Minder stress, betere balans en sterkere relaties: hoe dankbaarheid goed is voor je mentale en fysieke gezondheid

Gisteren was het Thanksgiving in de Verenigde Staten. Het is een feestdag waarop men samenkomt met familie en vrienden en stilstaat bij wat goed ging in het voorbije jaar. Een traditie die we hier niet kennen, maar die volgens neuropsycholoog Michael Portzky wel een belangrijke les bevat. "Uit onderzoek blijkt dat dankbaarheid leidt tot een lager stressniveau en een betere balans in het denken", zegt hij in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.

Volgens Portzky heeft dat stilstaan bij positieve dingen een impact op lichaam en geest. "Wanneer je dankbaar bent, ervaar je minder stress en komt er meer rust in je hoofd. Het helpt je om niet alleen te focussen op wat fout gaat, maar ook te zien wat goed is."

Die wetenschappelijke blik op dankbaarheid laat zien dat het meer is dan een fijne emotie: het is een concreet hulpmiddel om mentaal veerkrachtiger te worden.

"Wanneer mensen veel stress of tegenslagen ervaren, voelt het brein dat aan als een bedreiging. Dan gaat het fight-or-flightsysteem in werking."

Problematisch wordt het als die stress lang aanhoudt. "Dan kunnen mensen in een toestand komen van hypervigilantie", legt Portzky uit. "Het brein is dan continu bezig met het analyseren of iets gevaarlijk is of niet."

Het gevolg is een tunnelvisie waarbij het brein zich vooral focust op negatieve of gevaarlijke dingen. Positieve elementen verdwijnen uit het zicht. "Dat brein denkt dan: 'Het gaat allemaal wel goed, maar we focussen ons beter op de mogelijke gevaren, want die kunnen ertoe leiden dat het binnenkort weer verkeerd gaat.'"

Dankbaar zijn werkt volgens de neuropsycholoog als een tegengewicht voor die negatieve focus. Het helpt om het denken in balans te houden. "Je blijft beseffen dat er naast die negatieve dingen toch ook nog heel wat positieve dingen zijn."

Dat tegengewicht is niet alleen belangrijk om een negatieve spiraal te doorbreken, het heeft ook concrete fysieke effecten. "Door bewust stil te staan bij wat goed gaat, daalt het stressniveau en daarmee de hoeveelheid cortisol in het lichaam. Dat zorgt ervoor dat het brein minder lang in een hyperalerte toestand blijft. En dat heeft natuurlijk alleen maar positieve gevolgen."

Portzky gebruikt dankbaarheid bewust als therapeutische techniek. Hij laat patiënten elke avond voor het slapengaan 3 zaken opschrijven die goed gingen die dag. "Het opschrijven is belangrijk. Als je dat een maand doet, blader je door 30 eerdere lijstjes en krijg je telkens een kleine herinnering: 'Ah ja, dat was ik al vergeten, dat was ook fijn.'" In opleidingen voor coaching en therapie wordt dankbaarheid expliciet onderwezen als methode. "De slinger mag natuurlijk niet doorslaan, je mag problemen niet ontkennen," benadrukt Portzky. "Bekijk het eerder als: oké, shit happens, maar wat gaan we daar nu mee doen?"

Dankbaarheid uitspreken heeft niet alleen effect op jezelf, maar ook op relaties met anderen. In zijn werk in de palliatieve zorg zag Portzky hoe zwaar onuitgesproken dankbaarheid kan wegen.

Wanneer die gesprekken wel plaatsvinden, geven ze een gevoel van zinvolheid. "Dan heb je toch weer ergens dat gevoel van: het wordt geapprecieerd, het heeft allemaal zin wat ik doe."

Dat dankbaarheid soms ver weg lijkt, is volgens Portzky niet vreemd. De constante stroom aan negatief nieuws speelt daarin mee. "We worden continu om de oren geslagen met beangstigende, negatieve retoriek. Het is niet verwonderlijk dat mensen daardoor in een negatieve spiraal worden meegetrokken en de focus verliezen op wat er allemaal goed gaat." Uitzoomen helpt daarbij, zegt hij. "Relativeren en beseffen dat er veel ergere dingen zijn dan wat jij misschien nu meemaakt. All things considered heb je misschien nog niet zoveel reden om te klagen."