Eerste regen in Teheran na droogste herfst in halve eeuw (al zijn de problemen lang niet van de baan)

Woensdag bereikte de eerste regen van het najaar eindelijk Teheran en bracht die een broodnodige adempauze voor inwoners die al maanden kampen met watertekorten, extreme droogte en een verslechterde luchtkwaliteit. 

De felle bui leidde meteen tot grote verkeersopstoppingen in de stad, die al lange tijd geen neerslag meer had gezien. 

In de bergen van het Alborzgebergte, ten noorden van de hoofdstad, viel voor het eerst in maanden ook weer een dun laagje sneeuw. 

Ook gisteren viel opnieuw neerslag in Teheran.

Volgens meteorologen kent Iran de droogste herfst in ruim 50 jaar. De droogte beheerst al maanden het publieke debat, zowel in Teheran als in de rest van het land. 

Zelfs overheidsfunctionarissen spreken er openlijk over met journalisten — opvallend voor een regering die doorgaans zwijgzaam blijft over structurele problemen. Ook president Masoud Pezeshkian kondigde een noodtoestand af.

In de hoofdstad verschijnen door de overheid gefinancierde billboards die inwoners oproepen om geen tuinslangen te gebruiken, om zo verspilling van water te vermijden. In sommige wijken valt de watervoorziening urenlang weg. 

Ook de sneeuwlaag in het Alborzgebergte blijft extreem laag, na een zomer waarin in bepaalde regio’s temperaturen van bijna 50 graden Celsius werden gemeten.

Ahad Vazifeh, een hoge functionaris van de Iraanse Meteorologische Dienst, omschreef de droogte vorige week in een interview met nieuwszender Fararu als "ongekend". 

"De neerslag bedraagt momenteel ongeveer 5 procent van een normale herfst", zei hij. "Zelfs als de regenval in winter en lente wel normaal is, zullen we nog steeds een tekort van minstens 20 procent hebben."

Iran, gelegen op de grens tussen het Midden-Oosten en Azië, is door zijn geografische ligging bijzonder vatbaar voor droogte. De Alborz- en Zagrosgebergten veroorzaken een zogenaamde 'regenschaduw' over een groot deel van het land, waardoor vocht afkomstig van de Kaspische Zee en de Perzische Golf wordt tegengehouden.

Toch gaat het niet enkel om een weerfenomeen. Ook de overheid heeft een aandeel in het watertekort. 

De landbouwsector verbruikt naar schatting zo’n 90 procent van alle beschikbare watervoorraden, ook tijdens de huidige droogte. 

Dat hoge verbruik is deels het gevolg van een ideologisch beleid dat teruggaat tot de Islamitische Revolutie van 1979, toen de toenmalige Opperste Leider, Ayatollah Ruhollah Khomeini, beloofde dat water voortaan gratis zou zijn voor iedereen. Die belofte leidde tot weinig urgentie om spaarzaam met water om te gaan.

Daarnaast investeerde de regering decennialang in dure infrastructuur, zoals grootschalige irrigatiesystemen in erg droge gebieden. Zo kunnen gewassen zoals rijst en tarwe, die bijzonder veel water nodig hebben, geteeld worden.

In het verleden wezen Iraanse leiders geregeld naar het buitenland om het watertekort te verklaren. Zo suggereerde voormalig president Mahmoud Ahmadinejad dat "de vijand de wolken vernietigt die over Iran trekken".

Daar komt nu verandering in. Het huidige 'waterfaillissement' dwingt president Pezeshkian om de ernst van de situatie te erkennen. 

Hij gaf zelfs aan dat het misschien nodig wordt om de hoofdstad te verplaatsen, al is zo'n operatie volgens experts onhaalbaar en onbetaalbaar. Toch illustreert de uitspraak hoe nijpend de situatie is, benadrukte Iran-correspondent Rob Vreeken in De Ochtend op Radio 1.

Volgens Vreeken wordt de droogte door veel Iraniërs gezien als een nieuw bewijs van het falen van de overheid. "Andere landen worden ook geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering, maar daar worden oplossingen gezocht", zegt hij. "In Iran gebeurt dat te weinig."

De droogte komt bovenop een reeks maatschappelijke spanningen. 3 jaar geleden waren er massale protesten tegen de verplichte hoofddoek, en 3 jaar daarvoor gingen burgers de straat op vanwege sociaaleconomische problemen. "Als daar nu een watercrisis bovenop komt, is dat niet goed voor de geloofwaardigheid van het regime", aldus Vreeken.

De crisis vergroot ook de ongelijkheid. "Wie kapitaal heeft, kan watertanks installeren, waterzuiveringssystemen kopen of overschakelen op flessenwater. Armere inwoners hebben die mogelijkheden niet", vertelt Vreeken. Het verschil in toegang tot water leidt tot nieuwe frustraties.

Of de huidige situatie opnieuw tot protesten zal leiden, is onzeker. Na de zware repressie van eerdere betogingen heerst er veel angst onder de bevolking. 

Bovendien zijn veel Iraniërs murw geslagen door de opeenstapeling van problemen. Volgens Vreeken heerst er een groeiende apathie: "Mensen zijn gewoon moe van de problemen waar het land mee kampt."