De huiskat zoals wij die kennen, bereikte Europa pas zo’n 2.000 jaar geleden vanuit Noord-Afrika. Dat blijkt uit onderzoek van het Koninklijk Belgisch instituut voor Natuurwetenschappen en een groep Italiaanse wetenschappers, vandaag gepubliceerd in Science. De komst van de huiskat valt dus volop in de Romeinse periode en blijkt veel later te liggen dan tot nu toe werd gedacht. "We willen weten sinds wanneer huiskatten gedomesticeerd werden", zeggen de onderzoekers.
Huiskatten bereikten Europa pas 2.000 jaar geleden, veel later dan gedacht
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
In het verleden werd gedacht dat huiskatten ruim 6.000 jaar geleden naar Europa migreerden vanuit het Nabije Oosten, maar dat klopt niet. "Het gebeurde veel later: ruim 2.000 jaar geleden bereikte de huiskat Europa vanuit Noord-Afrika", zegt Bea De Cupere, Archeozoöloog bij het Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN).
"In Europa liepen dus al langer katten rond, maar dat waren Europese wilde katten. De huiskat zoals we die vandaag kennen, is geïntroduceerd tijdens de Romeinse periode." Een periode met veel handelscontacten tussen Europa en Noord-Afrika, onder andere voor graan, wat de timing zou verklaren. "Ons vermoeden is dat de katten werden meegevoerd op schepen om als pestbestrijding te dienen", zegt De Cupere.
Met de Romeinen mee uit Noord-Afrika
Maar waar in Noord-Afrika de katten vandaan komen, is nog onduidelijk. Hoelang mens en kat al samenleven ook. "Maar we weten dat die band tussen kat en mens ver teruggaat", zegt De Cupere. "In Egypte speelden katten een belangrijke rol: de godin Bastet werd vaak met een kattengedaante vergeleken, en katten werden er zelfs gekweekt en gemummificeerd voor religieuze doeleinden", zegt ze.
Waarschijnlijk namen de Romeinen de katten over uit onder andere Egypte, al betekent dat niet dat de domesticatie daar zelf heeft plaatsgevonden
Bea De Cupere, Archeozoöloog bij het Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN)
"Waarschijnlijk namen de Romeinen van daaruit dus de katten mee, al betekent dat niet dat de domesticatie zelf in Egypte heeft plaatsgevonden. Ook in Sardinië vonden we sporen van Noord-Afrikaanse huiskatten terug, maar die waren van nog een andere genetische strekking dan die in Europa terechtkwamen. In de toekomst willen we onderzoeken waar en wanneer de eerste huiskatten gedomesticeerd werden."
DNA-onderzoek op recente en historische kattenbotten
Het onderzoek, dat zojuist verschenen is in het toonaangevende vaktijdschrift Science, werd gevoerd door een groep Italiaanse wetenschappers onder leiding van paleogeneticus Claudio Ottoni. Maar de onderzoekers van KBIN leverden het archeologische materiaal voor het onderzoek. "We combineerden vondsten op Belgische bodem, uit bijvoorbeeld Brussel of Tongeren, met die uit meer dan 90 andere vindplaatsen in heel Europa", zegt De Cupere.
"Tijdens het onderzoek werd het genoom uit de celkern geanalyseerd om meer informatie te krijgen over welke soorten katten in het verleden aanwezig waren in Europa. Die gegevens werden vervolgens vergeleken met modern DNA: oude katten werden naast moderne wilde katten gelegd", legt ze uit.
"Zo komt het materiaal uit de opgravingen hier in Brussel bij ons in het museum toe"
"Door de DNA-gegevens te vergelijken met verschillende soorten wilde katten kan men nagaan welke soort het dichtst aanleunt bij de moderne huiskat. Zo weten we nu dat de voorouder van de huiskat ('Felis catus') een Afrikaanse wilde kat ('Felis lybica lybica') uit Noord-Afrika moet zijn geweest, al blijft het onduidelijk uit welke precieze populatie die afkomstig was. Er moeten meerdere Noord-Afrikaanse kattenpopulaties naast elkaar bestaan hebben."
"Toekomstig onderzoek moet uitwijzen welke Noord-Afrikaanse populaties precies aan de basis liggen van de huidige huiskatten", zegt De Cupere. "We willen ook beter begrijpen hoe ecologische factoren, religieuze praktijken en handelsroutes samen hebben geleid tot het opmerkelijke succes van de huiskat, die vandaag overal ter wereld met mensen samenleeft."
