Vrijheid van meningsuiting en veiligheid van journalisten gaan wereldwijd achteruit, waarschuwt Unesco

Unesco wijst in de eerste plaats op een daling van 10 procent tussen 2012 en 2024 van de index voor vrijheid van meningsuiting die werd opgesteld door het instituut V-Dem, dat 483 indicatoren voor democratie in verschillende landen over de hele wereld analyseert. Daarin worden onder meer de invoering van een electorale of representatieve democratie, de garantie van de rechtsstaat of burgerlijke vrijheden, burgerparticipatie, gelijke toegang tot middelen of macht... opgenomen.

"De achteruitgang weerspiegelt bredere trends: de verzwakking van parlementen en gerechtelijke instellingen, het afnemende vertrouwen van het publiek en een toenemende polarisatie", aldus de VN-organisatie. "Ze valt ook samen met tegenslagen op het gebied van gelijkheid, naast een toenemende vijandigheid tegenover journalisten, wetenschappers en onderzoekers die gespecialiseerd zijn in milieukwesties."

De opkomst van artificiële intelligentie en de druk die grote bedrijven uitoefenen op het politieke en economische vlak worden ook aangemerkt als risico's voor de democratie.

Tegelijkertijd nemen de bedreigingen tegen journalisten toe: 186 van hen zijn de afgelopen vier jaar omgekomen in oorlogen of conflictgebieden,  67 procent meer dan in de periode 2018-2021. Dit cijfer loopt zelfs op tot 93 doden alleen al in 2025.. 

Ook online intimidatie van journalisten wordt genoemd, net als het risico van zelfcensuur, dat de afgelopen vier jaar met 63 procent is toegenomen.

Unesco ziet ook positieve zaken: zo zijn sociale netwerken en berichtenplatforms voor burgers over de hele wereld beter toegankelijk geworden. "Daardoor zijn de mogelijkheden om deel te nemen aan het maatschappelijk leven toegenomen", klinkt het. 

De organisatie juicht ook de opkomst van collaboratieve onderzoeksjournalistiek en de toename van wetten die gemeenschapsmedia erkennen, toe.

Het algemene beeld blijft echter alarmerend, aldus het rapport, dat verschillende oplossingen voorstelt aan de lidstaten van de Verenigde Naties. Ten eerste moet journalistiek worden beschermd en er moet in geïnvesteerd worden om de ontwikkeling van vreedzame samenlevingen te bevorderen. Ten tweede moet er meer transparantie komen op digitale platforms. Ten slotte moet er beter onderwijs worden gegeven op het gebied van media en informatie.

"De fundamentele boodschap is duidelijk: zonder een vernieuwd en multipartijenstelsel voor communicatie, stevig verankerd in de vrijheid van meningsuiting en toegang tot informatie, zal de trend van achteruitgang zich voortzetten", concluderen de ondertekenaars van deze studie.