Een invloedrijke studie, die vaak wordt aangehaald als bewijs dat het omstreden onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat geen kanker veroorzaakt, is ingetrokken. Glyfosaat is de werkzame stof in de bekende onkruidverdelger Roundup. Maar nu blijkt dat de studie mogelijk betaald is door de Amerikaanse fabrikant Monsanto. Medewerkers van het bedrijf zouden ook hebben meegeschreven aan de studie.
"Auteurs werden betaald door Monsanto": invloedrijke studie naar bekende onkruidverdelger ingetrokken
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Uit interne documenten blijkt dat Monsanto, de fabrikant van glyfosaat, de studie mogelijk financierde en medewerkers liet meeschrijven zonder vermelding.
De onderzoekers onderzochten enkel ongepubliceerde studies van Monsanto zelf en hielden geen rekening met andere studies
De studie werd jarenlang gebruikt als bewijs in rechtszaken en regelgeving, maar de objectiviteit en onafhankelijkheid worden nu ernstig in twijfel getrokken.
Is glyfosaat kankerverwekkend? Die vraag probeert de wetenschap al jaren duidelijk en eensgezind te beantwoorden.
In 2000 verscheen voor het eerst een grote overzichtsstudie , die bepalend werd voor de volgende 25 jaar. Het onderzoek gebeurde door 3 gerenommeerde wetenschappers, onder wie de Nederlandse toxicoloog Robert Kroes van de Universiteit Utrecht en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het besluit: het risico op kanker van glyfosaat is verwaarloosbaar klein.
De studie werd gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift 'Regulatory Toxicology and Pharmacology' en is sindsdien een van de meest geciteerde studies over de veiligheid van glyfosaat. Ook in rechtszaken tegen Monsanto, de Amerikaanse fabrikant van glyfosaat en Roundup, werd het onderzoek vaak aangehaald door hun advocaten, als bewijs dat er geen gevaar is voor de gezondheid.
Wat is glyfosaat?
Glyfosaat is een veelgebruikt onkruidbestrijdingsmiddel. Het is in de jaren 70 op de markt gebracht door het Amerikaanse bedrijf Monsanto (dat in 2018 is overgenomen door Bayer), in de populaire onkruidverdelger Roundup.
Omdat er aanwijzingen zijn dat glyfosaat schadelijk is voor het milieu en de gezondheid, is het uit voorzorg sinds oktober 2018 verboden in België voor niet-professionele gebruikers. Landbouwers en andere professionele gebruikers mogen wel nog onkruidverdelgers met glyfosaat kopen en gebruiken. Roundup is nog verkrijgbaar voor particulieren, maar dan zonder glyfosaat erin.
Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek beschouwt glyfosaat sinds 2015 als "waarschijnlijk kankerverwekkend" voor de mens. Het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) oordeelt dan weer dat glyfosaat niet kankerverwekkend is. Op basis daarvan heeft de Europese Commissie de vergunning voor glyfosaat met nog eens 10 jaar verlengd in 2023.
Maar het wetenschappelijk tijdschrift heeft de studie nu ingetrokken. De hoofdredacteur van het blad, de Nederlandse emeritus professor toxicologie Martin van den Berg, schrijft dat er "meerdere kritieke kwesties zijn, die de wetenschappelijke integriteit van het artikel en zijn conclusies ondermijnen".
Zo zouden de conclusies over het risico op kanker enkel zijn gebaseerd op ongepubliceerde studies van Monsanto zelf. Andere, toen al gepubliceerde studies, zijn dan weer niet opgenomen in hun overzichtsstudie. "De redenen hiervoor zijn niet duidelijk, maar het doet twijfel rijzen over de objectiviteit van hun conclusies", schrijft Van den Berg.
Monsanto schreef stiekem mee
Volgens Van den Berg zijn er ook aanwijzingen dat werknemers van Monsanto hebben meegeschreven aan de studie, zonder dat ze als auteurs zijn vermeld. "Dit gebrek aan transparantie roept ernstige ethische vragen op over de onafhankelijkheid van de auteurs."
Uit de zogenoemde Monsanto Papers, de interne documenten van Monsanto die door een Amerikaanse rechtbank openbaar zijn gemaakt in 2017, zou ook blijken dat de onderzoekers een financiële compensatie hebben ontvangen van Monsanto om hun studie uit te voeren.
Genoeg redenen voor Van den Berg om de studie in te trekken. "Deze studie heeft jarenlang een aanzienlijke invloed gehad op de regelgeving rond glyfosaat en Roundup en wordt algemeen gezien als een speerpunt in het wetenschappelijk onderzoek naar het risico op kanker van glyfosaat."
"Maar het is onduidelijk in hoeverre de conclusies zijn beïnvloed door Monsanto. Daarom is het noodzakelijk om deze studie in te trekken, om de wetenschappelijke integriteit van het tijdschrift te bewaren."
Onbeantwoorde e-mails
De bal ging aan het rollen door een artikel van 2 onderzoekers aan de Amerikaanse Harvard University. Zij legden uit hoe Monsanto in het geheim meeschreef aan het onderzoek en zo 20 jaar lang de discussies over de (on)veiligheid van glyfosaat mee heeft beïnvloed. Uit de Monsanto Papers was ook al gebleken hoe de fabrikant wetenschappelijke studies manipuleerde.
Om meer duidelijkheid te krijgen, probeerde Van den Berg contact op te nemen met de Amerikaanse patholoog Gary Williams, de enige van de drie auteurs die nog leeft. Er kwam nooit antwoord op de mails en Van den Berg besloot de studie uit 2000 zelf te onderzoeken.
"Die bleek wel erg eenzijdig: de drie toxicologen hadden gekeken naar 75 interne studies van Monsanto, maar namen diverse andere studies niet mee", zegt hij in de Nederlandse pers. Hij roept op om ook andere studies naar de mogelijke kankerrisico's van glyfosaat te herbekijken.
Ook vakblad in opspraak
Maar ook het wetenschappelijk tijdschrift 'Regulatory Toxicology en Pharmacology' kwam al vaker in opspraak. Meermaals moesten studies worden ingetrokken, omdat ze niet neutraal genoeg waren. Zo bleken bijna alle studies naar de gezondheidsrisico's van roken te zijn uitgevoerd door auteurs die banden hadden met de tabaksindustrie.
Van den Berg is in 2019 aangesteld om de geloofwaardigheid van het wetenschapsblad weer op te krikken. Hij benadrukt dat hij met de beslissing om deze glyfosaatstudie in te trekken, geen standpunt inneemt of glyfosaat nu wel of niet kankerverwekkend is.
