Wie het naar z’n zin heeft, zegt in Antwerpen ‘plezant’, in West-Vlaanderen ‘leutig’ en in Limburg ‘lol’. Vanwaar komen die woorden? “‘Plaisant’ komt uit het Oudfrans”, zegt professor Taalkunde Chris De Wulf (UA). “‘Leutig’ kan uit het Latijn of het Germaans komen. En ‘lol’ heeft niks te maken met het Engelse ‘laughing out loud’.”
Waarom de West-Vlaming ‘leute’ maakt, de Antwerpenaar het ‘plezant’ vindt en de Limburger ‘lol’ heeft
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen Morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij vanwaar de 'geluksvogel' komt.
Het gebruik van woorden voor plezier is regionaal bepaald, maar die grenzen zijn niet heel scherp. ‘Plezant’ en ‘plezier’ komen vooral in Antwerpen en Vlaams-Brabant voor. In Oost- en West-Vlaanderen zeggen ze voornamelijk ‘leutig’ en ‘leute’. En in Limburg hebben ze wel eens een ‘aardigheidje’ of ‘lol’. Een ‘lolletje’, in de betekenis van een mopje, kennen ze dan weer in Oost- en West-Vlaanderen.
‘Plezant’ komt van het Middelnederlandse ‘plaisant’, wat rechtstreeks uit het Oudfrans komt. Dat betekende toen al ‘leuk’. Het gaat terug op het Franse werkwoord ‘plaire’. Wat ‘behagen’ betekent.
‘Plaisir’ is in het Frans zelf ook een zelfstandig naamwoord geworden. Met de betekenis ‘het behagen’ of ‘het genoegen’. In de 16e eeuw is dat ontleend in het Nederlands en is het gewoon ‘plezier’ geworden.
Een mogelijke afkomst van ‘leute’ is het Latijnse ‘ludus’. Dat zou dan ontleend zijn. De oorspronkelijke betekenis was dan ‘spel’.
Een andere theorie voor ‘leute’ is ‘leutan’ uit het Germaans. ‘Leutan’ wijst op ‘bedriegen’. Daarvan kwam ook al ‘leuteren’ wat ‘heen en weer bewegen’ betekent.
In het Nederlands is 'lol' een ander woord voor ‘plezier’, ‘jolijt’ of voor ‘mop’. In Oost- en West-Vlaanderen is alleen het laatste gebruik bekend. Een lolletje is dus een mopje. In Limburg is 'lol' dan weer eerder plezier.
‘Lol’ is mogelijk verwant met ‘lallen’ of ‘lullen’. ‘Lallen’ is het uitkramen van dronkenmanspraat of met een dubbele tong spreken. ‘Lullen’ heeft een gelijkaardige betekenis, ‘onzin uitkramen’.
Het zijn klanknabootsende woorden over aanhoudend lawaai dat door onze stem wordt gemaakt. Maar dat kan soms ook aangenaam zingen of neuriën zijn. Die betekenis zien we in het Engelse woord ‘lullaby’. Dat is het woord voor een slaapliedje.
'Lol’ is ook niet verwant met het Engelse LOL. Dat is een vaak gebruikte reactie in onlinecommunicatie, een afkorting van ‘laughing out loud’. Daarmee duid je een grappige situatie aan. Dat LOL met onze lol overeenkomt, is een grappig toeval.
