"Ouders die té dicht op hun kind zitten, hebben vaak een negatief effect", zegt pedagoog en onderzoeker Pedro De Bruyckere (Universiteit Utrecht). Daarom pleit hij voor 'duikbootouderschap': "Duik pas op wanneer je kind je écht nodig heeft." Hoe je als ouder tijdens deze blokperiode op een gezonde en ondersteunende manier betrokken kan zijn, weet leercoach Tommy Opgenhaffen, auteur van 'Leren. Hoe? Zo!'. Hij deelt praktische tips voor een efficiënte studiemethode én een evenwichtige ouderrol.
Van helikopter- naar duikbootouder: hoe je je kind helpt tijdens de blok, zonder het over te nemen
Ouders zijn vandaag meer dan ooit betrokken bij het schoolleven van hun kinderen. Volgens pedagoog en onderzoeker Pedro De Bruyckere (Universiteit Utrecht) heeft dat verschillende oorzaken: het ideaalbeeld van de 'goede ouder', de nasleep van de coronacrisis en groeiende zorgen over de kwaliteit van het onderwijs.
"Er wordt veel meer gesproken over ouderbetrokkenheid dan vroeger", zegt De Bruyckere in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Veel ouders hebben minder kinderen, werken hard en voelen zich schuldig. Zeker in stressvolle periodes zoals de examens willen ze extra aanwezig zijn."
Toch waarschuwt hij voor te veel betrokkenheid. "Wie als ouder te dicht op zijn kind zit, kan ongewild een negatieve invloed hebben. Vooral wanneer ouders actief willen helpen, bijvoorbeeld bij wiskunde, en daarbij afwijken van de methode die het kind op school leert. Goed bedoeld, maar verwarrend."
Van helikopter- en curlingouders naar duikbootouders
De bekende 'helikopterouders' houden hun kind voortdurend in het oog en grijpen in bij elke moeilijkheid. De 'curlingouder' schuift zelfs elk obstakel uit de weg. Volgens De Bruyckere is het tijd voor een ander type ouder: de 'duikbootouder'.
De kunst is om betrokken te zijn zonder het leerproces over te nemen
Pedro De Bruyckere, pedagoog en onderzoeker aan de Universiteit van Utrecht
"Een 'duikbootouder' is nabij, maar niet opdringerig. Je bent beschikbaar, maar duikt pas op als je kind je echt nodig heeft. De kunst is om betrokken te zijn, zonder te controleren of te domineren."
Hoe doe je dat concreet? "Stel 's ochtends de vraag: 'Wat ga je vandaag studeren?' En 's avonds: 'Wat is er gelukt? Wat was moeilijk?' Zo toon je interesse, zonder het leerproces over te nemen."
Ook de emotionele rol van ouders is belangrijk. "Stress is besmettelijk. Een gestreste ouder maakt het kind vaak nog zenuwachtiger. Ouders kunnen veel betekenen door kalmte uit te stralen, structuur te bieden en aandacht te hebben voor zaken zoals voldoende slaap."
Beluister: Pedagoog pleit voor 'duikbootouderschap'
Praktische studietips van leercoach Tommy Opgenhaffen
Hoe studeer je efficiënt? En wat kunnen ouders bijdragen zonder te overdrijven? Tommy Opgenhaffen, leercoach en auteur van 'Leren. Hoe? Zo!', deelt een aantal concrete tips.
1. Slaap kindje slaap
"Slaap is essentieel voor het geheugen. Wat je overdag leert, wordt ’s nachts verwerkt. Een nacht doorblokken lijkt nuttig, maar zorgt voor slechtere herinnering op langere termijn."
2. Spreid het studeren
Liever 3 keer 20 minuten dan één keer een uur. "Door leerstof op verschillende momenten te herhalen, train je je geheugen efficiënter."
3. Fluostiften zijn overschat
"Markeren voelt nuttig, maar dat is het zelden. Leerlingen markeren vaak te veel of verkeerde stukken, waardoor het lijkt alsof ze de leerstof beheersen. Combineer markeren altijd met actief studeren."
4. Samenvatten? Ja, maar actief
"Een goede samenvatting vraagt dat je nadenkt over wat belangrijk is en hoe dingen samenhangen. Overschrijven is niet zinvol. Gebruik pen en papier – dat helpt de hersenen beter verwerken dan typen. Mindmaps zijn daarbij een uitstekend hulpmiddel. Ze dwingen je om de leerstof visueel te structureren, te herformuleren en na te denken over verbanden. Dat is veel krachtiger dan passief nalezen."
5. Afwisseling is effectief
Veel leerlingen maken 5 keer dezelfde soort oefening na elkaar. "Maar als je verschillende types door elkaar oefent, zoals kubus, balk en cilinder, moet je telkens opnieuw nadenken. Dat heet interleaved practice en is effectiever."
6. Retrieval practice: laat je kind zichzelf testen
"Je leert pas écht als je probeert iets uit je geheugen op te halen. Laat je kind zichzelf of jou de leerstof uitleggen. Dat is veel krachtiger dan gewoon herlezen."
7. Muziek? Alleen als het niet afleidt
"Muziek kan storende geluiden maskeren, maar niet elke muziek is geschikt. Rustige, instrumentale muziek kan helpen. Muziek met zang of podcasts leiden vaak af – wees daar eerlijk over."
8. Samen studeren kan helpen
"Studeren in groep kan effectief zijn, op voorwaarde dat er écht gewerkt wordt. Elkaar overhoren of de leerstof uitleggen zijn goede methodes. Samen pauzeren mag, maar hou het studiemoment gefocust."
9. Pauzes zijn geen tijdverlies
De concentratiespanne verschilt per persoon. "Sommigen werken 50 minuten met 10 minuten pauze, anderen 25 minuten met 5 minuten pauze. Het belangrijkste is dat je jezelf leert kennen en regelmatig herstelt."
En wat kunnen ouders dan concreet doen?
Ouders spelen zeker een rol, zolang ze het studeren niet overnemen. "Help je kind met het opstellen van een haalbare planning, stel vragen, geef aanmoediging. En vooral: geef vertrouwen en ruimte", zegt Opgenhaffen.
Een topstrategie waarbij ouders wél actief kunnen ondersteunen, is retrieval practice. Vraag regelmatig: "Wat weet je nog? Wat vond je moeilijk? Wat moeten we herhalen?" Zo help je je kind actief met de leerstof aan de slag te gaan, zonder die over te nemen.
De examenperiode is een moeilijke periode – zowel voor leerlingen als voor ouders. Het is verleidelijk om in te grijpen, maar zoals Pedro De Bruyckere het mooi samenvat: "Niet jij moet slagen voor het examen, maar je kind. Duik op als het nodig is – en geef hen het vertrouwen dat ze het kunnen."
Beluister: Leercoach Tommy Opgenhaffen geeft studietips voor ouder en kind
