De Britse veiligheidsdiensten beschermden jarenlang een topspion die was geïnfiltreerd in het Ierse Republikeinse Leger (IRA), terwijl ze wisten dat hij tijdens zijn werk als agent minstens 14 moorden pleegde. Tientallen jaren na het bloedige conflict in Noord-Ierland bleef de waarheid over de spion, bekend onder de codenaam 'Stakeknife', verzwegen. Dat blijkt uit het eindrapport van een politieonderzoek naar zijn activiteiten.
Britse veiligheidsdienst MI5 beschermde jarenlang IRA-topspion die 14 moorden pleegde
Mats Switsers
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Britse veiligheidsdiensten beschermden jarenlang een spion in het IRA, codenaam 'Stakeknife', ondanks zijn betrokkenheid bij minstens 14 moorden.
Uit het eindrapport van politieonderzoek 'Operatie Kenova' blijkt dat MI5 veel beter op de hoogte was van zijn criminele activiteiten dan eerder werd toegegeven.
"MI5 was betrokken bij het briefen en aansturen van Stakeknife via het leger gedurende zijn hele operatie als spion", stelt het rapport.
Hoofdcommissaris Jon Boutcher noemt de late vrijgave van documenten door MI5 "een ernstige organisatorische tekortkoming" en hekelt het niet officieel vrijgeven van de naam van de agent.
Agent Stakeknife was een hooggeplaatst IRA-lid dat tijdens 'The Troubles' informatie doorspeelde aan de Britse inlichtingendienst MI5. Het definitieve rapport over het onderzoek, dat Operatie Kenova wordt genoemd, toont aan dat MI5 veel beter op de hoogte was van zijn criminele activiteiten dan aanvankelijk werd aangenomen.
Het 160 pagina’s tellende rapport stelt dat MI5 "nauw betrokken" was, regelmatig werd geïnformeerd en inzage had in alle door Stakeknife verzamelde inlichtingen. Eerder had de veiligheidsdienst nog beweerd dat zijn rol miniem was.
MI5 was betrokken bij het briefen en aansturen van Stakeknife via het leger gedurende zijn hele operatie als spion
Het eindrapport van Operatie Kenova
Het rapport concludeert: "MI5 was betrokken bij het briefen en aansturen van Stakeknife via het leger gedurende zijn hele operatie als spion."
Jon Boutcher, hoofdcommissaris van de Noord-Ierse politie, noemt de late ontdekking en vrijgave van documenten door MI5 aan het onderzoek vorig jaar "een ernstige organisatorische tekortkoming". Volgens Boutcher was Stakeknife weliswaar een belangrijke bron van informatie, maar was hij vooral betrokken bij "de meest ernstige en onvergeeflijke misdaden, waaronder meerdere moorden".
Volgens Sir Ken McCallum, directeur-generaal van MI5, werd er geen materiaal opzettelijk achtergehouden. Hij betuigde ook zijn medeleven aan "de slachtoffers en families van degenen die werden gemarteld of vermoord door de IRA tijdens de Troubles".
The Troubles
De Troubles waren een gewelddadig conflict in Noord-Ierland dat duurde van het einde van de jaren 60 tot het Goede Vrijdagakkoord in 1998. Het conflict ontstond uit eeuwenoude spanningen tussen protestantse unionisten, die bij het Verenigd Koninkrijk wilden blijven, en katholieke nationalisten, die aansluiting bij een onafhankelijk Ierland wilden.
Het geweld omvatte bomaanslagen, moorden, ontvoeringen en straatgevechten, uitgevoerd door paramilitaire groepen zoals het IRA, UDA en UVF. Ook het Britse leger werd ingezet om de orde te handhaven, maar raakte vaak verwikkeld in confrontaties met zowel militanten als ongewapende burgers, waardoor het conflict verder escaleerde.
Het Goede Vrijdagakkoord van 1998 bracht formeel een einde aan de massale uitbarstingen van geweld en ontwapende de milities. De grens met de Ierse Republiek werd geopend en politieke samenwerking tussen protestanten en katholieken werd vastgelegd.
Wie is agent Stakeknife?
Algemeen wordt aangenomen dat de echte naam van Stakeknife Freddie Scappaticci was, een man uit West-Belfast. Hij sloot zich bij het begin van de Troubles aan bij de Provisional IRA, de militaire vleugel van de groepering.
Na verloop van tijd klom hij op in de rangen van de IRA en werd hij uiteindelijk informant voor de Britse veiligheidsdiensten, al is onduidelijk wanneer dat precies begon.
Hij sloot zich aan bij de beruchte 'Nutting Squad' van de IRA, een veiligheidseenheid met als taak het opsporen, martelen en doden van vermeende informanten. Halverwege de jaren 80 werd hij de leider van deze eenheid. Op dat moment zagen de Britse inlichtingendiensten hem als een bron van onschatbare waarde voor inlichtingen over de IRA.
In 1990 arresteerde de politie verschillende IRA-leden tijdens een IRA-verhoor bij een vermeende informant. Scappaticci bleef buiten schot, waardoor binnen de groepering het vermoeden ontstond dat hij een spion was. Sindsdien nam zijn invloed af.
In 1999 onthulde de Sunday Times het bestaan van een mol binnen de hoogste gelederen van de IRA, codenaam Stakeknife, waarna kranten Scappaticci aan deze codenaam koppelden. In 2003 hield hij een persconferentie om de aantijgingen te ontkennen, maar dat mislukte. Hij vluchtte naar Groot-Brittannië en nam deel aan een getuigenbeschermingsprogramma.
Hoewel openbare aanklagers in Noord-Ierland aandrongen op vervolging, kwam het nooit tot een veroordeling. Scappaticci overleed in 2023 op 77-jarige leeftijd.
Late vrijgave van MI5-documenten
In 2016 startte de Noord-Ierse politie een onderzoek naar Stakeknife, genaamd Operatie Kenova, uitgevoerd door een team van 50 Engelse rechercheurs onder leiding van Jon Boutcher. Het definitieve rapport werd gisteren gepubliceerd.
Het onderzoek is gebaseerd op honderden documenten die MI5 in april 2024 ontdekte. Het rapport stelt dat de late onthulling van dit materiaal een poging leek om het onderzoek te beperken:
"De onthulling van het MI5-materiaal was het hoogtepunt van verschillende incidenten die negatief kunnen worden uitgelegd als pogingen van MI5 om het onderzoek te beperken, de tijd te rekken, vervolgingen met betrekking tot Stakeknife te voorkomen en de waarheid te verhullen."
Uit het onderzoek blijkt dat de werving en rekrutering van Stakeknife in de jaren 70 begon en dat hij tot in de jaren 90 actief bleef. De autoriteiten gaven vaak prioriteit aan de bescherming van de agent, ten koste van anderen die gewond raakten of werden gedood.
Ik geloof dat de beweringen van de regering dat dit niet waar is, onhoudbaar zijn en grenzen aan een farce
Jon Boutcher, hoofdcommissaris van de Noord-Ierse politie
Scappaticci wordt in het rapport nog steeds niet officieel geïdentificeerd als Stakeknife, vanwege het beleid dat namen van agenten niet openbaar mogen worden gemaakt.
Boutcher hekelt de weigering van de regering om de naam van de agent officieel vrij te geven. Volgens hem zou de bevestiging dat Scappaticci agent Stakeknife was "niemand in gevaar brengen, noch de werving van agenten of de stroom van geheime inlichtingen beïnvloeden, noch de nationale veiligheid schaden".
"Ik geloof dat de beweringen van de regering dat dit niet waar is, onhoudbaar zijn en grenzen aan een farce", besluit Boutcher.
