Wat als je inkomen plots wegvalt? Op deze vervangingsinkomens en initiatieven kan je rekenen

In België is er een systeem van sociale zekerheid, dat bedoeld is om inkomen en/of verzorging te garanderen voor personen en gezinnen die dat, tijdelijk of blijvend, zelf niet meer kunnen.

Werkende mensen betalen daarom een socialezekerheidsbijdrage. Bij werknemers verloopt dat rechtstreeks via de werkgever. Zelfstandigen zijn zelf verantwoordelijk voor de betaling ervan aan het sociaal verzekeringsfonds. Omdat we met z'n allen mee bijdragen, hebben we ook allemaal een vangnet om op terug te vallen wanneer het financieel moeilijker wordt.

Als je bijvoorbeeld ontslagen bent op je werk, dan kan het dat je recht hebt op een werkloosheidsuitkering. Om recht te hebben op zo'n uitkering, moet je op tijd ingeschreven zijn als werkzoekende, bijvoorbeeld bij VDAB, en moet je een bepaald aantal dagen gewerkt hebben. 

Het is je vakbond of de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen (HVW) die je helpt met die uitbetaling. Het bedrag van de uitkering is afhankelijk van het loon dat je verdiende bij je job.

Werknemers of zelfstandigen die tijdelijk niet kunnen werken door ziekte of een ongeval, kunnen rekenen op een ziekte-uitkering. Daarvoor moet de dokter je officieel arbeidsongeschikt verklaren. De uitkering vraag je bij je ziekenfonds, bijvoorbeeld: CM Gezondheidsfonds, Helan, Solidaris. De ziekte-uitkering bedraagt 60% van je brutoloon. Voor ambtenaren kunnen andere regels gelden. 

Als werknemer in loondienst heb je tijdens de eerste maand van je ziekte of na je ongeval nog recht op een gewaarborgd loon van je werkgever. Dat is om te vermijden dat je echt van de ene op de andere dag zonder loon valt.

Als je langer dan 1 jaar ziek bent, verandert de ziekte-uitkering in een invaliditeitsuitkering. Je inkomen valt dan nog lager, soms tot 40% van je brutodagloon als je samenwonend bent. Vaak heb je wel recht op bijvoorbeeld belastingvermindering, een verhoogde tegemoetkoming, huurvermindering. Ga naar je ziekenfonds en vraag daar om een gesprek om alles in detail met je te overlopen.

Hoewel het leefloon officieel niet meegerekend wordt bij vervangingsinkomens en het eerder een bijstandsinkomen wordt genoemd, kan het leefloon wel je laatste redmiddel zijn wanneer je geen recht hebt op andere uitkeringen.

Een leefloon is een minimuminkomen voor mensen die over onvoldoende bestaansmiddelen beschikken. Een aanvraag voor een leefloon doe je bij het OCMW in de gemeente waar je woont of tijdelijk verblijft.

Ook bij een leefloon zijn er verschillende voorwaarden waar je aan moet voldoen. Zo gaat het OCMW allereerst na of je inkomsten lager zijn dan het leefloonbedrag en of je niet op een andere manier over bestaandmiddelen kan beschikken (bijvoorbeeld door een van bovenstaande uitkeringen). Een maatschappelijk werker van het OCMW gaat ook met je in gesprek om precies te weten wat je vraag is. Het OCMW doet dan een sociaal onderzoek om na te gaan of je in aanmerking komt voor een leefloon. 

Wanneer je niet genoeg geld hebt om rond te komen, dan brengt dat naast financiële zorgen, ook een heleboel andere zorgen met zich mee. Om je daarbij op weg te helpen, bestaan er allerlei initiatieven. 

Zo kan je bijvoorbeeld steeds bij het OCMW bij jou in de buurt terecht. "De hulp die de OCMW's aanbieden is erg breed", zegt Nathalie Debast van de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten (VVSG). "Je kan er bijvoorbeeld terecht voor financiële steun, hulp bij het zoeken naar een woning, schuldhulpverlening of hulp bij de zoektocht naar een nieuwe job."

Maar ook de medewerkers van de CAW's, Centra voor Algemeen Welzijnswerk, zullen je helpen bij allerlei soorten vragen of bezorgdheden. "Iedereen kan terecht bij het CAW met eender welke vraag", zegt Mikaïll Ilgazoglu van CAW Oost-Brabant. "Wij merken in de praktijk dat geldzorgen vaak een invloed hebben op relaties en opvoeding van de kinderen, maar bijvoorbeeld ook slapeloze nachten en gepieker veroorzaken. En met al die zorgen kunnen mensen terecht bij het CAW."

Anderzijds zijn er ook tal van lokale initiatieven die je kunnen helpen wanneer je het financieel moeilijk hebt: de voedselbedelingen, babytheken van de Gezinsbond, het Netwerk tegen armoede die mensen in armoede een stem geven, Huis van het kind, buurtwerkingen waar je laagdrempelig kan binnenwandelen met eender welke vraag.