Je locatie delen met apps is niet onschuldig: "Data worden vaak verkocht aan derde partijen"

Iedereen heeft tegenwoordig een smartphone op zak. Maar niet iedereen beseft hoe vaak je daarmee je locatie prijsgeeft – of aan wie je dat doet. Onderzoek van de KU Leuven, waar ook Knack over rapporteerde, ging na hoe bedrijven geld verdienen aan die locatiegegevens.

"We installeren heel wat apps op onze smartphones. Bij een aantal van die apps geven we onze locatie vrij: dat geven we niet enkel aan de organisatie die de app heeft ontwikkeld of uitgebracht, maar die data worden vaak naar derde personen, zogenaamde databrokers, gestuurd", zegt computerwetenschapper aan de KU Leuven Vincent Naessens, die meewerkte aan het onderzoek, in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.

Voor bepaalde soorten apps, zoals weerapps of datingapps zoals Tinder of Bumble, geef je vaak zonder nadenken toestemming. "Maar het gaat veel ruimer dan dat. We hebben gemerkt dat zelfs voor digitale spelletjes vaak locaties worden gevraagd en dat die ook worden doorgestuurd naar derde partijen."

"Dat is ook voor een stuk het verdienmodel van die apps", zegt Naessens. "We beseffen misschien, doordat we locatietoestemming geven, dat we de locatie gaan delen binnen die apps. Maar het grote probleem is dat die data ook naar derde partijen worden gestuurd: de appontwikkelaars verkopen die data en op hun beurt gaan die 'databrokers' de data uit allerlei apps verzamelen, om die data op hun beurt te verkopen aan andere geïnteresseerde partijen."

De 'databrokers', ook wel 'datahandelaars' genoemd, kunnen daar een aardig centje mee verdienen. "Typisch worden datasets van een drietal maanden bij de databrokers die we consulteerden, verkocht voor 10.000 euro. Per individu waren er gemiddeld 10.000 datapunten over die periode van 3 maanden. Dat betekent dat er ongeveer per kwartier een datapunt werd verzameld en doorverkocht."

De onderzoekers gingen zelf aan de slag met zo'n dataset. Daarin zaten de gegevens van 121.000 Belgen. "We hebben gezien dat er heel wat gevoelige data in die databanken zitten. Daar zitten typisch de data in van 1 tot zelfs 4 à 5 procent, van de inwoners van een bepaald land."

Het gaat hierbij niet om real-time data, benadrukt Naessens. "Het wordt typisch gedurende een aantal maanden gestockeerd. Bedrijven kopen die historische data aan."

Toch zijn ook historische gegevens interessant. "Het wordt in normale omstandigheden aangekocht om toepassingen van geo-intelligentie te ondersteunen. Als je weet wanneer personen wandelen door een bepaalde straat, bijvoorbeeld, kan je bepalen welke winkelpanden daar het best neergeplant kunnen worden."

Maar het kan ook door mensen met minder goede bedoelingen gebruikt worden, waarschuwt Naessens. "Zo kan je bijvoorbeeld nagaan welke individuen zich in de nabijheid van een militaire school, gerechtsgebouw of politiekantoor bevinden. Wanneer er continu van dezelfde persoon een groot aantal datapunten verschijnt, kan je die ook linken met punten op een ander tijdstip en een andere locatie. Op die manier kan je het beroep van een persoon linken met zijn thuislocatie."

Concreet kan dat erop neerkomen dat je op basis van locatiedata achterhaalt dat iemand bij politie werkt en waar hij woont.

"Je kan mensen in het vizier nemen op basis van hun beroep", bevestigt Naessens. Maar het gaat nog verder. "Op basis van die locatiepunten en waar mensen zich bevinden, zoals bepaalde restaurants, kan je nagaan of iemand eerder rijk of arm is. Ook op basis van religieuze locaties, of locaties gelinkt aan genderfestiviteiten, kan je mensen gaan discrimineren." Chantage of geweld zijn in zo'n scenario niet ondenkbaar.

"Het is toch confronterend en zelfs akelig", zegt Naessens, die zelf ook schrok van de omvang van dergelijke datasets. Volgens hem zijn er wel een aantal maatregelen die je als eindgebruiker kunt nemen. "Ga door je smartphone en bekijk de apps die je sowieso niet gebruikt. Hou die misschien niet langer."

Hij raadt ook aan om in de eerste plaats de standaardapps die Apple en Android aanbieden, te raadplegen. "Die bieden ook een weerapp en navigatieapp aan. Daar geef je sowieso al je locatiegegevens vrij. Dan is er ook geen reden om die locatiedata vrij te geven aan bijvoorbeeld andere weerapps."