"Vergunningenrevolutie" moet bouwen in Vlaanderen makkelijker maken en in beroep gaan moeilijker: dit verandert er

Pano toonde in april aan hoe het vergunningenbeleid in Vlaanderen spaak loopt. Een vergunning aanvragen is complex en beroepsprocedures zorgen er steeds vaker voor dat projecten jarenlang stil liggen. Als reactie op de uitzending kondigde minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) aan bezig te zijn met een plan om beroepsprocedures moeilijker te maken en vergunningsregels eenvoudiger.

Dat plan is er nu. In totaal gaat het om 45 maatregelen.

"Robuuste vergunningen zijn essentieel om de welvaart in Vlaanderen veilig te stellen. Met dit ambitieuze plan houden we woord: de vergunningenrevolutie kan starten", zegt Brouns. Het gaat om vergunningen voor bijvoorbeeld bedrijven en infrastructuur, maar ook voor de woningen, scholen en natuurontwikkeling. 

De regering sleutelt in de eerste plaats aan de procedure om een vergunning te krijgen.

Brouns wil dat het advies dat de overheid geeft na een aanvraag veel oplossingsgerichter is. Tegenstrijdige adviezen van verschillende overheidsadministraties moeten verleden tijd worden. "Er moet één duidelijk advies van de overheid zijn", aldus Brouns. In het advies zal de overheid zich enkel nog uitspreken over de wettelijkheid, niet meer over de wenselijkheid van een project. De tweedeling 'gunstig' of 'ongunstig' verdwijnt ook. 

Besturen moeten "maatschappelijke meerwaarde" ook meer laten doorwegen in hun beslissing of ze een vergunning verlenen of niet. Brouns geeft het voorbeeld van een school: "Dat kan hinder veroorzaken, denk bijvoorbeeld aan geluid van de speelplaats, maar het wordt nu in de wet vastgelegd dat het maatschappelijk belang mee wordt genomen in de beoordeling."

De regering wil dat wie bouwt in Vlaanderen meer zekerheid krijgt. Mensen of verenigingen kunnen beroepsprocedures aanspannen tegen projecten, wat vaak tot vertraging leidt. In 2023 werd bijvoorbeeld protest aangetekend tegen 35 procent van alle grote woonprojecten.

Overleg op voorhand met de buurt moet de kans op klachten verminderen. De initiatiefnemer kan zo zijn ontwerp nog vóór de formele indiening aanpassen, wat de slaagkansen moet verhogen.

De regels om in beroep te gaan worden ook strenger. Enkel wie een concreet en persoonlijk belang en nadeel  kan aantonen komt nog in aanmerking. "Het kan niet de bedoeling zijn dat een natuurvereniging uit Zwitserland in beroep gaat tegen de ethaankraker van Ineos, de grootste investering in onze chemie. Dat is iets wat vandaag effectief gebeurt."

"We moeten af van dat pestgehalte rond ons vergunningenbeleid", zegt minister-president Matthias Diependaele (N-VA). "Vandaag kan je projecten immers te makkelijk blokkeren of eindeloos rekken."

Alle bezwaren moeten ook bij het begin van de vergunningsprocedure meteen op tafel komen en er mogen er geen meer bijkomen wanneer het via beroep voor de rechter komt. Bij onrechtmatig beroep zullen er nu ook effectief boetes komen. 

De bouwsector is tevreden met het langverwachte plan. "Het aantal vergunningen voor nieuwbouw zit op een dieptepunt. Deze hervorming is daarom nodig om betaalbaar wonen, een vlotte mobiliteit, de energietransitie en de bouw van scholen en zorginstellingen te garanderen", zegt Caroline Deiteren van Embuild Vlaanderen, dat via overleg naar eigen zeggen zwaar heeft kunnen wegen op de voorstellen van de regering. 

Ook Voka benadrukt het belang van de hervorming. "Geen enkel thema is belangrijker voor de Vlaamse economie dan het vergunningendossier", zegt gedelegeerd bestuurder Frank Beckx.  

De (bouw)bedrijven verwachten wel resultaat. De regering moet het plan nu omzetten in concrete wetgeving. "De omzetting zal nog maanden werk vergen. Tegen de zomer zou het best al in voege treden", vraagt Voka.

Dat belooft nog een moeilijke klus te worden. Gelijkaardige plannen van de vorige regering werden teruggefloten door het Grondwettelijk Hof.

Bovendien dringt Brouns aan op een grondwetswijziging. "In de praktijk zorgt de huidige interpretatie van het zogenoemde standstill-beginsel voor rechtsonzekerheid bij omgevingsregels en vergunningen, waardoor noodzakelijke beleidsaanpassingen moeilijk of zelfs onmogelijk worden", zegt hij. Hij vraagt nu formeel aan de federale regering om "de draagwijdte van het artikel daarover in de grondwet te verduidelijken".

Milieuverenigingen juichen het overleg op voorhand bij nieuwe projecten toe, maar vinden de hervorming in het algemeen een stap terug op het vlak van inspraak. 

"Een vergunning wordt bekeken als een recht en burgers worden bekeken als lastpakken", zegt Benjamin Clarysse van Bond Beter Leefmilieu. "De overheid levert vaak vergunningen af die gewoon onwettig zijn. Het zijn dan de burgers en verenigingen die hen erop moeten wijzen dat een bedrijf bijvoorbeeld een lozingsvergunning krijgt die onze waterkwaliteit aantast. Eigenlijk zou het de overheid moeten zijn die ons beschermt, maar nu gaat ze de waakhond beknotten. Dat is de wereld op zijn kop." 

Ook oppositiepartij Groen is niet te spreken over de hervorming. "Burgers en milieuorganisaties worden systematisch monddood gemaakt, terwijl de rode loper wordt uitgerold voor projectontwikkelaars en vervuilende bedrijven", zegt Mieke Schauvliege.

Vooral het nieuwe begrip "maatschappelijke meerwaarde" baart de groene fractieleidster zorgen. "Hiermee zet de Vlaamse regering de deur wagenwijd open om alles te vergunnen. Wat is maatschappelijke meerwaarde? Wie bepaalt dat? Dit is een vrijgeleide voor projectontwikkelaars en vervuilende industrie om elke kritiek de kop in te drukken", waarschuwt Schauvliege.