Jaar na nieuwe wet op sekswerk slechts 4 werkgevers erkend: "Velen blijven in zwart werken door extra kosten"

Een jaar geleden maakte een nieuwe wet het mogelijk om als werkgever op een legale manier sekswerkers in dienst te nemen. Sekswerkers kregen zo de mogelijkheid om met een volwaardig arbeidscontract aan de slag te gaan. Op die manier konden sekswerkers hun job doen, net zoals honderdduizenden anderen dat doen: met een behoorlijk statuut, ziekteverzekering, pensioenrechten…

Na één jaar nieuwe wet, zijn er niet bepaald veel werkgevers die zich officieel in deze branche vestigden. Welgeteld 4 werkgevers kregen een erkenning. Dat blijkt uit de publicaties die we raadpleegden in het Belgisch Staatsblad. 

In januari 2025 deed een vennootschap gevestigd in Gembloux als eerste een aanvraag. Een werkgever moet een blanco strafregister hebben en de vennootschap moet in België gevestigd zijn. Zo’n aanvraag wordt onderzocht door het parket en het arbeidsauditoraat. Als beide instanties positief adviseren, is het de minister van Justitie die finaal de handtekening zet.  

De vennootschap in Gembloux heeft de eer erkenningsnummer 1 te dragen in deze sector. Nummer 2 is de eerste en voorlopig ook enige vestiging in Vlaanderen (in Maldegem). De 3e en 4e vennootschap zijn beide ook gevestigd in Wallonië, in respectievelijk Hensoux en Charleroi.

Overigens valt het op dat er van de 16 aanvragen 12 uit Franstalig België komen en 4 uit Nederlandstalig België.  

Utsopi, een belangenvereniging van sekswerkers die fel geijverd heeft voor de totstandkoming van deze wet, vindt dat het veel te vroeg is om een evaluatie te maken. Eén jaar is sowieso kort en dat is zeker zo omdat de procedure op zich al tijdrovend is.

Dat laatste zegt ook een werkgever die anoniem wenst te blijven. "Ik koos voor deze manier van werken, omdat ik in orde wil zijn. Ik besef zeer goed dat ik de grote uitzondering ben. Velen blijven in de branche in het zwart werken. Daartegenover betaal ik me blauw aan allerlei extra kosten. Het is wat het is, maar het is in elk geval niet eerlijk."  

De 2 maten en 2 gewichten-aanpak wekt wrevel op. Mensen die trachten correct te werken, voelen zich in vergelijking met de welig tierende zwarte markt extra aangepakt. 6 maanden na de erkenning, zo is wettelijk ook bepaald, mogen de bordelen alvast bezoek verwachten van de inspectie. Dat is zowel de arbeidsinspectie als de inspectiedienst van de RSZ.

De bonafide werkgever voelt zich daar niet gemakkelijk bij. "Ik heb een pak bijkomende kosten, moest bij de notaris een aparte vennootschap starten, extra verzekeringen nemen, werkgeverbijdragen betalen, belastingen… En dan worden we ook nog ’s extra gecontroleerd op dat alles. Maar de overgrote meerderheid blijft ogenschijnlijk ongestoord verder volledig in het zwart werken."  

"Dat bewijst voor mij dat de wet een maat voor niets is", zo zegt een mannelijke sekswerker die jarenlang in het vak zat. "Er blijft een hemelsbreed verschil tussen theorie en praktijk."

Marie, iemand die meer dan 30 jaar in het vak zat, vult aan. "Hoe kan je nu denken dat een sekswerker een arbeidscontract kan krijgen zoals een bediende met een nine-to-fivejob? Zo’n wet suggereert dat sekswerk een job als een ander is. Maar dat is niet zo. Om die reden kunnen we beter blijven spreken over prostitutie in plaats van sekswerkers. Werk als sekswerker is eigenlijk geen werk. Het blijft een vorm van uitbuiting." Dit standpunt stelt eerder de principiële vraag naar de wenselijkheid van erkenning van prostitutie. 

Die principiële vraag ligt ook aan de basis van een verzoekschrift van een aantal organisaties die bij het Grondwettelijk Hof de vernietiging vroeg van deze wet. Zij steunen zich hiervoor op de Conventie van New York (1950) die stelt dat je het lichaam van een ander niet mag exploiteren. De procedure is nog hangende. De verwachting is dat het Grondwettelijk Hof zich hierover zal uitspreken in de eerste helft van 2026. 

Een andere oudgediende uit de sector staat op hetzelfde standpunt. "Ik ben nog nooit iemand tegengekomen die op de vraag 'Wat wil je later worden?' sekswerker antwoordde." Al nuanceert ze meteen. "Maar dat neemt niet weg dat duizenden mensen het doen. Dan kan je dat werk maar beter goed organiseren."

Dat laatste tracht de wet te doen door een zeer grote mate van bescherming te bieden aan de werknemer. Om te beginnen moet het gaan om een vast werk. Interimcontracten, flexi-jobbers of studenten komen niet in aanmerking om in dit statuut te werken. Sekswerkers in loondienst hebben 5 specifieke vrijheden. Ze hebben het recht een klant te weigeren, een seksuele handeling te weigeren, een seksuele handeling op elk moment te onderbreken, een seksuele handeling uit te voeren zoals hij of zij dat wenst en tot slot mag een sekswerker ook weigeren achter een raam plaats te nemen. 

Sekswerkers mogen bovendien op elk moment het arbeidscontract beëindigen zonder vergoeding of zonder een opzegtermijn te moeten presteren. En ook wanneer de sekswerker zelf een einde maakte aan het arbeidscontract, verliest hij of zij niet het recht op werkloosheidsvergoeding.   

Vanuit het standpunt van de werknemer geven al deze garanties een ernstige bescherming tegen malafide uitbaters. Vanuit het standpunt van de werkgever betekenen al deze waarborgen evenveel risico’s waar ook een stevig prijskaartje tegenover staat. "In de praktijk los ik dat op met veel gezond verstand", zegt de exploitant. "Eigenlijk deed ik dat voor de wettelijke regeling ook al. Toen werkte ik met meisjes onder het zelfstandigenstatuut. Maar ik wil zo veel mogelijk wegblijven uit de grijze zone en alles doen zoals het wettelijk hoort."

Om die reden wil de uitbater ook niet gezegd hebben dat er sprake zou zijn van exploitatie. "Ik heb vrouwen in dienst die zeer goed weten wat ze willen", zegt de uitbater. "Zij hebben ook allemaal bewust gekozen voor deze job. In een aantal gevallen gaat het om buitenlandse vrouwen die hier als sekswerker veel meer geld kunnen verdienen dan in het thuisland. Ik tracht als werkgever de omstandigheden te creëren waarin ze op een veilige en hygiënische manier kunnen doen wat ze willen doen. Ik dwing hen tot niets.". Het is voor deze werkgever ook een principezaak. "Op sekswerk blijft er een negatief stigma kleven. Waarom toch?"

Niet iedereen denkt daar zo over. Een verhuurder die vitrines aan sekswerkers verhuurt, antwoordde dat hij er geen probleem mee heeft om een relatie huurder-verhuurder te hebben. "Die probeer ik als eigenaar zuiver en correct uit te voeren." Een relatie werkgever-werknemer gaat deze eigenaar te ver. "Ik weet natuurlijk ook wel wat er achter mijn vitrines gebeurt, maar daar wil ik formeel niets mee te maken hebben. Zelfs nu het wettelijk geregeld is, zou ik me in deze branche niet makkelijk voelen in de rol van werkgever. Welk werk geef ik dan precies?"

Door de legalisering van sekswerk zou het natuurlijk ook makkelijker kunnen worden om de illegale praktijken aan te pakken. Tegelijk wijzen een aantal mensen erop dat hieraan een groot risico verbonden is. Door de controles op te voeren, riskeer je dat mensen hieraan trachten te ontsnappen door ondergronds te gaan werken. En dan verlies je de controle al helemaal. 

Nu al stelt men vast dat prostitutie zich verplaatst van raamprostitutie naar appartementen en huizen. Die verschuiving maakt het voor politie en welzijnsdiensten veel moeilijker om hen te bereiken. Velen pleiten dan ook voor een tweesporenbeleid. Enerzijds trachten zo veel mogelijk wettelijk te regelen én te controleren. Maar anderzijds wil men de grijze zones ook wel blijven gedogen, al was het maar om zo zicht te blijven houden op de sector.  

Dat dat dubbelzinnig is, neemt men erbij. Want, zo klinkt het haast unisono, hoe je het ook draait of keert, veel mensen in de prostitutiesector zitten in een erg kwetsbare positie. Het gaat dikwijls over buitenlanders, in een aantal gevallen mensen zonder papieren. 

De omzet van deze illegale economie werd in 2015 door de KU Leuven (in opdracht van de Nationale Bank van België) geraamd op 870.333.769 euro. In een geactualiseerd onderzoek in 2024 werd dat omzetcijfer berekend op 1.126.407.035 euro.

Volgens de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid zijn er nog een aantal erkenningsaanvragen lopende. Die zouden in een laatste fase zitten en wachten op een handtekening van de minister. 

Hoe dan ook blijft het aantal erkenningen erg beperkt. 4 bordelen in het hele land die werken met ingeschreven werknemers is niet veel te noemen. Voorstanders van de wet zeggen dat de wet niet slechts mag beoordeeld worden op het beperkt aantal aanvragen. Zij vinden dat de wet vooral ook een principiële erkenning inhoudt. Het is bovendien, zo stellen zij, een kwestie van tijd om de toepassing van deze wet maatschappelijk ingang te doen vinden.