Waarom maken we succesvolle buitenlanders zo graag 'een beetje Belg'?

Een buitenlandse beroemdheid met een Belgische ouder, grootouder of zelfs maar een buitenverblijf in ons land: het volstaat vaak om die persoon prompt in te lijven als 'half Belg'. "We zijn er snel bij om hun succes ook het onze te maken", zegt sociaal psycholoog Alain Van Hiel in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. 

Volgens hem is dat geen toeval. "Er is al veel onderzoek naar gedaan. Het is een manier om onze zelfwaardering te verhogen. We associëren ons graag met succes, omdat dat ons een goed gevoel geeft."

Dat mechanisme heeft zelfs een naam: 'basking in reflected glory', of letterlijk: baden in weerspiegelde glorie. "Succesvolle mensen trekken anderen aan. Ook al kennen we hen niet persoonlijk, toch voelen we ons verbonden. En dat is niet alleen mentaal zo: we kunnen het zelfs lichamelijk meten."

Zo blijkt uit onderzoek dat het testosteronniveau van supporters stijgt wanneer hun ploeg wint, en daalt bij verlies. "Ons lichaam reageert dus hormonaal op dat succes. We beleven daar meetbaar plezier aan", aldus Van Hiel.

Het fenomeen beperkt zich niet tot sport. Ook in de politiek is het zichtbaar. "Plakkaten van verkiezingswinnaars blijven langer in tuinen staan dan die van verliezers. We willen ons verbinden met wie het goed doet."

Het verklaart ook waarom supporters anders praten na winst dan na verlies. "Bij winst zeggen ze: 'Wij hebben gewonnen'. Bij verlies: 'Zij hebben slecht gespeeld'. Dat vat het perfect samen", aldus Van Hiel.

En het werkt ook omgekeerd. Dat heet 'cutting off reflected failure': ons afwenden van wie faalt. "Mensen willen zich niet associëren met verlies. Dat zie je bij salonsupporters, maar ook breder in de samenleving."

Hij verwijst naar de Rode Duivels, die begin jaren 2010 nauwelijks populair waren. "De uitzendrechten raakten toen moeilijk verkocht. Enkele jaren later, bij succes, was dat volledig anders."

Opvallend: bij beroemdheden overheerst trots, maar bij mensen die we écht kennen, kan succes jaloezie oproepen. "Dat hangt af van hoe belangrijk dat domein voor jezelf is", legt Van Hiel uit. "Als iemand dicht bij jou uitblinkt in iets waarin jij zelf wil uitblinken, dan kan dat jaloezie oproepen. Is het een domein dat voor jou minder belangrijk is, dan ga je mee in het succes."

Beroemdheden zitten veilig op afstand. "We maken ze in ons hoofd een beetje tot vrienden. Door te zeggen dat ze 'Belgisch' zijn, maken we hen deel van onze identiteit. Dat geeft verbondenheid, zonder dat het bedreigend wordt."

Zegt die drang om succes te claimen iets over ons als Belgen? Zijn we stiekem chauvinistischer dan we denken? Van Hiel nuanceert. "Ik zou het niet meteen chauvinisme noemen. Ook mensen die kritisch staan tegenover België als natie lopen hoog op met nationale symbolen als er succes is."

Volgens hem draait het vooral om zelfbehoud. "We willen ons goed voelen over onszelf. Daar bestaan allerlei strategieën voor, en 'basking in reflected glory' is er één van. Als je wint, heb je vrienden", besluit hij.