585.000: zoveel langdurig zieken zijn er naar schatting in ons land. Dat torenhoge cijfer wil de regering-De Wever dringend naar beneden - een topprioriteit. Vanaf 1 januari grijpt ze dan ook in met een reeks nieuwe maatregelen. Maar wat voelen mensen die langdurig ziek zijn daar straks concreet van? En wat met de werkgevers?
Wat verandert er vanaf 1 januari voor de 585.000 langdurig zieken in ons land?
Lien De Cooman
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In België zijn er nu naar schatting 585.000 langdurig zieken, 60.000 meer dan twee jaar geleden. De regering-De Wever wil die stijging vanaf 2026 met nieuwe maatregelen afremmen.
Werknemers die ziek uitvallen, zullen sneller en nauwer worden opgevolgd, met beperkingen op ziekte-attesten en verplichte jaarlijkse doktersbezoeken voor langdurig zieken.
Werkgevers krijgen meer verantwoordelijkheid bij re-integratie en worden financieel beloond voor succesvolle werkhervatting, terwijl ziekenfondsen gerichter controleren op onterechte uitkeringen.
1
Over wie gaat dit?
Langdurig ziek betekent dat je langer dan 12 maanden niet meer werkt door ziekte. De regering wil mensen uit die langdurige ziekte halen door hen aan het werk te helpen. Maar het beleid is ook gericht op mensen die minder lang ziek zijn. De regering wil immers voorkomen dat ze langdurig ziek worden.
Een deel van de langdurig zieken is vandaag al deeltijds opnieuw aan het werk. Voor het deel dat ze niet kunnen werken, krijgen ze nog een uitkering. Ook zij behoren daarom nog tot de groep langdurig zieken.
Het activeringsbeleid geldt expliciet niet voor mensen met een zware of levensbedreigende ziekte, zoals kanker. Bij alle andere patiënten mag werk het herstel niet in de weg staan.
2
Wat wil de regering bereiken?
De regering wil het aantal langdurig zieken doen dalen, al zal ze in eerste instantie tevreden moeten zijn als het niet verder stijgt.
Eind 2023 stond de teller op 526.000 langdurig zieken. Voor 2024 zijn er nog geen officiële cijfers, maar de regering heeft wel een prognose van het aantal op dit moment. Dat zijn er 585.000. Die sterke stijging in twee jaar tijd heeft onder meer te maken met het optrekken van de pensioenleeftijd in 2025 (van 65 naar 66 jaar). Mensen die langdurig ziek zijn en normaal gezien met pensioen zouden gaan, blijven nu een jaar langer in arbeidsongeschiktheid.
Zonder nieuw beleid zouden de cijfers tegen 2030 oplopen tot 682.000, maar de ambitie is om dat tegen dan terug te brengen tot 588.000. Dat is ongeveer 100.000 minder dan verwacht, en evenveel als nu. Dat moet ons land een besparing van 1,9 miljard euro opleveren.
3
Hoe gaat de regering dat doen?
Er ligt een heel pakket maatregelen klaar. Sommige gaan al in op 1 januari 2026, andere zijn nog maar in november beslist in het begrotingsakkoord. Die kunnen dus pas in werking treden nadat ze goedgekeurd zijn door het parlement.
Het beleid is erop gericht om veel sneller te kijken naar wat uitgevallen werknemers wel nog kunnen. De redenering is dat ook wie ziek is, vaak wel nog mogelijkheden heeft. De kijk op ziek en gezond wordt daarmee minder zwart-wit.
4
Wat betekent dat concreet voor wie ziek is?
Werknemers die uitvallen, zullen nauwer opgevolgd en begeleid worden. Er wordt daarom een maximale duurtijd gezet op de ziekteattesten. Vanaf 1 januari mag een attest tijdens het eerste jaar ziekte nog voor hoogstens drie maanden gelden. Later wordt de duurtijd van het allereerste ziekteattest ook nog ingeperkt tot hoogstens 3 weken.
Vanaf 1 januari zullen uitgevallen werknemers ook sneller gecontacteerd worden door hun bedrijf, om te horen hoe het gaat én om een terugkeer te bespreken. Als er geen mogelijkheden zijn binnen het eigen bedrijf, wordt er ook naar andere bedrijven gekeken.
Nog niet vanaf 1 januari maar in een latere fase, komt er ook een jaarlijks verplicht doktersbezoek voor wie meer dan een jaar ziek is. De behandelende dokter moet dan het attest van arbeidsongeschiktheid vernieuwen en mee opvolgen welke mogelijkheden er zijn om te werken.
5
Wat betekent het voor werkgevers?
Werkgevers krijgen vanaf 1 januari een grotere verantwoordelijkheid in de re-integratie. Al na één maand moet de arbeidsarts van het bedrijf contact opnemen met de uitgevallen werknemer. Bij wie wil en kan werken, moet er binnen de zes maanden ook een re-integratietraject opgestart worden, met oplossingen zoals aangepast werk of een deeltijdse opdracht.
Ingrijpend voor bedrijven is dat ze ook deels moeten meebetalen aan de uitkering in de eerste maanden van de ziekte. Tot nu toe betalen ze alleen het gewaarborgd loon tijdens de eerste maand ziekte. Maar vanaf 1 januari moeten ze tijdens de tweede en derde maand ziekte 30 procent van de uitkering betalen, vanaf 2027 geldt dat ook voor de vierde en vijfde maand. Op die manier worden werkgevers meer gestimuleerd om werknemers aan boord te houden.
Op termijn zal ook nog de werkhervattingspremie stijgen: bedrijven die iemand succesvol laten terugkeren, krijgen een grotere financiële bonus.
6
Wordt er ook strenger opgetreden?
Ja, wie ziek is en zijn verplichtingen niet nakomt, verliest vanaf 1 januari sneller zijn uitkering. Dat gebeurt bijvoorbeeld als je meer dan één keer niet opdaagt bij het ziekenfonds of je attest van arbeidsongeschiktheid niet jaarlijks laat vernieuwen.
De ziekenfondsen zullen binnenkort ook gerichter controleren om onterechte of te lang lopende uitkeringen op te sporen. De doelgroepen waarop ze zullen focussen, moeten nog bepaald worden, maar wellicht zal het onder meer gaan over mensen die arbeidsongeschikt verklaard zijn tot aan hun pensioen. Uit steekproeven bleek al dat zo’n erkenning vaak niet terecht is.
