Stijn probeert al jaren zijn 73-jarige schoonmoeder te ondersteunen, maar haar aanhoudende negativiteit en klaagzang putten hem uit. Hij wil empathisch blijven, maar dat lukt niet meer. Relatiedeskundige Rika Ponnet geeft advies.
"Hoe ga ik om met de negativiteit van mijn schoonmoeder?": relatiedeskundige Rika Ponnet beantwoordt de vraag van Stijn
Elke week beantwoordt relatietherapeut Rika Ponnet in 'Nieuwe feiten' een vraag van een luisteraar. De antwoorden worden gebundeld in de podcast 'Vraag het aan Rika'.
De vraag van Stijn: "Hoe kan ik er zijn voor mijn schoonmoeder zonder mezelf te verliezen?"
Stijn vertelt dat zijn 73-jarige schoonmoeder al jaren in een neerwaartse spiraal zit. "Eigenlijk is ze een vrolijke, warme vrouw die graag bij mensen is, maar door een opeenstapeling van ellende is ze in een slachtofferrol terechtgekomen", zegt hij. "Ze is 3 keer hertrouwd, en haar laatste man heeft haar verlaten net toen ze eindelijk met pensioen was. Ze klaagt ook voortdurend over fysieke klachten. Als ik met haar praat, heb ik het gevoel dat ze alles op mij uitwerkt."
Stijn probeert actief te luisteren: "Ik vat samen wat ze zegt, zodat ze zich gehoord voelt. Maar dat werkt niet: haar klaagzang wordt er alleen maar groter door. Ik probeer het gesprek te sturen met vragen als: 'Wat was er fijn deze week?' of 'Heb je iets leuks gezien?' Maar meteen gaat ze weer terug naar ellende. Altijd dezelfde verhalen."
Die last wordt steeds zwaarder. "Laatst kwam ze langs terwijl ik nog herstellende was van de griep en zware hoofdpijn had. Ik vroeg voorzichtig of we het even over iets vrolijkers konden hebben. Ze was helemaal van de kaart: boos, verwijten… Ik wist niet wat te doen."
De zonen van zijn schoonmoeder hebben emotioneel afgehaakt. "Zij gaan er iets eten en vertrekken daarna zo snel mogelijk. Moet ik ook zo'n apathisch schild opzetten? Dat ligt niet in mijn natuur. Ik ben liever eerlijk, ik wil samen groeien. Maar hoe?"
Het antwoord van Rika: "Begrijp de oorzaak en stel je grenzen."
"Het is indrukwekkend hoe ernstig Stijn dit neemt als schoonzoon", zegt Rika Ponnet. "Heel veel mensen met ouder wordende ouders herkennen dit gedrag: de ultieme klaagzang. Ze delen hun verhalen niet om ze op te lossen, maar omdat het hun enige vorm van emotionele ontlading is."
Volgens Rika ligt er onder dat gedrag bijna altijd diepe angst voor verlating. "Ze wordt een dagje ouder, haar lichaam gaat achteruit en ze is opnieuw alleen komen te staan. Die angst wordt uitvergroot. Vaak voelen zulke mensen geen betekenis meer. Het pensioen dat een mooie tijd moest worden, is dat nooit geworden."
"Daarbovenop verdwijnt de structuur uit hun leven, en het vermogen om te connecteren neemt af. Het positieve initiatief - vragen stellen, interesse tonen - droogt op. Wat er dan overblijft, is klagen en zagen. Daarmee geven ze anderen het gevoel: 'Jij moet er voor mij zijn.' Dat is schuldinductie."
"Haar leed is altijd groter"
Stijns opmerking dat hij zelf hoofdpijn had, leidde tot verwijten. "Voor haar mag de ander niets mankeren", zegt Rika. "Haar leed is altijd groter."
We maken het zelf vaak mee: als jij iets deelt, komt de ander meteen met een nóg groter probleem
Rika Ponnet, relatiedeskundige
"Hij is daar gevoelig voor, ik zie ook zijn mooie intentie: hij wil haar echt helpen." Maar volgens Rika is er geen eenvoudige oplossing. "Je kan dit niet 'oplossen' zoals je een conflict oplost. Wat normaal werkt, luisteren en doorvragen, werkt hier net averechts."
Grenzen stellen
"Stijn doet al iets goeds: hij probeert het gesprek te kantelen door te vragen naar iets positiefs. Maar nog belangrijker is dat hij zijn eigen grenzen leert aangeven. Zonder haar iets te verwijten. Bijvoorbeeld: 'Ik wil daar even naar luisteren, maar ik kan het niet aan om nog eens het hele verhaal te horen. Dat lukt me vandaag niet.'"
"Leg het bij jezelf, niet bij haar. Als je zegt: 'Ik wil niet weer naar jouw geklaag luisteren', raakt dat haar diepste angst: 'Niemand vindt mij interessant.' En dan duikt ze nog dieper in de negativiteit."
Hou ontmoetingen kort en concreet
"Je kan beter 3 keer per week 10 minuten binnenspringen dan 1 keer lang. Zo hou je het zelf leefbaar."
Een andere tip is om met twee te gaan of de kinderen mee te nemen. "Alleen is hij haar emotionele vuilbak. Met zijn partner erbij verloopt het vaak beter, of neem kinderen mee: dat brengt luchtigheid en haalt de focus weg van de klaagmodus."
Een andere manier om dat te doen, is om iets leuks te gaan doen. "Neem haar mee voor een koffie en een wafel. Dan praat je automatisch over wat je ziet onderweg. Dat voorkomt dat het gesprek meteen in dezelfde donkere put belandt."
Geen confrontatie
Stijn vraagt zich af of hij haar moet confronteren met het feit dat haar negativiteit mensen wegjaagt. "Dat moet je niet doen", zegt Ponnet resoluut. "Dat werkt niet. Het bevestigt alleen maar haar grootste angst: 'Niemand wil bij mij zijn.'"
Als je inziet dat dit over verlatingsangst en diepe eenzaamheid gaat, vind je weer energie om nu en dan iets voor haar te doen zonder jezelf te verliezen
Rika Ponnet, relatiedeskundige
"Door uit te zoomen in plaats van in te zoomen, ontstaat opnieuw ademruimte. Dat opent een ander gesprek, en vooral: het beschermt Stijn tegen volledige uitputting."
