Waarom je vooral niet moet panikeren als je de taal van tieners niet begrijpt

Geen enkel Nederlandstalig woord haalde dit jaar de shortlist voor het ‘Tienerwoord van het Jaar’. De voorbije jaren nog wel: denk maar aan heftig, drm, of broer. Nu domineren Engelse woorden (lowkey en tuff, komt van ‘tough’ wat stoer betekent) en zelfs Surinaams (yusu, komt van ‘seryusu’ wat ernstig of serieus betekent).

Moeten we ons daar zorgen om maken? Helemaal niet. Volgens Freek Van de Velde, taalkundige aan de KU Leuven, is het Nederlands niet bedreigd.  Jongeren spreken niet minder Nederlands. Hun taal is nog steeds oprecht doorspekt met Nederlandstalige woorden. Alleen vallen die veel minder op.

"Als iemand ‘oh my god’ of ‘nice’ zegt, hoor je dat meteen", zegt taalkundige Melissa Schuring. Jongeren spelen vaak met de uitspraak of de intonatie van die woorden, waardoor het extra opvalt. Of ze maken er afgeleiden van, zoals what the helly (komt van ‘what the hell’). Zo verzachten of verkleinen ze de oorspronkelijke betekenis.

Afkortingen doen hetzelfde. Ze verzachten de eigenlijke betekenis van het woord. Denk maar aan het Tienerwoord van vorig jaar: noncha, een afkorting van nonchalant. Of sybau. 1 van de 3 woorden die jongeren ons dit jaar massaal instuurden, maar die niet op de shortlist zijn geraakt. Dat was een bewuste keuze van de redactie.

Als we de tieners volledig laten beslissen dan hadden ook goonen, raggen en sybau dus de shortlist gehaald. Goonen betekent langdurig masturberen, raggen seks hebben en sybau is de afkorting voor ‘shut your bitch ass up’. Woorden die we als redactie niet extra in de verf willen zetten.

Toch moet je niet beginnen te panikeren als je tiener die woorden gebruikt. Dat hoort volgens Van de Velde bij het rebelse kantje van pubers. Jongeren gebruiken die woorden om volwassenen te choqueren. Om te tonen: "Kijk wat ik durf zeggen."

Maar geleidelijk aan vervaagt de oorspronkelijke betekenis en wordt het meer al lachend gebruikt. Volgens Schuring gebruiken veel jongeren die woorden zonder echt de seksuele of negatieve connotatie te kennen. Een gooner wordt nu bijvoorbeeld gebruikt voor ‘een rare jongen’.

Uiteindelijk zie je dat het meest bij jongerentaal: bestaande woorden die een andere invulling krijgen. Zo stonden de voorbije jaren ook strijder, heftig, broer en zelfs kaas in onze shortlist. Woorden die we allemaal kennen, maar niet in de betekenis die zij eraan geven.

Dit jaar is lowkey zo’n voorbeeld daarvan. Vroeger werd het eerder gebruikt in de betekenis van niet te groot, niet te opvallend. "Je mag een feestje geven, maar hou het lowkey." Terwijl het nu meer als een versterkend woord gebruikt wordt. Je vindt bijvoorbeeld iemand leuk, ook al had je dat niet meteen verwacht. "Ik vind hem lowkey cool."

Misschien zijn dat uiteindelijk wel de Tienerwoorden die het langst overeind blijven. Woorden die geen groot schokeffect veroorzaken, die een duidelijke betekenis hebben en die ook in ons dagelijks taalgebruik passen. Woorden die uiteindelijk overgenomen worden door twintigers en dertigers.

Maar daar draait de zoektocht naar het ‘Tienerwoord van het Jaar’ natuurlijk niet om. De vraag is: welk woord hebben tieners dit jaar echt van hen gemaakt? Bij welke woorden gaan volwassenen hun wenkbrauwen fronsen? Kinderen en tieners verzinnen net een eigen taal om zich te onderscheiden van hun ouders, leerkrachten of zelfs een andere vriendengroep.

Op zich is dat niks nieuws. Vroegere generaties deden dat ook, denk maar aan de MTV-generatie. Maar het grote verschil met toen is dat jongerentaal nu razendsnel verandert. Zodra ouders nog maar een beetje beginnen te begrijpen wat de woorden betekenen of in welke context jongeren ze gebruiken, zijn ze alweer passé.

En dat komt vooral door het internet en sociale media. Jongeren pikken woorden op via games, muziek, memes of via influencers van over de hele wereld. Een trend kan daardoor op enkele weken tijd de hele wereld veroveren. Six seven is daar het beste en meest recente voorbeeld van.

Begin dit jaar releasete rapper Skrilla het nummer ‘Doot Doot (6 7)’. De song werd superpopulair in de VS en op sociale media werd het regelmatig gebruikt onder edits van basketbalspelers. Vooral bij LaMelo Ball, een NBA-speler die toevallig ook 6 foot 7 inch groot is.

Het woord ging pas echt viraal toen deze tienerjongen tijdens een basketbalmatch in de camera keek en luidop "6 7" riep, met een specifieke intonatie én handgebaar. Een echte inhoudelijke betekenis heeft het niet, maar een sociale betekenis wel. En dat is minstens even belangrijk in jongerentaal.

Tieners gebruiken 6 7 vooral om te lachen of om ouders en leerkrachten in de war te brengen. Stel, je vraagt als leerkracht aan de klas om hun werkboek te nemen en naar pagina 67 te gaan, dan zal er gegarandeerd gelachen en gegniffeld worden en wie weet roept er wel iemand luidop: "six seveeeeen".

6 7 creëert een samenhorigheidsgevoel en maakt een duidelijk onderscheid tussen wie tot de groep behoort en wie niet. Ouders en leerkrachten snappen er kennelijk niks van en worden zelfs radeloos. Zo zijn er leerkrachten die het woord in de klas verbieden en bestraffen.

In plaats van zulke woorden en zo’n taalgebruik tegen te houden, willen we dat met nws.nws.nws vooral aanmoedigen. Ook al is het fout geschreven, ook al wordt het gek uitgesproken of ook al slaat de betekenis helemaal nergens op. Het is een deel van hun identiteit.

Een kleine waarschuwing: dit artikel heeft de levensduur van sommige tienerwoorden waarschijnlijk ingekort. De kans dat ze te cringe zijn om aan de kersttafel te gebruiken, is groot.