"Ik probeer nu de persoon te zijn die ik zelf als jonge gymnaste nodig had", zegt ex-turnster Aagje Vanwalleghem in 'Touché' op Radio 1. Vijf jaar geleden stond ze mee op de barricades tegen grensoverschrijdend gedrag in de turnsport. Vandaag is Vanwalleghem sport- en welzijnscoach en brengt ze haar boek 'Ambitie in balans' uit, waarin ze pleit voor een menselijkere sportcultuur.
"Ik voelde me als topsporter onbegrepen en eenzaam": Aagje Vanwalleghem strijdt nu voor gezondere turnwereld
Wie met vragen zit rond zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website www.zelfmoord1813.be.
Wie nood heeft aan een luisterend oor, kan terecht bij Tele-Onthaal op het gratis nummer 106 en op de website www.tele-onthaal.be .
Heb je een vraag over geweld, misbruik of mishandeling, dan kan je terecht bij de hulplijn 1712 . Kinderen en jongeren kunnen ook terecht bij Awel, op het nummer 102 of via de website .
Vanwalleghem kijkt met gemengde gevoelens terug op haar carrière. "Ik zie eigenlijk een persoon die supersterk was", zegt ze over haar jongere zelf. "Maar tegelijkertijd is dat ook heel gevaarlijk geweest omdat ik dan ook mijn eigen zelfzorg te vaak aan de kant heb gezet."
Ze beschrijft haar topsportcarrière als "overleven" in plaats van "beleven": "Ik had zo graag nog meer ervan kunnen genieten in plaats van een prestatie leveren en meteen door te gaan naar het volgende. Voor die decompressie heb ik te weinig ruimte gekregen."
Elke gram telde, tot in de haarspeldjes
Een van de zwaarste aspecten van haar carrière? De voortdurende fixatie op gewicht. "De weegschaal was effectief uit balans. Had je een slechte training, dan was de reden: 'je bent te zwaar'. Terwijl dat letterlijk ging over 500 gram."
"We durfden niet meer te drinken omdat we daarna op de weegschaal moesten, dus waren we gedehydrateerd. Of we kropen de sauna in vóór een training van 4 uur. We deden zelfs onze haarspeldjes uit om toch nog die grammetjes minder te wegen."
Het diepste dal
Vanwalleghem is openhartig over de mentale tol van de topsport. "Ik heb heel diep gezeten. In de periode na de spelen heb ik gezegd: ik wou dat ik er niet meer was, of ik wou dat ik nooit geadopteerd was."
Ze vertelt over de extremen waartoe ze zich gedreven voelde: "Ik heb eens tipp-ex gedronken als een schreeuw om hulp. Hopen dat je zodanig slecht bent dat je niet anders kan dan gehoord worden." Ook pijnstillers gebruikte ze om door de trainingen te geraken, wat risico’s met zich meebracht: "Dat waren echt de donkere kanten van het turnen."
"Het gevoel kwam uit eenzaamheid, onbegrip. Je doet zo hard je best, maar je kan toch nooit goed genoeg doen voor mensen. En dan dacht ik: misschien was het beter als ik in Brazilië gebleven was."
Mama, ga je mij nog graag zien als ik geen turnster meer ben?
Aagje Vanwalleghem, ex-turnster
In 2012 nam ze het moeilijke besluit om te stoppen met turnen. "Ik had het wel eerst aan mijn mama gevraagd: 'Ga je mij nog graag zien als ik geen turnster meer ben?'. Dat toont echt aan hoezeer mijn identiteit enkel gymnast was, en dat is zo gevaarlijk."
Op de barricades voor verandering
Vijf jaar geleden kwam Vanwalleghem naar buiten met haar verhaal, geïnspireerd door de Netflix-documentaire 'Athlete A', die de misbruikschandalen in de Amerikaanse turnsport blootlegt. "Het was eigenlijk een verhaal dat bijna copy-paste was van het verhaal van 'Athlete A'. Ik dacht: oh maar verdorie toch, die manipulatie, het pestgedrag,... Het is echt overal."
Met andere ex-gymnasten bundelde Vanwalleghem meer dan 50 getuigenissen over grensoverschrijdend gedrag. "We hebben ze in een boek afgegeven aan de toenmalige minister van Sport en het is ook besproken in het parlement. Eindelijk werd het serieus genomen."
De timing, vlak voor de Olympische Spelen, veroorzaakte controverse. "We hebben echt ons best gedaan om dat intern op te lossen. Maar we werden echt niet gehoord. Had de federatie het toen aangepakt, dan was het nooit zo gebeurd en had iedereen rustig kunnen trainen richting de Olympische Spelen."
Op een gegeven moment moet je op tafel kloppen en zeggen: 'nu gaan jullie luisteren'. En dat hebben we gedaan
Aagje Vanwalleghem, ex-turnster
Een belangrijke stap waren de verontschuldigingen van een van haar trainers. "Dat is echt belangrijk: dat je erkend wordt. Zolang het weggelachen wordt en onder de mat verdwijnt, word je als slachtoffer alleen maar kwader. Dan kom je op een punt dat je letterlijk op tafel moet kloppen en zeggen: 'Nu gaan jullie luisteren.' En dat is precies wat we gedaan hebben."
Een nieuwe generatie gymnasten
Vandaag is Vanwalleghem trainster van beloftevolle gymnasten bij de Vlaamse gymnastiekfederatie, welzijnsconsultant bij The Circle of Wellbeing, keynotespreker en veerkrachtcoach. Ze is ook lid van de expertencommissie rond gezond en ethisch sporten en 'council member' van de internationale gymnastiekfederatie. "Ik heb echt mijn missie gevonden en ik doe dat supergraag elke dag."
Ze ziet een duidelijke verandering in de cultuur. "De gymnasten van vandaag zijn eigenlijk een beetje zoals jonge werknemers. Die willen dat alles in balans is. Je merkt daarin wel een groot verschil met vroeger. Er is oog voor het leven naast sport."
Ook haar eigen dochter staat nu zelf op de mat. "Toen ze wilde turnen dacht ik eerst: moet ik haar nu zelf naar het hol van de leeuw sturen? Maar de cultuur is niet meer zoals vroeger. En vooral: het is wat zij zelf wil. Dan zou het fout zijn als ouder om haar die kans niet te geven."
Blijf je in de put zitten, of kan je terugkrabbelen en er iets beters van maken?
Aagje Vanwalleghem, ex-turnster
Vanwalleghem wil vooral veerkracht meegeven aan jonge gymnasten. "Vroeger was het vaak: veeg je tranen weg, stop met zagen en ga gewoon door. Nu gaat het over hoe je omgaat met tegenslagen. Blijf je dan in die put zitten, of kan je terugkrabbelen en het zelfs omvormen tot iets met een betere uitkomst dan vóór het moment dat je veerkracht moest tonen?"
