Het Songfestival kent nagenoeg iedereen, maar ken jij zijn organisator EBU ofwel European Broadcasting Union? Wat doen ze nog? En waarom slagen ze er niet in om crisissen op een transparante manier aan te pakken?
Wat is de EBU?
De EBU of voluit de European Broadcasting Union wordt samen met het medium televisie groot in Europa in de jaren 50. Het is een samenwerking tussen openbare omroepen, zoals de VRT.
Omdat tv maken dan nog heel duur is, gaat men op zoek naar manieren om de kosten te drukken, om technische innovatie mogelijk te maken en om informatie uit te wisselen.
Openbare omroepen, vooral in Europa, bundelen de krachten. Ze leveren elk een financiële bijdrage aan de overkoepelende organisatie EBU. Zo staat die ook financieel sterker om bijvoorbeeld te bieden op sportrechten, zoals een EK voetbal of de Olympische Spelen. Het is economisch ook interessanter om een evenement 1 keer op te nemen, om het dan in alle aangesloten landen uit te zenden. Het Songfestival is geboren.
Andere, iets minder bekende, initiatieven van de EBU zijn het jaarlijkse Nieuwjaarsconcert in Wenen, 'Spel zonder grenzen', een hit in de jaren 70 en 80, en het Junior Eurovisiesongfestival.
Wie is lid van de EBU?
De leden van de EBU zijn niet allemaal Europese omroepen, zoals je op onderstaande kaart kan zien. Dat heeft een technische reden.
Voor de oprichting van de EBU werden zogenoemde 'broadcasting areas' bepaald door de Verenigde Naties. In die gebieden werden afspraken gemaakt rond de overlapping van radiofrequenties om onder meer storingen te vermijden. Omdat de EBU ook draait om het uitwisselen van informatie en beelden, vormde die 'broadcasting area' de basis voor het ledenbestand. Het is meteen de verklaring waarom ook Israël lid is van de EBU.
Het zwaartepunt van de EBU ligt wel degelijk in Europa, maar ook alle Noord-Afrikaanse landen zijn lid, ook al is hun rol vaak beperkt en nemen ze bijvoorbeeld niet deel aan het Songfestival. Marokko deed wel 1 keer mee in 1980.
In 2021 werd Wit-Rusland geschorst als lid, omdat het autoritaire regime de persvrijheid schendt, er geen eerlijke verkiezingen plaatsvinden en inzendingen voor het Songfestival te politiek getint waren. Rusland werd geschorst na de inval in Oekraïne in 2022.
Er bestaat ook nog iets als 'geassocieerde landen'. Dat zijn landen die nauwe banden hebben met de EBU, maar er geen lid van zijn. Australië is zo'n land en daarom kan het ook deelnemen aan het Songfestival.
EBU en politiek
De EBU kon lange tijd in de luwte werken, maar het Songfestival heeft dat de laatste jaren wat veranderd. Plots moeten er verklaringen worden afgelegd over waarom Israël toch meedoet of waarom Joost Klein niet mag deelnemen voor Nederland.
"Het Songfestival is de afgelopen jaren geprofessionaliseerd door de EBU. Vroeger deden de omroepen het gros van het werk, maar de EBU heeft de regie steeds strakker in handen genomen", legt professor mediastudies en Songfestivalkenner Jonathan Hendrickx uit.
"De EBU heeft meer verantwoordelijkheid opgenomen, maar is daardoor ook zichtbaarder geworden en ze weten niet altijd hoe ze daarmee moeten omgaan."
Dat werd pijnlijk duidelijk toen Joost Klein in 2024 gediskwalificeerd werd na een aanvaring met een Zweedse cameravrouw.
"De EBU wist niet wat ze daarmee moesten aanvangen. Ze communiceerden niet. Pas op de middag van de finaledag wisten we dat Nederland niet mocht deelnemen. Er is daar nul crisismanagement, dat zie je met Israël ook", besluit Hendrickx.
Beelduitwisseling
Naast grote events organiseren zoals het Songfestival, heeft de EBU nog een andere belangrijke taak: het uitwisselen van nieuws en beelden.
Concreet betekent dat dat de omroepen die aangesloten zijn, beelden uitwisselen van grote of opvallende nieuwsfeiten in hun land. Zo kunnen nieuwsbeelden snel in heel Europa worden uitgezonden. Zo stuurde VRT NWS op de dag van de aanslagen op de luchthaven van Zaventem en het metrostation Maalbeek maar liefst 39 beelditems door naar Genève. Zo verspreidden de beelden zich razendsnel en goedkoop over heel Europa en daarbuiten.
