'Freebirth': waarom kiezen sommige vrouwen voor een bevalling zonder medische hulp?

'Freebirth' betekent: bevallen zonder professionele medische begeleiding. Iemand kiest ervoor om het geboorteproces volledig op eigen kracht te doorlopen, zonder vroedvrouw of arts in de buurt.

In Nederland en België is het een marginaal fenomeen, omdat hier wél veilige alternatieven bestaan zoals thuisbevallingen met een vroedvrouw. Toch groeit ook hier de interesse, vooral onder vrouwen die negatieve ervaringen hadden met reguliere geboortezorg.

Rodante van der Waal, vroedvrouw, filosoof en auteur van het boek 'Baas in eigen buik', wijst op het onderscheid tussen 'freebirth' als autonome keuze en de praktijken van The Free Birth Society. Ze doet dat in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.

"'Freebirth' is een Amerikaans fenomeen. Het begon als een feministische grassrootsbeweging, waarbij vrouwen er bewust voor kiezen de regie over hun bevalling zelf in handen te nemen. Maar wat 'The Free Birth Society' doet, is net het tegenovergestelde: ze leggen strikte dogma’s op, zoals dat je geen ambulance mag bellen of mag reanimeren. Dat is allesbehalve autonoom baren", zegt van der Waal.

Volgens haar zijn de overtuigingen van deze organisatie extreem en zelfs gevaarlijk. "Ze ontkennen het bestaan van ziekteverwekkers, verwerpen prenatale zorg en geloven dat complicaties tijdens de bevalling voortkomen uit 'onopgeloste emotionele conflicten'. Ze zijn ook uitgesproken antifeministisch en geradicaliseerd - alles waar vrije, bewuste geboortezorg niet voor staat."

Hoe kan zo een organisatie dan toch zo populair worden? Volgens Van der Waal ligt de oorzaak bij het Amerikaanse zorgsysteem.

"In de VS is geboortezorg extreem duur en sterk gemedicaliseerd. Vrouwen hebben vaak weinig keuzevrijheid, en het aantal keizersneden en inleidingen ligt erg hoog. Daarnaast zijn er veel meldingen van obstetrisch geweld en racisme."

Obstetrisch geweld verwijst naar lichamelijk, psychisch of verbaal grensoverschrijdend gedrag tijdens de zwangerschap, bevalling of kraamtijd; vaak veroorzaakt door zorgverleners of het medische systeem. "In die context zoeken vrouwen naar alternatieven, en komen ze uit bij organisaties zoals The Free Birth Society", legt ze uit.

Voor veel Amerikaanse vrouwen is thuis bevallen met een vroedvrouw financieel niet haalbaar. "Door het gebrek aan toegankelijke alternatieven zijn ze extra vatbaar voor radicale ideologieën die zich voordoen als 'empowerment', maar in werkelijkheid weinig ruimte laten voor nuance of medische ondersteuning."

Hoewel de situatie in Nederland en België minder schrijnend is dan in de VS, groeit ook hier de onvrede over de manier waarop vrouwen tijdens de bevalling worden behandeld. Steeds vaker kiezen sommigen daarom voor een 'freebirth'.

"In Nederland ervaart 54 procent van de vrouwen grensoverschrijdend gedrag tijdens de bevalling - bijvoorbeeld medische ingrepen zonder toestemming, zoals een knip of het toedienen van medicatie", zegt van der Waal die dus obstetrisch geweld aanhaalt als aanleiding.

Daarnaast zegt 1 op de 5 vrouwen dat ze een traumatische bevalling meemaakte, vooral door de manier waarop er met hen werd gecommuniceerd. Bij 1 à 2 procent leidt dat zelfs tot een posttraumatische stressstoornis (PTSS).

"Ik zie het als een teken van wanhoop. Veel vrouwen kiezen pas voor een solobevalling als ze geen zorgverlener vinden die ze vertrouwen."

Volgens Van der Waal moeten we niet focussen op uitzonderingen zoals The Free Birth Society, maar op de bredere, structurele problemen binnen onze geboortezorg. "De strijd tegen obstetrisch geweld is een feministische strijd. Die moet gevoerd worden met betere, relationele zorg. Niet door vrouwen alleen te laten bevallen, maar door hen te omringen met mensen die ze vertrouwen."

Haar pleidooi draait om reproductieve rechtvaardigheid: het recht op een zwangerschap en bevalling die veilig, respectvol en menselijk is. "Iedere vrouw moet zich gehoord en begrepen voelen. En dat begint met zorgverleners die luisteren, tijd nemen, en echte verbinding maken."

Van der Waal vindt het opmerkelijk hoeveel media-aandacht er gaat naar marginale fenomenen zoals The Free Birth Society, terwijl het wijdverspreide probleem van obstetrisch geweld veel minder in beeld komt.

"Het is makkelijker om te wijzen naar radicale bewegingen dan om kritisch te kijken naar onze eigen systemen. Maar zolang vrouwen zich niet veilig en gerespecteerd voelen tijdens hun bevalling, zullen ze blijven zoeken naar andere wegen - soms zelfs riskante", benadrukt ze.