De podcast 'Op zoek naar Marlotte' is in Nederland al weken een hit op Instagram en TikTok, en begint ook bij ons de weg naar het publiek te vinden. Het is een podcast met een erg straf verhaal, waarbij je mond geregeld openvalt. Maar er komt ook kritiek op de makers – al vind ik die niet helemaal terecht.
Cultuur & Media
'Op zoek naar Marlotte': geloof de hype over hulpverlener die jarenlang wordt voorgelogen door meisje van 13
Annika werkt bij de Nederlandse Kindertelefoon. Op een avond komt daar een bericht van een meisje dat tips vraagt voor Netflix-series. Omdat Annika net haar shift beëindigt, geeft ze haar privé-contactgegevens aan het meisje, dat Marlotte heet. Tegen alle regels in, voor alle duidelijkheid, want medewerkers van de Kindertelefoon en kinderen mogen hun privégegevens nooit aan elkaar geven. Maar er ontstaat dus een gesprek dat meer dan 3 jaar zal duren.
Want Marlotte, die 13 is, ligt in het ziekenhuis met zware brandwonden. Haar beide ouders zijn er niet meer, en door corona kan ze met niemand anders contact hebben. De Whatsappjes met Annika zijn haar enige contact met de buitenwereld. Wanneer haar toestand achteruit gaat en Marlotte geen berichtjes meer kan sturen, houdt Annika ook via Whatsapp contact met het ziekenhuis. Uiteindelijk legt een verpleegster de gsm naast Marlotte, zodat Annika aan de telefoon kan horen hoe ze haar laatste adem uitblaast, amper 16 jaar oud. Annika krijgt de assen van Marlotte en strooit die uit. Want er is niemand anders om dat te doen.
Als het daarbij was gebleven, had je al een sterke en meeslepende podcast kunnen krijgen. Maar... daar begint het verhaal pas. Want plots blijkt niks te zijn wat het lijkt. En dat levert minstens 3 goeie redenen op om naar "Op zoek naar Marlotte" te luisteren.
Een spoiler die toch niks verpest
Want Marlotte heeft nooit bestaan. Dat is geen spoiler, voor alle duidelijkheid: de maakster vertelt het ook meteen bij het begin van de eerste aflevering. 'Op zoek naar Marlotte' is het werk van 'Zembla', het onderzoeksprogramma van de Nederlandse openbare omroep. Hun journaliste dacht uit het verhaal van Marlotte een onderzoek te halen naar hoe een jong meisje zo door iedereen in de steek gelaten kan worden. Hoe de zorgsector en de jeugdhulp falen. Het had gekund.
In de plaats daarvan krijg je een zoektocht naar wie er achter die leugen zit, hoe die Annika 3 jaar voor de gek heeft kunnen houden en waarom die dat gedaan heeft. Want dat zijn de vragen waar je als luisteraar meteen mee zit natuurlijk: wat bezielt iemand om zo’n constructie uit te werken? Heeft die persoon niet dringend psychiatrische hulp nodig?
Een bedrog dat je mond doet openvallen
De makers hebben het ook slim aangepakt, vind ik: ze vertellen van bij het begin dat Marlotte niet echt is, maar vervolgens vertellen ze eerst nog het hele verhaal zoals zij het beleefd hebben. Je hoort dus hoe Annika 3 jaar lang meeleeft met Marlotte, en hoe journaliste Lizzy Diercks het dagboek van Marlotte leest, en spreekt met schoolvriendinnetjes van haar en met een verpleegster die haar verzorgd heeft. En al die tijd weet je dat het verhaal niet klopt, niet kan kloppen. Je hebt dus meer informatie dan de verteller op dat ogenblik, al zijn de onbeantwoorde vragen zo levensgroot dat je vol verwachting blijft luisteren.
En zo word je aflevering na aflevering meegenomen in de constructie die Annika moet doen geloven dat Marlotte echt bestaat: duizenden pagina’s aan whatsapp-gesprekken, dagboeken, tekeningen, screenshots uit een medisch dossier, een röntgenfilmpje, dagschema’s over Marlotte’s medische behandelingen, foto’s, een rouwkaart en een telefoon die van haar is geweest. En zelfs een potje met assen.
Een kijk achter de schermen van de journalistiek
De volgorde waarin de makers de podcast vertellen is niet alleen positief voor de spanningsopbouw. Op die manier word je ook meegenomen in het denkproces van journaliste Lizzy Diercks, wat voor niet-journalisten een interessante kijk achter de schermen biedt.
Het biedt ook meteen een antwoord, vind ik, op de kritiek die de podcast intussen kreeg: de makers zouden de spanning bewust onnodig gerekt hebben: als ze meteen het ziekenhuis gecontacteerd hadden, dan hadden ze meteen geweten dat Marlotte er nooit gelegen had. En dan was die hele zoektocht overbodig geweest.
Maar Diercks legt wel uit dat ze daar zo lang mogelijk mee wacht: ze is bang dat het ziekenhuis haar zal afschepen met privacyregels, en daarom wil ze eerst zoveel mogelijk informatie verzamelen, zodat ze sterk staat wanneer ze uiteindelijk het ziekenhuis confronteert. Als journalist begrijp ik die keuze zeker, en ik vermoed dat ik die ook gemaakt zou hebben.
Uiteindelijk kreeg ik achteraf zeker niet het gevoel dat ik beetgenomen was door de makers: net door de manier waarop ze hun podcast opbouwden, zat ik helemaal in het verhaal en snapte ik hoe bedrogen zijzelf zich voelden door 'Marlotte'. Al had ik wel graag nog iets meer gehoord over degene die achter de hele constructie zit – de waarom-vraag blijft toch nog een stukje open. Maar misschien viel die ook niet beter te beantwoorden dan nu het geval is.
Meer van dat?
Mocht de podcast je trouwens aanspreken, dan heb ik er nog twee die min of meer over hetzelfde thema gaan: 'Believe in Magic' van de BBC en 'The Con: Kaitlyn’s Baby' van CBC. Twee Engelstalige podcasts die ik ook al erg fascinerend vond, met verhalen waarvan ik niet dacht dat ze zich ook in ons taalgebied afspeelden. Tot ik Marlotte ontdekte.
