50 jaar na overstromingsramp Ruisbroek: "Verbondenheid van toen is ook nu weer voelbaar"

Er waren weinig voorzorgen genomen om de bewoners te beschermen tegen het zware stormtij dat was aangekondigd. Zo'n 800 huizen stonden onder water. Meer dan 2.000 mensen werden geëvacueerd met bootjes door de ondergelopen straten.

De ravage was enorm. Veel inwoners raakten een groot deel van hun hebben en houden kwijt. Ze zaten zonder gas, telefoon, elektriciteit en stromend water en moesten wekenlang elders onderdak zoeken. Er zijn ook mensen die weigeren om hun huis te verlaten.

De hulp kwam traag op gang. Het water zakte niet, de moraal wel. Het leger werd ingezet en het duurde bijna 3 weken voor het water was weggepompt. Gelukkig was er ook veel solidariteit. Van heinde en verre kwamen er helpende handen om de schade aan de huizen te herstellen.

Er was veel onbegrip en frustratie bij de inwoners, want de oude dijken verkeerden al lang in belabberde staat. Er waren plannen om de Vliet af te takken van de Rupel zodat die geen getijdenrivier meer zou zijn, maar de uitvoering kwam te laat.

Toenmalig koning Boudewijn bezoekt enkele dagen na de overstroming het getroffen gebied. Veel inwoners sparen hun kritiek niet, maar voor velen betekent het bezoek ook een hart onder de riem.

De hulp komt in een stroomversnelling en de Vliet wordt afgedamd. De overstroming in Ruisbroek zorgde ervoor dat nog hetzelfde jaar, op 12 juli 1976, de Rampenwet werd gestemd. Die maakt het mogelijk om schade door natuurrampen te vergoeden. 

Boudewijn gaf de toenmalige regering de opdracht om ons te beschermen tegen stormen op getijdenrivieren. De Schelde staat rechtstreeks in verbinding met de Noordzee en zo krijg je ook op zijrivieren als de Rupel eb en vloed.

In 1977 ontstond daarom het Sigmaplan: dijken werden verhoogd en er werden gecontroleerde overstromingsgebieden aangelegd langs getijdenrivieren om bij stormtij overtollig water te bufferen. Het water loopt er over een verlaagde rivierdijk. Het achterland is beschermd door een hogere dijk.

Als het peil op de Schelde opnieuw zakt, kan het gebufferde water via een afsluitbare koker in de dijk terug naar de rivier vloeien.

"Wat 1953 was voor Nederland, was 1976 voor Vlaanderen", zegt Max Verdonck, woordvoerder van de Vlaamse Waterweg. "In Nederland hadden ze toen ook gigantische overstromingen en hebben ze ook daar actie ondernomen met grote stormvloedkeringen op zee. Er waren ooit plannen voor een stormvloedkering ter hoogte van Oosterweel, maar die is uiteindelijk niet gebouwd. Het was een dure investering maar ook heel technisch. Stel dat ze niet werkt, dan heb je toch nog problemen."

Dat plan is door de klimaatverandering in 2005 geactualiseerd en het wordt nog altijd uitgebreid. Door die verandering stijgt de zeespiegel en ook de druk op de dijken.

"Er zijn meer dijken verhoogd en overstrominggebieden bijgekomen. Daarnaast focussen we niet alleen op waterveiligheid maar ook op natuurontwikkeling. Naast een soort sluis om water uit te laten stromen, zoals bij de klassieke overstromingsgebieden, werken we op sommige plaatsen ook met een inwateringssluis. Zo komt er een deel van het dagelijkse getij ook al in die gebieden terecht. Dat is onder meer het geval in de polders van Kruibeke. Zo ontstaan er slikken en schorren." 

Dat zorgt voor 'riviernatuur', natuur gevoed door rivierwater. Dat is belangrijk voor fauna en flora en door de slikken en schorren kan de rivier zich zuiveren. Het stikstof wordt uit het water gehaald en er wordt zuurstof teruggegeven aan de rivier. 

Burgemeester Koen Van den Heuvel (CD&V-teamkoen) was 12 jaar toen de waterramp gebeurde. "Ik herinner me nog dat ik met mijn vader op de fiets ter plaatse ben gaan kijken. Er kwamen ook extra kinderen in onze klas terecht, omdat de school in Ruisbroek niet kon worden gebruikt."

"De hulpverlening kwam traag op gang en was nog niet zo uitgebouwd als vandaag, maar de inwoners van Ruisbroek waren heel solidair met elkaar, zelfredzaam en veerkrachtig. Ook nu is het heel fijn om te merken dat de lokale gemeenschap heel erg meewerkt aan de herdenkingsmomenten. De verbondenheid is er opnieuw."

Een van die organisatoren zijn de oud-scouts van Ruisbroek. Zij roepen het gevoel van 50 jaar geleden terug op, want ze varen met eigen rubberbootjes op 3 januari de Vliet op. In totaal kunnen er 120 mensen mee.

Ze verzamelen op de plek waar de bres werd geslagen. Er zijn reddingsvesten aan boord en de deelnemers moeten zelf mee roeien. Het tochtje duurt een uur. De opbrengst, 5 euro per deelnemer, gaat naar de verbouwingswerken van de scoutslokalen.

"Een groot deel van onze leden hebben de overstroming meegemaakt", vertelt voorzitter Luc Massaer. "Ik was 7 jaar en ben met mijn broer door mijn vader gewekt. We woonden enkele kilometers van de dijkbreuk. We zijn toen weggebracht naar de grootouders in Boom. Het was toch wat beangstigend. Ook ons huis liep onder water. Ik denk dat we een maand bij mijn grootouders hebben gewoond. We gingen ook een tijdje in Boom naar school."

De andere grootvader van Luc was tuinbouwer en is bijna letterlijk in de bres gesprongen. Hij reed met zijn tractor door het water de dijkbreuk tegemoet om te gaan helpen. "Hij was 3 dagen niet thuis geweest en was zelfs zijn eigen vrouw vergeten die zich boven op zolder had verschanst. Zijn huis stond 1,5 meter onder water. Op zeker moment zaten we bij de grootouders in Boom naar televisie te kijken waar ze een lijst van vermiste personen lieten zien. Daar stond ook de naam van mijn grootmoeder tussen. Dat was best beangstigend." De vrouw werd op de zolder teruggevonden en bleef ongedeerd. 

In Ruisbroek spreken veel mensen van 'de tijd voor het water of na het water' om bepaalde herinneringen boven te halen. Ook die aan de waterramp zelf: over de katten die zich dagenlang hadden verschanst in de bomen, over geld dat in een woonkamer op het water dreef en door para's van het leger is opgevist. Of auto's die moesten worden omgekieperd omdat ze helemaal onder water stonden en bedrijven die gratis huisraad cadeau deden.

"Bij deze speciale herdenking merk je dat zeker bij de oudere generatie die herinneringen weer boven komen", zegt burgemeester Van den Heuvel. Ook de monumenten 'De Redder' en 'De Waterhoek' herinneren aan de overstromingsramp.

Hugo Verbruggen was bij zijn ouders thuis aan een auto aan het werken toen hij schuim over de dijk zag komen. "Ik ben dichterbij gaan kijken en zag dat het water al tot aan de rand van de dijk kwam. Kort daarna gilde mijn moeder dat er een massa van water en zand over de dijk spoelde. Die massa sloeg tegen een boom, waardoor die omviel en op de volière van de buurman terecht kwam", herinnert Verbruggen zich. "Vanaf dan ging het heel snel, niet veel later dreef de mazouttank van diezelfde buurman al door onze tuin."

"Dan heb ik een vriend afgezet aan het gemeentehuis, zodat hij alarm kon slaan. Thuis stond het water al 20 centimeter hoog. We hadden intussen allemaal laarzen aangedaan", gaat Verbruggen verder. "Om het water terug buiten te laten, deed mijn moeder de voordeur open. Lap, toen zag ik mijn schoenen zo naar buiten drijven."

"Een beetje hoger in onze straat werd net een nieuwe villa gebouwd en daar stond geen water in. Om onze koeien en de schapen en varkens van de buurman te redden, hebben we die dieren daar 3 dagen in de living gezet. Daarna konden we ze verplaatsen naar het hoger gelegen kerkhof. Daar waren al dieren uit heel het dorp verzameld. Tussen de grafzerken stond geen water, maar er stonden wel schapen, koeien en paarden", vertelt Verbruggen.

"Tijdens de overstroming waren de winterbanden van mijn auto weggespoeld uit de garage. 3 weken na de overstroming begon het te vriezen en heb ik mijn banden teruggevonden. Ik ben ze aan de dijk uit het ijs gaan kappen", lacht hij.

Na de overstroming richt Ruisbroekenaar Jef De Ranter een comité op dat toezag op de vergoeding van de schade. "In het begin liep dat nogal stroef. Om te protesteren hebben we 2 keer de A12 bezet en wilden we ook een vrachtwagen met kapotte meubelen afzetten aan het huis van toenmalig premier Tindemans, maar dat mocht niet van de politie. Na 2 jaar is het dan toch gelukt om het merendeel van de schade te vergoeden. Wat de mensen van hun spaarrekening hadden moeten halen, hebben ze teruggekregen."

Er zijn heel wat herdenkingsactiviteiten gepland. Op 3 januari om 17.30 uur is er aan het pompstation De Vliet, vlak bij de plek waar destijds de dijk brak, een officieel herdenkingsmoment. Dat gaat gepaard met een licht- en waterspektakel. Er wordt ook een nieuw monument onthuld, in aanwezigheid van de vleugeladjudant van de koning. 

In de Chirolokalen aan de Kaardijkstraat is er de tentoonstelling 'Water zonder Waarschuwing' en in het Erfgoeddepot zijn er verhalen van mensen die de ramp hebben meegemaakt, samen met beelden van Ruisbroek voor en na de overstroming onder de noemer 'Oude Straatbeelden'.

Toerisme Klein-Brabant heeft een wandeling van 8 kilometer uitgestippeld. Tot 18 januari zijn er getuigenissen opgehangen aan de Lourdesgrot en het standbeeld 'De Redder'. Het laatste weekend van januari rijden er legertrucks met kinderen tussen de kerk en de Lourdesgrot.