Als eerste buitenlandse bestemming kiest paus Leo XIV voor het Midden-Oosten. Hij begint vandaag met een driedaags bezoek aan Turkije, waar hij president Erdogan ontmoet, en reist dan door naar Libanon. De paus wil de dialoog tussen religies versterken, maar ook aandacht vragen voor stabiliteit in een regio geteisterd door conflicten.
Waarom paus Leo XIV naar het Midden-Oosten trekt voor zijn eerste buitenlandse reis
Samenvatting:
Paus Leo XIV begint aan zijn eerste buitenlandse reis, naar Turkije en Libanon, om de dialoog tussen religies te versterken en aandacht te vragen voor stabiliteit in de regio.
In Turkije herdenkt hij het 1.700-jarig jubileum van het Concilie van Nicea, patriarch Kirill van Moskou is daar niet uitgenodigd.
In Libanon bezoekt de paus onder meer Beiroet, spreekt hij met jongeren en slachtoffers van de havenexplosie, en leidt hij een grote openluchtviering; het zuiden van het land wordt om veiligheidsredenen niet bezocht.
De reis van paus Leo XIV duurt 6 dagen. Van donderdag tot zaterdag is hij in Turkije, daarna reist hij door naar Libanon.
Turkije: op zoek naar eenheid
Dat de nieuwe paus Turkije zou bezoeken, was verwacht. De visite stond al op de agenda van Franciscus, de voorganger van de huidige paus. In Turkije wordt namelijk het Concilie van Nicea herdacht, dit jaar precies 1.700 jaar geleden.
Die bijeenkomst in de 4e eeuw was een sleutelmoment voor de christelijke kerken. Daar werd de Geloofsbelijdenis (het Credo) vastgesteld, een van de basisteksten van de christelijke leer.
Dat Credo werd bepaald vóór de kerkscheuringen die in de latere eeuwen zouden volgen, en geldt dus zowel voor de katholieken, orthodoxen als protestanten. De paus ziet de herdenking van het Concilie dan ook als een uitgelezen moment om op te roepen tot samenwerking tussen de christelijke kerken.
De paus komt aan in Turkije
Evenwichtsoefening
Nicea heet intussen Iznik en ligt in de Turkse provincie Bursa. De paus zal er bidden samen met hoge geestelijken uit de orthodoxe kerken.
Erg verenigd zijn die nochtans niet: de oorlog in Oekraïne heeft een wig gedreven tussen de patriarchaten van Constantinopel en Moskou. Kirill, de patriarch van Moskou en een uitgesproken aanhanger van Vladimir Poetin, is niét uitgenodigd in Iznik.
Voor paus Leo XIV wordt het dus een evenwichtsoefening: hij moet zich hoeden om Moskou niet te veel de indruk te geven dat het Vaticaan de rol van Constantinopel (met patriarch Bartholomeus I) als bevoorrechte gesprekspartner zal versterken.
Banden met de islam aanhalen
Politiek is hoe dan ook niet ver weg tijdens het pausbezoek. In Ankara zal Leo XIV de Turkse president Recep Tayyip Erdogan ontmoeten.
Mogelijk zullen zij het hebben over een heropening van de Theologische School van Chalki. Dat orthodoxe seminarie moest in 1971 de deuren sluiten, zeer tegen de zin van het patriarchaat van Constantinopel, dat aanvoert dat dit strijdig is met de rechten van religieuze minderheden.
In Istanbul bezoekt de paus ook de Blauwe Moskee. Want met zijn bezoek wil hij niet alleen de eenheid van de christelijke kerken benadrukken, maar ook de banden met de islam aanhalen.
Libanon: steun voor door crisissen geplaagd land
In Turkije is er niet al te veel aandacht voor het bezoek van de leider van de rooms-katholieke kerk. Het land telt dan ook maar zo'n 200.000 tot 370.000 christenen, op een totale bevolking van 86 miljoen - hoofdzakelijk islamitische - Turken.
Dat is anders in Libanon, de tweede etappe van de pauselijke reis. Libanon is een lappendeken van religieuze stromingen en sekten. Het kleine mediterrane land telt er 18, waaronder 12 christelijke. Libanon staat ook aan de wieg van het christendom: in het Nieuwe Testament wordt melding gemaakt van Jezus die op bezoek is in de steden Tyrus en Sidon.
Vandaag is zowat een derde van de Libanese bevolking christelijk. De grootste stroming is de maronitische, die traditioneel de president van het land levert. Libanon is het land in het Midden-Oosten waar proportioneel nog de meeste christenen leven, al is hun aantal ook daar sterk gedaald gedurende de voorbije eeuw.
Uit het slop trekken
Dat de nieuwe paus juist Libanon heeft uitgekozen voor zijn eerste reis (al lijkt de tweede etappe van zijn trip pas later aan de al eerder geplande reis naar Turkije te zijn toegevoegd), verrast veel inwoners dan ook niet.
Ze gaan ervan uit dat hij Libanon in de aandacht wil zetten als een land waar mensen van verschillende religies samenleven. Maar ze hopen vooral dat het pausbezoek internationale druk zal creëren om hun land uit het slop te trekken.
Al jarenlang lijdt de bevolking onder een economische en politieke crisis. De munt is ingestort en de openbare diensten functioneren nog nauwelijks. In 2020 was er een zware explosie in de haven van Beiroet, waarbij meer dan 220 mensen om het leven kwamen.
Boven op de dagelijkse moeilijkheden kwam vorig jaar ook nog een nieuwe oorlog met Israël.
Geen bezoek aan het zuiden
Precies een jaar geleden kwam het tot een staakt-het-vuren, maar dat werd zeker de voorbije weken ernstig geschonden door Israël, dat doelwitten van Hezbollah zegt te viseren. Zo goed als dagelijks waren er luchtaanvallen op het zuiden van het land. Daar houdt het Israëlische leger ook nog enkele heuveltoppen bezet.
Het zuiden van het land zal de paus om veiligheidsredenen dan ook niét bezoeken, tot ontgoocheling van de christenen die er wonen. In Zuid-Libanon liggen bijbelse plaatsen, zoals Qana (Kana), maar ook verschillende kerken. Sommige zijn tijdens de laatste oorlog gebombardeerd, zoals de melkitische Sint-Joriskerk in Dardaghiya.
De paus zal vooral op bezoek gaan in en rond Beiroet. Hij zal onder meer langsgaan in een psychiatrisch ziekenhuis dat wordt beheerd door een religieuze organisatie, in gesprek gaan met jongeren en een stil moment houden op de plek van de havenexplosie van 2020.
Het hoogtepunt van zijn reis moet een grote openluchtviering worden, die naar verwachting zal worden bijgewoond door 100.000 mensen.
Voorlopig lijkt de reis gewoon door te gaan zoals gepland, hoewel het eerder deze week nog - voor het eerst sinds juni - opnieuw tot bombardementen op Beiroet is gekomen. In een buitenwijk van de Libanese hoofdstad werd de nummer 2 van Hezbollah gedood bij een Israëlische luchtaanval, waarbij nog meer mensen werden gedood.
Paus Leo XIV geeft gevolg aan wat zijn voorganger, paus Franciscus, in gedachten had. Dat zegt Benoit Lannoo, kenner van het Oosters christendom. "Hij had Turkije en Libanon op zijn verlanglijstje staan, de reis was al grotendeels georganiseerd."
"Het concilie van Nicea is van zeer groot belang en zorgde ervoor dat de geloofsbelijdenis overal dezelfde werd. Het leidde ertoe dat Pasen een datum kreeg, ook al heeft de Gregoriaanse kalender dat in het westen weer veranderd. Maar toen was er éénheid, wat later weer is afgebrokkeld."
"De reis van Leo bevestigt wat hij onlangs al zei: de christelijke kerken (orthodoxen, katholieken, protestanten, oosterse kerken...) moeten zich richten op de gemeenschappelijkheden. Er moet eenheid zijn over de kern van de zaak, zoiets kan tot vrede leiden. Denk maar - door de oorlog in Oekraïne - aan de verscheurde orthodoxen. Daarom is deze reis van ontzettend groot belang."
But we go!
Paus Leo XIV
Lannoo gaat verder: "Dit gaat over meer dan een miljard christenen. Leo beseft dat kerken vredesstichters kunnen zijn, en wil dat nog eens benadrukken. Deze reis is een hart onder de riem voor de christenen in Turkije, die het niet gemakkelijk hebben, die in de loop van de decennia fors verminderd zijn in aantal en vaak tegenwerking krijgen van islamieten."
Libanon is het enige land in het Midden-Oosten waar de islam geen staatsgodsdienst is. "De christenen daar zullen het zeer appreciëren dat de paus langskomt, ook al is de reis niet zonder risico. Toen de paus daar onlangs werd op gewezen, zei hij: 'But we go!'. Dat zegt genoeg."
