Vandaag beleven we de kortste dag van het jaar, gevolgd door de langste nacht van het jaar, de midwinternacht. Vanaf morgen beginnen de dagen alweer te lengen. Al worden de ochtenden nog wel een paar dagen lang donkerder. Het is een bijzondere periode, waar ook ons kerstfeest zijn wortels in heeft.
Langste nacht van het jaar maakt plaats voor meer licht, weerman Bram: "Winnen nu al halve minuut per avond"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
"Ik had nog niet het gevoel dat we in de donkerste periode van het jaar zaten. In mijn ogen is het allemaal heel snel gegaan. Maar dat hangt af van mens tot mens, en ik ben nu eenmaal een ochtendmens."
Het korten van de dagen heeft niet zo'n invloed op weerman Bram Verbruggen. Ondergetekende zat dan weer wél de dagen af te tellen tot vannacht. Want dan beleven we de winterzonnewende, de langste nacht van het jaar. Het zal maar liefst 16 uur, 16 minuten en 50 seconden lang donker zijn.
Vanaf morgen worden de dagen elke dag weer een beetje langer. Het licht komt dus stilaan terug.
Avonden worden alweer lichter, maar ochtenden worden nog donkerder
Curieus genoeg blijft de zon nog een paar dagen lang later opkomen. Pas op 29 december maken we de donkerste ochtend mee, wanneer de zon opkomt om 08:48 uur. Nadien valt de zonsopgang elke dag weer iets vroeger.
Maar onze avonden, die zijn al een poosje opnieuw aan het lengen. Op 12 december werd het het vroegst donker, om 16:27 uur en 19 seconden. Nadien valt de zonsondergang elke dag weer een beetje later. De eerste dagen is dat een kwestie van seconden.
Het gaat steeds sneller. Nu winnen we een halve minuut licht per avond, begin januari al een minuut
Weerman Bram Verbruggen
"Maar dat gaat steeds sneller, spectaculair bijna", vertelt Verbruggen. "Nu winnen we al een halve minuut per avond. Begin januari is dat al een minuut."
Dat de zon nog niet meteen vroeger opkomt terwijl ze wel al later ondergaat, komt door een ingewikkeld samenspel van verschillende factoren. Het heeft te maken met de baan van de aarde rond de zon, die geen perfecte cirkel is, en met de aarde die zelf schuin op die baan staat.
Precies middenin tussen de vroegste avond en de laatste ochtend valt de winterzonnewende, de langste nacht dus. Die markeert ook meteen de start van de astronomische winter. Dit jaar valt die dus op 21 december, net zoals de meeste jaren. Maar soms valt midwinter op 20 of 22 december.
De weerkundige winter is dan weer op 1 december al begonnen. Zo'n vaste datum aan het begin van de maand maakt het nu eenmaal makkelijker om metingen van verschillende jaren te vergelijken.
Van midwinter tot kerststronk
De donkerste nacht van het jaar én de terugkeer van de zon: doorheen de geschiedenis vierden veel volkeren en culturen het allebei, rond 21 december. De oorsprong van Kerstmis ligt er zelfs in.
Zo vierden de Germaanse volkeren in Noord-Europa en Scandinavië duizenden jaren geleden al het Yule-feest, met veel licht en boomstronken die dagenlang brandden. En er werd ook een feestmaal gehouden, met veel vlees. Deels uit noodzaak, want er moest vee geslacht worden. Hoe minder dieren, hoe minder monden te voeden tijdens de barre wintermaanden.
Ook de Oude Romeinen vierden rond dezelfde periode midwinternacht: op 25 december. Dat feest noemden ze Dies Natalis Solis Invicti, de Verjaardag van de Onoverwinnelijke Zon. Jawel, op de datum die later Kerstmis zou worden, de dag waarop christenen de geboorte vieren van Jezus Christus.
Gaandeweg, terwijl de christelijke invloed zich verspreidde over Europa, versmolten beide feestdagen. Vandaar dat Kerstmis in het Noors, Zweeds en Deens vandaag nog steeds gewoon "jul" heet, en in het Schots "Yule". En dat je straks misschien aanschuift aan een kerststronk - die brandende boomstronk, weet je nog?
