Hoop voor alzheimerpatiënten, huzarenstukje uit België in de ruimte en geile kiezelwieren: dit was 2025 in de wetenschap

Laat ons maar beginnen met die reality check. "Ik heb eens gekeken naar wat ik dit jaar allemaal gemaakt heb. En dat ging toch heel vaak over exoten die oprukken in ons land", zegt wetenschapsjournalist Koen Wauters.

"Schimmels bij kastanjes, de walnootboorvlieg die onze noten opvreet, de Aziatische hoornaar, de Japanse duizendknoop die het INBO bestrijdt met slimme camera's... Dat zijn de gevolgen van de mondialisering én klimaatverandering die we vandaag voelen, en waarvan we weten: hier is niets meer aan te doen."

"Die exoten zullen hier blijven, punt. We gaan de Aziatische hoornaar bijvoorbeeld niet meer weg krijgen."

Ruimtevaartkenner Wim De Maeseneer stond dit jaar dan weer verbluft van een acrobatisch hoogstandje in de ruimte. 

"Dit jaar hebben 2 satellieten, die grotendeels in België gebouwd zijn, voor het eerst een kunstmatige zonsverduistering gecreëerd", vertelt hij. "Daarbij dekt de ene de zon af, terwijl de andere met een camera de zonsverduistering registreert."

"De 2 satellieten moeten daarvoor heel precies op 144 meter van elkaar vliegen, met een foutenmarge van maximaal 1 millimeter. En dat terwijl ze met een snelheid van duizenden kilometers per uur rond de aarde vliegen. Zoiets is nooit eerder gedaan."

"Dankzij dit technische huzarenstukje kunnen we de corona, zeg maar de atmosfeer van de zon, veel beter bestuderen. Die is veel heter dan de zon zelf, maar we weten nog altijd niet goed hoe dat komt. En ook ruimteweer ontstaat er, bijvoorbeeld de zonnestormen die gps-signalen kunnen verstoren."

"Wel, om die corona te bestuderen, moesten we vroeger wachten op een natuurlijke zonsverduistering. Maar nu kunnen we zelf kiezen wanneer, en dat uren aan een stuk. De Proba-3-satellieten hebben intussen al meer dan 50 kunstmatige zonsverduisteringen gecreëerd."

Gezondheidsspecialist Heleen Vander Beken kiest niet voor een plotse doorbraak, maar "het eerste, voorzichtige resultaat van jaren onderzoek." Dit jaar keurde Europa de eerste Alzheimerbehandeling Leqembi goed.

"Er is nog heel veel werk", benadrukt Vander Beken. "Het illustreert wel een veel grotere, hoopgevende evolutie. Met muizenstapjes leren we neurodegeneratieve ziektes zoals Alzheimer, waarbij onze hersenen stelselmatig achteruitgaan, begrijpen en behandelen." Ook in Leuven wordt trouwens aan een nieuwe pil tegen Alzheimer gewerkt.

"Bovendien komt ook de genezing van andere complexe aandoeningen dichterbij. Denk maar aan auto-immuunziektes zoals diabetes. Er openen zich allerlei nieuwe velden."

"En er is niet alleen hoop voor onze ouderen, maar ook voor de jongsten", vult Koen Wauters aan. "De voorbije winter zijn er een stuk minder baby's opgenomen in het ziekenhuis dankzij het succes van de nieuwe RSV-prik . Dat zorgt niet alleen voor een effect op de korte termijn, met een minder zware RSV-epidemie. Het verkleint ook de kans op astma  op latere leeftijd, blijkt uit een studie waaraan ook Vlaamse wetenschappers hebben meegewerkt."

Klimaatjournalist Michael Torfs zoekt het dan weer in de diepten van de oceaan. "Een onderzoeksteam van UGent heeft ontdekt waarom kiezelwieren zo'n grote diversiteit hebben, en daardoor bestand zijn tegen de klimaatverandering."

Kiezelwieren, dat klinkt misschien niet zo bekend in de oren. "Maar net zoals fytoplankton zijn het bijna onzichtbare organismen die nochtans heel belangrijke diensten leveren voor de mens. Ze zijn goed voor zowat 20 procent van de zuurstofproductie op aarde, zowat even goed als alle bossen."

"Wel, geen kiezelwieren zonder goede voortplanting: ze hebben bijna altijd en overal seks, zo blijkt nu."

Milieujournalist Vincent Merckx heeft dan weer een zwak voor rotstekeningen. "Dan denken we al snel aan de wereldberoemde grotten van Lascaux, Chauvet of Altamira. Maar ook buiten Europa zijn er adembenemende werken te vinden."

"Wel, dit jaar hebben archeologen de oudste tot nu toe bekende rotstekeningen in de Arabische wereld ontdekt, 30 meter hoog in de Nefud-woestijn. Generatie na generatie hebben onze verre voorouders daar meer dan 100 dromedarissen, steenbokken, ezels, gazellen én ook mensen in de rotswand gekerfd."

"Waarschijnlijk zijn het wegwijzers naar een waterput, in wat toen een heel barre plek moet zijn geweest."

"Maar ik zie ze ook als een teken van hoop voor ons, vandaag. In deze tijden van klimaatverandering wordt water ook bij ons een kostbaar goed. Die 12.000 jaar oude tekeningen herinneren me eraan dat we niet de eerste generatie in de geschiedenis van de mensheid zijn die voor grote uitdagingen staat."