Ook 150.000 euro van Russische Ruben staat geblokkeerd bij Euroclear: "Bedoeld voor studies van mijn kinderen"

Ook Russen die in Europa wonen, worden getroffen door de sancties tegen Russische financiële instellingen. Tot grote frustratie van onder anderen Ruben Enikolopov. Hij was jarenlang rector van een universiteit in Moskou, maar woont en werkt nu als professor in Barcelona. "Bij mij is zo'n 150.000 euro geblokkeerd, een aanzienlijk deel van ons spaargeld", vertelt hij aan VRT NWS.

Bij Euroclear in Brussel staat momenteel zo’n 13 miljard euro aan Russische tegoeden van privépersonen of -bedrijven geblokkeerd. Daarnaast blokkeerde het bedrijf zo'n 185 miljard euro van de Russische Centrale Bank. De discussie woedt of het geld van de Russische Centrale Bank gebruikt kan worden voor een lening aan Oekraïne. Het geld van privépersonen zou daar niet voor worden gebruikt.

Maar intussen staat het geld van de particulieren wel geblokkeerd. "Het was bedoeld voor ons pensioen, maar ook voor de opleiding van mijn kinderen", zegt professor Enikolopov. 

"Ik ben nochtans heel openlijk tegen de oorlog met Oekraïne", zegt hij. Door zijn kritiek op het regime in Rusland werd hij zelfs aangeduid als "buitenlandse agent".  "Ik ben vrij zeker dat ik gevangen genomen zou worden als ik zou terugkeren."

Volgens de 47-jarige professor beseften Europese politici niet dat ze ook Russische privépersonen in Europa zouden treffen met de maatregelen, die bedoeld zijn om de Russische economie te treffen. "Men beseft niet dat men met deze sancties ook het geld van burgers heeft geblokkeerd."

Enikolopov maakt de vergelijking met Europese sancties tegen Israëli's, zoals gewelddadige kolonisten en extreemrechtse ministers. "Die sancties waren heel gericht. De sancties tegen Rusland zijn dat totaal niet. En dat is precies waarom er zoveel collateral damage (nevenschade, red.) is."

Dat is ook hoe Anna*, een Russische mensenrechtenadvocate, erover denkt. Zij kwam kort na het begin van de oorlog naar Europa en getuigt anoniem bij VRT NWS. "Bij mij gaat het om zo'n 10.000 euro die geblokkeerd werd. Voor iemand die gedwongen is om zijn land te verlaten en ergens anders helemaal opnieuw te beginnen, is dat veel geld."

Ook Anna vindt dat de Europese maatregelen niet gericht genoeg waren. "Als mensenrechtenadvocaat zou ik zeggen dat dit de meest geraffineerde vorm van discriminatie is die ik ooit heb gezien. Ik ben behoorlijk verbaasd over de dubbele standaarden die Europa hier hanteert."

Enikolopov overwoog juridische stappen om zijn tegoeden te laten deblokkeren, maar dat is te duur. "Ik weet wat het juridische prijskaartje is. Zo’n procedure kost tienduizenden euro’s en dat geld heb ik niet."

Ivan* procedeerde wel, ondanks de hoge financiële drempel, zo getuigt hij anoniem. "Ik heb een verzoek ingediend bij de Belgische FOD Financiën, die bevoegd is voor Euroclear. Dat verzoek is ruim een jaar in behandeling geweest en uiteindelijk afgewezen."

Ivan werkte voor de invasie in 2022 bij verschillende Russische financiële instellingen, gelinkt aan de overheid en in de private sector. Kort na de start van de Russische invasie in Oekraïne, vluchtte hij met zijn gezin naar Zuid-Europa. 

"Het is moeilijk om in een land te leven zonder dat je die oorlog in zekere mate aanvaardt. En wie daartegen protesteert, riskeert jarenlang gevangenis", klinkt het. Voor hem was het land verlaten daarom de enige optie. Maar eenmaal aangekomen in Zuid-Europa kon hij niet meer aan een deel van zijn geld. 

"Het bedrag dat bij Euroclear geblokkeerd blijft, was aanvankelijk ongeveer 10 procent van mijn vermogen. Inmiddels is dat opgelopen tot zo’n 20 procent, omdat de bevroren investeringen wel rendement opleveren, maar niet voor mij." Over de absolute omvang van zijn tegoeden blijft hij discreet, maar de som is "groot genoeg om verdere stappen te nemen": de juridische kosten lopen inmiddels op tot meer dan 70.000 euro.

Ivan, Anna en Enikolopov zijn niet alleen. Advocaat Bruno Lebrun heeft zo'n 80 cliënten met geblokkeerde tegoeden bij Euroclear. "Niet alleen Russische bedrijven, maar ook Europese, Amerikaanse, Britse en Zwitserse. Die handelden via de NSD, de Russische tegenhanger van Euroclear. Ook hun geld is bevroren", zegt hij.

Volgens de advocaat behandelt de Belgische administratie de aanvragen om geld te deblokkeren te traag. "Gemiddeld duurt het meer dan een jaar voor we een antwoord krijgen. De Thesaurie is gewoonweg overspoeld."

"Als je dan weet dat de Belgische overheid belastingen heft op de interesten die uit de tegoeden komen, kan je je afvragen of er geen belangenvermenging is. Hoe meer tegoeden er bevroren blijven, hoe meer belastingen de Belgische overheid kan innen", vindt de advocaat, die voor het kantoor Janson werkt.

Over de politieke logica achter de sancties wil de advocaat zich niet uitspreken. Hij zegt ook geen personen of bedrijven te vertegenwoordigen die zelf gesanctioneerd zijn, zoals oligarchen. "Maar personen en bedrijven die niets met de oorlog te maken hebben, moeten hun geld wel kunnen vrijkrijgen, en dat binnen een redelijke termijn."

De FOD Financiën gaf in verschillende dossiers al geld vrij, verneemt onze redactie. Maar wat er in de toekomst met de geblokkeerde tegoeden van Russische particulieren zal gebeuren, blijft onduidelijk. Voorlopig blijven ze in ieder geval geblokkeerd bij Euroclear. 

Maar voor Enikolopov en zijn gezin was de 150.000 euro wel essentieel. "Mijn kinderen zijn momenteel aanvragen aan het indienen bij verschillende universiteiten. Het geld was bedoeld om die onderwijskosten te dekken omdat ze graag in het Engels in het buitenland willen verder studeren. Maar die opties zijn nu beperkt."

Ivan vreest wel dat in de toekomst de tegoeden van Russische privépersonen mogelijk ook onderdeel kunnen worden van een Europese lening aan Oekraïne. "Die kans bestaat", zegt hij. "Als je wegvlucht van een autoritair regime, verwacht je niet dat het leven in Europa zo zal zijn. Ik dacht dat eigendomsrechten fundamenteel waren in een democratie."

"Het is frustrerend", beaamt Anna. "Het doet je twijfelen aan de normen waarvan je dacht dat Europa ze nastreefde."