Dossiers doorspelen, cadeaus aanvaarden en rechters die klagen over boetes van kinderen: intern rapport legt corruptie bij federale politie bloot

De online bevraging bij agenten werd afgenomen in 2024, ruim 1.200 personeelsleden vulden ze helemaal in. Het gaat over wat ze zelf al hebben meegemaakt of gezien, hoe leidinggevenden daarop reageren en wat er beter kan binnen de organisatie. 

Wat het vaakst voorkomt, is dat agenten betrokkenen kennen binnen een dossier, vrienden of familie. De helft van de bevraagden maakte dat al mee, op zich hoeft dat ook geen probleem te zijn als de procedures gevolgd worden. 

Daarna volgt het stellen van 'ongepaste vragen voor informatie': 36 procent van de agenten was daar al getuige van. 1 op de 3 zag zelfs al 'onrechtmatige inmenging in een dossier', en bijna evenveel medewerkers erkennen dat er binnen de organisatie 'tekenen van corruptie' voorkomen. Het aanbieden van cadeaus blijkt eveneens geen uitzondering: 1 op de 8 personeelsleden kreeg er al mee te maken.

Een grote meerderheid, 83 procent, zegt dat ze het voorval dat ze meegemaakt hebben, gemeld hebben aan hun overste. Van de mensen die melding deden, was 31 procent achteraf niet tevreden.

Veel politiemensen geven aan dat er geen opvolging werd gegeven aan hun melding of dat ze in ieder geval geen feedback kregen over wat er ondernomen is. Ook een gebrek aan ondersteuning door leidinggevenden wordt aangegeven.

Een concreet voorbeeld van een agent: er was een ongezonde relatie tussen het criminele milieu en een rechercheur van de lokale politie, maar de directie nam geen enkel initiatief. Een andere persoon geeft aan dat zijn diensthoofd gewoon weigerde om een externe dienst toe te laten om aantijgingen te onderzoeken. 

Zo was er ook een melding over een speurder die informatie had bezorgd aan een criminele organisatie, waardoor die een brandstichting kon plegen. Maar met de melding is niets gebeurd. Meer zelfs: de betrokken speurder is nog altijd aan de slag. 

Collega's die ondanks incidenten toch blijven zitten "om geen slechte publiciteit te creëren": het leidt tot een gevoel van straffeloosheid, staat in het rapport. Een klokkenluider is voor velen een verrader en wordt gestraft en overgeplaatst, zegt een getuige. 

Politieke druk en inmenging van een hoog niveau is eerder uitzonderlijk. In het rapport staat wel een voorbeeld van een politicus die gevraagd zou hebben om een onderzoek stop te zetten. Dat zou ten goede komen aan de lokale voetbalploeg waar de politicus banden mee had. De vraag werd geweigerd.  

Van diegenen die geconfronteerd werden met 'beïnvloedingssituaties' geeft 71 procent aan zich gesteund te voelen door collega's, 65 procent door de directe leidinggevende en 52 procent door de directie. Hoe hoger je in de hiërarchie komt, hoe sterker het vertrouwen wegzakt.

Volgens veel ondervraagden kan er nog heel wat verbeteren aan de manier waarop ongepaste beïnvloeding binnen het politiewerk bespreekbaar wordt gemaakt.

De deelnemers aan de bevraging kregen ook de vraag over welke thema's ze in de voorbije 5 jaar vaak ongerust waren. 'Beïnvloeding' staat daar op nummer 1, met 45 procent. Daarna volgen het verdwijnen of vernietigen van materiaal, favoritisme en het onrechtmatig doorgeven van informatie of consulteren van databanken.

Enkele concrete voorbeelden in het rapport: een rechter die een brief schreef om te klagen over de boete van zijn dochter, een bedrijf dat aanbiedt om een studiereis rond drugsroutes te betalen, in beslag genomen geld dat plotseling verdwenen blijkt, enzovoort.

Wordt eveneens melding van gemaakt: romantische relaties tussen politiefunctionarissen en magistraten, waardoor informatie wordt uitgewisseld buiten wettelijke procedures om. 

Er zijn ook heel wat zorgen over contacten met het criminele milieu. Agenten getuigen dat bedreigingen soms jaren aanhouden en een grote impact hebben. De financiële aantrekkingskracht van het milieu maakt personeel ook kwetsbaar. Er wordt een voorbeeld aangehaald van criminele organisaties die speurders geld aanbieden om in ruil een verdachte te laten gaan.

Grote bezorgdheid leeft ook over het moedwillig saboteren van onderzoeken. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer verdachten vooraf worden ingelicht over een geplande huiszoeking of wanneer bepaalde misdrijven bewust niet worden onderzocht om de criminaliteitscijfers te doen dalen.

Tot slot staan in het rapport een hele reeks aanbevelingen om het probleem aan te pakken, zoals een duidelijker wetgevend kader en deontologische code, een open en anoniem meldingskanaal en een betere bescherming van klokkenluiders.

Kamerlid Matti Vandemaele (Groen) noemt de cijfers "ronduit alarmerend". "Het lijvige rapport laat geen twijfel bestaan: een deel van onze agenten wordt bespeeld en heeft veel te weinig besef van wat wel of niet kan. Dat is een gevaarlijk democratisch probleem: als je politiediensten verrotten, raakt een fundament van de rechtsstaat aangetast."

Vandemaele vraagt hoorzittingen met minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) en de politietop over het rapport in het parlement. Hij vindt het bijzonder verontrustend dat in het rapport sprake is van een politicus die vroeg om een onderzoek stop te zetten.

"Politici die druk uitoefenen op de politie in bepaalde dossiers, dat zijn praktijken die je in duistere regimes ziet", klinkt het.

Eerder dit jaar kwam een gelijkaardig intern politierapport naar buiten waarin sprake was een toxische werksfeer, pesterijen en grensoverschrijdend gedrag tegenover vrouwen. Eric Snoeck, de commissaris-generaal van de federale politie, werd daarover in juni ondervraagd in het parlement.