Verplicht je kind niet om familieleden knuffels te geven en zorg ervoor dat er eten is dat hij of zij lust. Die tips deelt kinderpsychologe Marjoleine De Clercq (ZAS) om de eindejaarsperiode minder stressvol te maken voor kinderen. Vooral erg jonge en neurodivergente kinderen ervaren spanning bij momenten zoals het voorlezen van nieuwjaarsbrieven of het groeten van onbekenden.
Geen verplichte knuffels en eten dat ze lusten: met deze 6 tips maak je kerst minder stressvol voor kinderen
Nora Eurlings
Gepubliceerd:
In het kort:
Vooral jonge en neurodivergente kinderen ervaren stress door drukte, onbekende gerechten en sociale verwachtingen zoals het voorlezen van nieuwjaarsbrieven en begroetingen.
Daarom geeft kinderpsychologe Marjoleine De Clercq (ZAS) 6 tips om die stress te vermijden.
"Bereid je kind goed voor op de feesten en geef hen vrijheid om op hun eigen manier te groeten", zegt ze onder meer.
Over ongeveer een week schuiven we met familie en vrienden aan voor een rijkelijk gevulde kersttafel. Voor velen een moment om naar uit te kijken. Maar niet voor iedereen: voor sommige kinderen kan deze tijd van het jaar bijzonder stressvol zijn.
Zo kan het voorlezen van een nieuwjaarsbrief voor een groot publiek erg spannend zijn, zeker wanneer dat op school samen met de juf gebeurt, maar thuis plots alleen moet.
Ook de familiefeesten kunnen stress veroorzaken: kinderen weten niet altijd hoe ze moeten reageren wanneer ze iedereen moeten begroeten, een kus moeten geven aan mensen die ze nauwelijks kennen, of aangesproken worden door verre familieleden.
Het zijn situaties waar vooral erg jonge kinderen en 'neurodivergente' kinderen tegenaan lopen. Die laatste zijn kinderen met een autismespectrumstoornis, ADHD, leerstoornissen, zwakkere begaafdheid of hoogbegaafdheid. Maar ook neurotypische kinderen kunnen ermee worstelen, zij het in mindere mate.
1. Voorbereiding is 'key'
Een eerste tip: bereid je kind goed voor op de feesten. "Vertel je kind op voorhand wat er gaat gebeuren. Maak bijvoorbeeld een weekoverzicht: maandag is het feest bij oma, woensdag gaan we naar de tante", legt kinderpsychologe Marjoleine De Clercq van de Universitaire Kinder- en Jeugdpsychiatrie van het ZAS uit.
"Schrijf er bovendien bij wie er aanwezig gaat zijn en wat er op het menu staat. Zo weten kinderen wat te verwachten en voelen ze zich minder verrast of overrompeld."
Erken daarbij bovendien dat de eindejaarsperiode veel kan zijn voor een kind, benadrukt De Clercq. "Veel prikkels die samenkomen, kunnen tot overbelasting leiden. Denk aan muziek, lichtjes, drukte, nieuw eten en andere kleren. Dat zijn allemaal factoren waar sommige kinderen geen filter voor hebben en die overprikkeling kunnen veroorzaken."
2. Niet alleen wildstoofpot, maar ook frietjes en appelmoes
Tijdens de feesten eten we vaak gerechten die kinderen niet gewend zijn, denk aan een wildstoofpot of gevulde kalkoen. "Het is belangrijk om ze ook iets te laten kiezen dat ze lekker vinden", stelt de kinderpsychologe.
Kinderen moeten leren om zich aan te passen, maar het moet voor hen ook feest zijn
Marjoleine De Clercq, kinderpsychologe aan het ZAS
"Kinderen moeten leren om zich aan te passen, maar het moet voor hen ook feest zijn. Eten dat ze echt niet lekker vinden, kan tot onnodige stress leiden."
3. Geen verplichte knuffel of kus
Op een kerstfeest zijn soms nonkels en tantes aanwezig die kinderen slechts enkele keren per jaar zien. "Hen groeten kan soms spannend zijn", klinkt het nog. Bovendien geven veel jonge kinderen niet graag een knuffel of een kus.
"Verplicht hen dan ook niet om een kus of knuffel te geven", aldus de kinderpsychologe. "De beleefheidsnorm is gedag zeggen, dus zorg ervoor dat ze iemand groeten, maar geef daarbij ook de vrijheid om dat op hun manier te doen."
Zorg ervoor dat ze iemand groeten, maar geef daarbij ook de vrijheid om dat op hun manier te doen
Marjoleine De Clercq, kinderpsychologe aan het ZAS
Ook hierbij kan een goede voorbereiding veel ongemak wegnemen. Loop samen met je kind op voorhand door de manier waarop je elkaar begroet: een knuffel, kus, zwaaien, high five of een vuistje.
4. Vermijd 'voorleesstress' bij nieuwjaarsbrief
Een spannend moment voor veel kinderen: je nieuwjaarsbrief voorlezen. "Sommige kleuters doen niks liever dan in de spotlight staan, andere blokkeren volledig", stelt De Clercq. "Je staat in het middelpunt van de belangstelling, alle volwassenen kijken je vol verwachting aan. Goedbedoeld, maar overweldigend voor sommigen."
Samen lezen of een andere manier bedenken om de brief voor te lezen kan het feest leuker houden. Bovendien moeten kinderen in nieuw samengestelde gezinnen vandaag soms een tiental nieuwjaarsbrieven brengen. Als dat te veel stress veroorzaakt, is het beter om het aantal te beperken.
5. Cadeautjes moeten geen verrassing zijn
Neurodivergente kinderen weten soms niet hoe ze moeten reageren wanneer ze een cadeautje uitpakken, vooral als de inhoud ervan niet aan de verwachtingen voldoet.
"Als je voor 1 cadeautje al op voorhand laat weten wat erin zit, kan dat voor sommige kinderen de verrassing minder overweldigend maken. Zo blijft het echt leuk", legt De Clercq uit.
6. Een cliché: steek je kind op tijd in bed
Het klinkt als een domper op de feestvreugde, maar ook lang wakker blijven is voor veel kinderen geen feest. "Ofwel vallen ze half in slaap in de zetel, ofwel worden ze hyper door de drukte, wat voor niemand leuk is. Probeer kinderen op tijd te laten slapen", adviseert De Clercq.
Dat het feestje niet bij je thuis doorgaat, mag geen excuus zijn volgens de psychologe. "Er is altijd wel een plekje waar je je kind te slapen kan leggen. Wanneer je dan naar huis vertrekt, kan je hem of haar in de auto leggen."
Kinderpsychologe Marjoleine De Clercq schreef zelf een nieuwjaarsbrief over het thema. De integrale brief lees je hier:
Liefste Oma, tante, papa, meter,…
Het zijn donkere dagen, zeggen ze.
Ik vind eigenlijk dat er veel licht is. De lichtjes in de boom, op straat of aan de ramen. De flikkerende kerstmannen en zingende rendieren, het vuurwerk en de kaarsen,.. De groene, rode, blauwe, gele, oranje slingers die drie keer knipperen en dan weer stilvallen.
De kerstmarkt was een leuk idee, maar het heeft me ook veel onrust gegeven. Dat we geëindigd zijn met ruzie, wenen en roepen, verbaast me eigenlijk niet. Het was allemaal wel wat té.
Vandaag zijn we allemaal samen om feest te vieren.
Maar dit is geen feest zoals ik het ken, zoals mijn verjaardag. Het is niet met taart en zingen en spelen… Het is anders en ik weet niet goed wat ik allemaal moet doen.
Ik moet iedereen dag zeggen. Al is dag zeggen niet voldoende. Nee. Ik moet ook zoenen of knuffelen. Maar iedereen ruikt zo anders, zo fel. En opa’s baard is ruw. En tante Fien heeft een pikketrui aan. En wanneer nonkel Peter me dicht bij zich trekt kan ik eventjes niet goed ademen. Zo hard knuffelt hij. Ik wil het eigenlijk niet en verstop me liever achter mama’s benen.
Ik moest van papa mijn feestbroek aandoen. Maar die zit niet goed. Ze spant aan mijn buik en ik kan niet goed krokodil spelen zo. Dat laatste is misschien niet zo erg. Dat zal toch niet mogen… We moeten veel aan tafel zitten en rustig zijn. Maar ook aan tafel spant de broek aan mijn buik. Ik wou eigenlijk graag mijn zachte broek aan doen, die waar ik zo graag over wrijf.
Het eten is vies. Het stinkt, het ziet er slijmerig uit en ik heb geen zin om het op te eten. Ik heb trouwens al te veel chips gegeten. Ik wens dat ik het dessert ken en lekker vind. Het is lastig dat ik niet goed weet wat we gaan eten.
Iedereen lacht en praat heel luid. Ik wil graag gaan spelen.
Onder de boom liggen veel cadeaus. Ik wil graag weten wat er in zit. Het is heel spannend. Misschien vind ik het niet leuk. Misschien is het iets wat ik al heb of misschien wil mijn neefje wel liever mijn cadeau dan het zijne. Ik wou dat ik al wist wat er in zit. Dan zou ik weten hoe ik moet reageren.
Niet blij zijn met je cadeau is niet beleefd, zegt papa. Maar liegen mag niet, van de Sint. Ik hoop dat ik het een leuk cadeau vind. Dat zou het gemakkelijkste zijn.
Er zijn ook veel mensen die ik eigenlijk niet goed ken, maar zij kennen mij wel. Ze zeggen dan dingen als “Amai, wat ben jij groot geworden” of “En, hoe gaat het op school?” Ik weet niet goed wat ik dan moet zeggen. En dan zeg ik niets en dan zeggen ze “Amai, hebt ge uw tong ingeslikt?” Dat snap ik niet goed, want ik denk niet dat dat kan, je tong inslikken.
Sommige mensen ken ik wel, maar ze zien er zo anders uit dan anders. Ze hebben hun feestkleren aan en hun gezicht ziet er ook anders uit.
Eigenlijk ben ik moe. Maar ik wil ook lang opblijven. Maar ik ben ook moe. Maar ik wil ook lang opblijven. Maar ik ben ook…
Het is eigenlijk vakantie, maar het voelt drukker dan school. De meeste vakanties zijn best leuk. En deze ook, maar het is ook wat veel. Van hier naar daar.
Weet je wat ik ook niet zo fijn vind? Deze brief. Ik ken hem goed. Ik ken het dansje ook. We hebben het wel 1000 keer geoefend met onze Juf. Handjes in de lucht, een regenboog maken. Toeteren op mijn trompet, retteketet, en dan kusjes gooien en dan “van je kapoen” zeggen. Maar nu weet ik het allemaal niet meer. Ik weet niet meer hoe het moet en wat ik moet zeggen. Ik wil niet op de stoel. Ik wil niet dat iedereen kijkt. Ik wil het samen met mijn juf doen.
Liefste Oma, Tante, papa, meter…
Ik wens voor de feestdagen dat jullie rekening houden met mij.
Kunnen jullie me alstublieft niet vergeten in deze dagen. Zie mij en weet dat ik hard mijn best doe. Ook als ik boos word, verdrietig of bang ben. Ook als ik mijn brief niet goed meer ken en geen kalkoen wil eten. Ik probeer echt hard om te doen wat jullie verwachten.
Bescherm me als er te veel lawaai is. Laat me spelen en leg me op tijd in bed. Is het ok als ik gewoon wat kroketjes eet? Ik wil echt geen saus.
Mag de muziek na een tijdje af en kunnen we de lichtjes van de kerstboom laten stoppen met flikkeren?
Als het kan, mag ik dan mee cadeaus inpakken? Of kunnen we dit jaar een pakje onder de boom leggen waarvan ik al weet wat er in zit?
Kunnen jullie samen met mij beslissen hoe ik ‘dag’ kan zeggen op een manier die voor jullie ok is ook voor mij ok aanvoelt? Is een high five ook beleefd? Of kan ik eerst even aankomen en pas dan dag zeggen aan de mensen?
Lees je alstublieft samen met mij mijn brief voor? En is 1 keer genoeg? Ik hoef hem toch niet voor iedereen apart op te zeggen? En mag ik gewoon op je schoot blijven zitten?
Mag ik samen met jullie mijn kleren kiezen? Ik wil ook feestkleren, maar ik wil ook dat ze goed zitten.
Kan je me goed vertellen wie er zal zijn? Wat we gaan doen? Wat we gaan eten en wanneer we naar huis gaan?
Ik wil eigenlijk niet opblijven tot middernacht. Ook al zeg ik van wel. Ik ben nog heel klein en heb grote mensen nodig die me helpen, die me op tijd naar bed brengen en begrijpen wat ik echt nodig heb.
Het is al veel geweest; Sint, Kerst, Nieuwjaar… het vuurwerk zal ik later wel zien, als ik groot ben en zelf kan beslissen of ik dat eigenlijk wel leuk vind.
Ik wens ons allemaal een fijne kerst en een mooi Nieuwjaar.
Van je kapoen
Marjoleine De Clercq, klinisch psycholoog, in naam van alle kinderen die het nodig hebben
