Vandaag verschijnt de verdachte van de moord op de 17-jarige Lisa in Nederland een eerste keer voor de rechtbank. De jonge vrouw werd in augustus van haar fiets getrokken en om het leven gebracht met meerdere messteken. Hoewel de (pers)aandacht enorm is, zullen we weinig te weten komen. Meer zelfs: de grote vraag blijft of we de identiteit van de man überhaupt ooit echt zullen kennen. Hoe komt dat? 5 vragen over de zaak.
Man die verdacht wordt van de moord op Lisa (17) in Nederland voor het eerst voor rechter, maar zullen we ooit weten wie hij echt is?
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Vandaag, om 9.30 uur, wordt de verdachte van de moord op de Nederlandse Lisa een eerste keer in de rechtbank in Amsterdam verwacht. Het gaat om een - zoals dat heet - pro-formazitting in het 'Areca'-dossier, de naam die deze strafzaak heeft gekregen. In Nederland kiest een computer willekeurig welke naam een proces krijgt om ervoor te zorgen dat die zo neutraal mogelijk is.
Waarover gaat dit?
De verdachte moet zich verantwoorden voor twee zaken: de moord op Lisa en een gewelddadige verkrachting van een ander slachtoffer. Allebei zaken die in enkele dagen tijd in en rond Amsterdam gebeurd zijn.
In de nacht van 14 op 15 augustus wordt een vrouw het slachtoffer van een gewelddadige verkrachting aan de Weesperzijde, in Amsterdam-Oost. De vrouw wandelt langs de Amstel, wanneer ze van de weg getrokken wordt. Ze wordt geslagen en verkracht, de verdachte vlucht weg.
Enkele dagen later, op 20 augustus, vertrekt Lisa (17) rond 3.30 uur vanuit Amsterdam naar haar huis in Abcoude, een fietstocht van om en bij de 14 kilometer. Maar de jonge vrouw zal nooit thuis aankomen. Ze wordt achtervolgd, aangevallen en vermoord met enkele messteken. Een tragisch detail: Lisa had zelf nog naar het noodnummer gebeld. Haar oproep kon gelokaliseerd worden, maar toen de agenten er aankwamen, was het al te laat.
Een dag na de moord op Lisa wordt in een centrum voor asielzoekers een man van 22 opgepakt. Speurders zijn hem op het spoor gekomen na een analyse van de camerabeelden. In eerste instantie linken ze hem aan de verkrachtingszaak van 15 augustus, maar al snel komt hij ook in beeld als verdachte van de moord op Lisa.
Wie is de verdachte en wat verklaart hij zelf?
De grote vraag: wie is de man echt? Dat blijkt een aartsmoeilijke klus voor het gerecht om uit te klaren. Tot vandaag bestaat er niet echt een antwoord op en de vraag is nog maar of dat er ooit zal komen.
Wat het gerecht wél weet, is dat de man in juni zonder papieren in Nederland is aangekomen. De naam die hij toen zelf heeft opgegeven, is volgens de krant Het Parool "Chris Jude", twee voornamen die hij in zijn leven zou gekregen hebben.
Zelfs die identiteit vaststellen, is al bijna een mission impossible. Er mogen dan wel vingerafdrukken afgenomen zijn bij zijn aankomst in Nederland, maar die leveren niets op. Dat betekent dat hij in geen ander Europees land asiel heeft aangevraagd of gesignaleerd is in Europa. Het zegt ook niets over wat er al dan niet buiten de Europese grenzen is gebeurd. Ook een DNA-test levert niet meer informatie op. Papieren heeft hij niet.
En dus moeten de speurders het voorlopig doen met wat hij zelf zegt tijdens zijn verhoren. Dat blijkt bitter weinig te zijn: hij kent zijn achternaam niet, hij kent zijn familie niet, hij kent zijn exacte geboortedatum niet.
Hij verklaart dat hij uit Nigeria afkomstig is, en in zijn jeugd van weeshuis naar weeshuis moest verkassen. Vanuit Nigeria zou hij uiteindelijk naar Tunesië gereisd zijn, om daar in een opvanghuis te belanden. Daar zou hij zijn tweede naam "Jude" gekregen hebben en een geboortedatum: 14 februari 2003. Dat zou maken dat hij vandaag 22 is, maar of dat klopt?
Vanuit Tunesië zegt hij de boot te hebben genomen naar Lampedusa in Italië, om dan uiteindelijk in Nederland op te duiken. Op 21 juni 2025 wordt hij in het aanmeldcentrum in Ter Apel geregistreerd. Uiteindelijk belandt hij in het centrum in Amsterdam, zo'n 200 kilometer verderop. Hoe, dat is een vraagteken.
Het gerecht probeert nog wel een aantal dingen te checken en heeft daarvoor volgens NPO verschillende rechtshulpverzoeken ingediend, onder meer in Nigeria. Maar ook daar is de vraag of die veel zullen opleveren.
Volgens het Openbaar Ministerie is het overigens geen probleem voor het proces als zijn identiteit onbekend blijft. "Ook als de identiteit niet 100 procent vaststaat, kan een verdachte worden veroordeeld", zegt een woordvoerder in de Nederlandse media.
Was hij toerekeningsvatbaar op het moment van de feiten?
Daarnaast is er nog een ander groot en moeilijk vraagstuk in deze zaak: was de man op het moment van de feiten toerekeningsvatbaar?
De bewijslast an sich is volgens Nederlandse media niet zo ingewikkeld. Met andere woorden: er zouden wel wat bewijzen zijn die de man aan de feiten linken. Maar zelf zegt hij tijdens zijn verhoren dat hij al zijn hele leven "persoonlijkheidsstoornissen" heeft en dat hij zich de feiten "niet herinnert". Hij bekent noch ontkent dus.
En dus zal de centrale vraag worden of hij toerekeningsvatbaar is of niet. Hij zal nog opgenomen worden in het Pieter Baan Centrum, in Almere. Daar worden daders wekenlang geobserveerd door psychiaters en psychologen om te kijken of er sprake is van een of andere stoornis. Normaal wordt er ook een onderzoek gedaan naar de omgeving van de verdachte, maar dat zal in dit geval vermoedelijk niet kunnen plaatsvinden.
In Nederland kun je toerekeningsvatbaar, niet toerekeningsvatbaar of iets daartussenin zijn. De straf kan daar dan ook op aangepast worden. Dat is een verschil met ons land, waar het op dit moment nog veel zwart-witter is. Men wil wel meer naar het Nederlandse systeem evolueren, maar het nieuwe strafwetboek wordt pas in de loop van volgend jaar van kracht.
Wat gebeurt er vandaag?
Concreet zal de officier van justitie vandaag een stand van zaken geven in het onderzoek, en kan de advocaat van de verdachte vragen om bepaalde onderzoeksdaden te doen. Maar inhoudelijk zal er vandaag niets besproken worden.
Of de familie van Lisa aanwezig zal zijn, is niet duidelijk, zegt Selma Hetharia van Namens de Familie, onderdeel van de Nederlandse Slachtofferhulp, die onder andere de familie van het meisje bijstaat. "De familie van Lisa heeft nog steeds behoefte aan rust en privacy. Zij blijven in de anonimiteit. Het is nog onbekend of ze aanwezig zullen zijn bij de pro-formazitting"
De verdachte zal er naar alle waarschijnlijkheid wél zijn, maar het is dus nog maar de vraag of we er iets wijzer van zullen worden.
Wat is er sinds de moord op Lisa veranderd in Nederland?
De zaak veroorzaakte (en veroorzaakt) een schokgolf in Nederland. Er volgde een campagne 'Wij eisen de nacht op', die de veiligheid van vrouwen en meisjes hoog op de agenda zette. Verschillende gemeenten hebben sinds de dood van Lisa ook concrete maatregelen getroffen, zo blijkt uit een rondvraag van NOS.
In Ouder-Amstel, 10 kilometer van Lisa's woonplaats, zijn bijvoorbeeld extra camera's gehangen, worden er extra controles uitgevoerd, is de verlichting verbeterd en zijn er verschillende struiken gesnoeid.
In Amsterdam werd in september dan weer 6 miljoen euro uitgetrokken voor extra maatregelen, zoals een dienst om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Daar zullen 30 agenten werken. Ook in Den Haag is een specifiek meldpunt gelanceerd.
In meerdere gemeenten wordt er momenteel in kaart gebracht waar inwoners zich "onveilig" voelen. En lokale besturen kijken of er genoeg verlichting is of installeren meer lantaarnpalen. In de gemeente Waterland bijvoorbeeld wordt zelfs onderzocht of inwoners via een app zelf de straatverlichting kunnen aanzetten.
