactieplan in voege zijn. Die resultaten zullen we kunnen meten na 2027."
Zowel Brouns als de Boerenbond verwijzen, niet onterecht, ook naar de weersomstandigheden. Die waren tijdens het voorbije winterjaar 2024-2025 (de periode waarin er gemeten wordt) zeer gunstig. Zo was de zomer van 2024 heel nat, waardoor heel wat gewassen stevig groeiden. Die namen daarbij veel meststoffen op die daardoor niet in de bodem en het water terecht konden komen. Omgekeerd kan er tijdens droge zomers meer mest op de akkers blijven liggen, dat nadien in het water kan belanden.
Hoeveel invloed het weer kan hebben, tonen de metingen van de voorbije jaren aan. Sinds 2017 was zo goed als elk meetjaar droog. Op de grafiek hierboven pieken de overschrijdingen precies in die periode opnieuw.
En ook niet onbelangrijk: meer dan de helft van de meetputten wordt niet maandelijks maar slechts om de 3 maanden bemonsterd, stipt de VMM zelf aan. Zo kunnen korte piekoverschrijdingen, bijvoorbeeld door een plensbui die mest naar de waterlopen spoelt, door de mazen van het net glippen.
De boeren of het weer: welke van de 2 factoren het zwaarst doorweegt, kan de VMM vandaag niet precies zeggen. "Het zijn wel 2 mogelijke bronnen die wel degelijk impact hebben", klinkt het daar.
Nog veel werk aan de winkel
Er belanden dus minder meststoffen in het water, maar toch is er nog veel werk aan de winkel. Er worden nog steeds op dubbel zoveel plekken als toegestaan te veel nitraten aangetroffen in het oppervlaktewater.
Daarnaast verbetert de kwaliteit van het ondiep grondwater amper. Al 20 jaar lang schommelt het aantal overschrijdingen van de nitraatnorm rond de 35 procent. Grondwater reageert dan ook trager dan oppervlaktewater op veranderingen in het beleid of het weer.
Nochtans hebben we niet de luxe van de tijd. Begin dit jaar nog tikte Europa België op de vingers omdat de waterkwaliteit niet voldoende verbetert. De Europese Commissie verwees daarbij expliciet naar nitratenvervuiling (naast PFAS en pesticiden).
We zijn er nog niet. We moeten de huidige inspanningen volhouden
Jo Brouns, minister van Landbouw en Omgeving
Sinds begin dit jaar is er wel een nieuw Mestactieplan van kracht, het zevende alweer, dat de waterkwaliteit moet helpen verbeteren.
Dat nieuwe mestactieplan verbreedde onder andere de bufferstroken langs waterlopen waar boeren niet mogen bemesten. Maar ook die maatregelen zullen wellicht niet volstaan om te voldoen aan de Europese nitraatrichtlijn, merkte het Departement Omgeving al op nog voor het actieplan werd ingevoerd.
"We zijn er nog niet", erkent Brouns vandaag. "De regionale verschillen en de invloed van het weer maken duidelijk dat we moeten blijven inzetten op innovatie, samenwerking en een duurzaam mestbeleid. Het is door de landbouwers dat we deze positieve resultaten kunnen voorleggen. We moeten de huidige inspanningen volhouden om deze dalingen te kunnen aanhouden."
Daarvoor kijkt Brouns niet alleen naar de landbouw, maar ook naar gezinnen in landbouwgebied die nog niet zijn aangesloten op de riolering. Brouns heeft 138 miljoen euro opzij gezet om zulke huishoudens aan te sluiten. Waar dat niet mogelijk is, wil hij plaatselijke zuiveringssystemen aanleggen.
