In Spanje is een verloren gewaand manuscript uit de 16e eeuw gevonden van Gerardus Mercator, de Vlaamse cartograaf en humanist die de moderne wereldkaartprojectie ontwierp. Het was professor Koenraad Van Cleempoel (UHasselt) die het document bij toeval ontdekte. "Het laat ons Mercator volgen terwijl hij denkt, rekent en ontwerpt. Dat maakt dit manuscript van onschatbare waarde."
"Plots herkende ik het handschrift": professor Koenraad Van Cleempoel (UHasselt) ontdekt bij toeval verloren gewaand manuscript van Mercator in klooster in Spanje
Moonray Grunewald
Gepubliceerd:
"De kwaliteit van dit document is ronduit uitzonderlijk", vertelt Koenraad Van Cleempoel over zijn ontdekking in het Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial. Dat is een gigantisch kloostercomplex uit de 16e eeuw net buiten Madrid.
Hij was eigenlijk op zoek naar een werk van Gemma Frisius, een andere grote geleerde en generatiegenoot van Mercator. "Tot ik plots een map kreeg toegestopt waarin verschillende manuscripten waren samengevat, in één van de manuscripten herkende ik het handschrift van Mercator."
"Aan de stempel op de map konden we het manuscript dateren in de periode rond 1550", gaat Van Cleempoel verder. Het werk bestaat uit 4 delen: zo'n 50 folio's met nauwkeurige astronomische observaties, vernieuwende wiskundige methodes, ontwerpen van astronomische instrumenten en 3 opmerkelijke stertabellen.
Wie was Gerardus Mercator?
Gerardus Mercator was een Vlaamse cartograaf, wiskundige en geograaf die leefde in de 16e eeuw. Hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de moderne cartografie.
Dankzij zijn nauwkeurigheid en vakmanschap verwierf hij al vroeg faam als instrumentmaker en kaartgraveur. Zijn werk viel samen met het tijdperk van de grote ontdekkingsreizen, waardoor de vraag naar betrouwbare kaarten sterk toenam.
Zijn bekendste werk is de wereldkaartprojectie van 1569, ontworpen voor de navigatie en die tot op vandaag nog steeds in gebruik is.
"Van onschatbare waarde"
Eén van de stertabellen in het manuscript bevat uiterst precieze coördinaten van 130 sterren en vormt de wetenschappelijke basis voor Mercators hemelglobe van 1551. "Mercator noteert in het manuscript niet alleen zijn resultaten, maar ook zijn volledige denkwijze: de observaties, de geometrische berekeningen en de instrumentele oplossingen", zegt Van Cleempoel.
"Voor wetenschapshistorici is dit goud waard", vertelt hij enthousiast. "Het manuscript laat ons Mercator volgen terwijl hij denkt, rekent en ontwerpt. Dat maakt dit manuscript van onschatbare waarde."
"Dit document toont Mercator als een originele, zelfstandige denker. Hij verenigde tekst, observatie en instrumentbouw. Dankzij dit manuscript kunnen we zijn vernuft eindelijk in zijn volle breedte begrijpen. Het is een vondst van uitzonderlijke omvang en betekenis en bevestigt opnieuw de historische rol van de Lage Landen in de wetenschappelijke ontwikkeling van de renaissance."
Gevonden in eeuwenoud kloostercomplex
Het Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial was in de 16e eeuw een van de belangrijkste kenniscentra van Europa. Filips II verzamelde er astronomische en cartografische manuscripten om zijn wereldrijk wetenschappelijk te ondersteunen. Waarschijnlijk werd het manuscript al rond 1580 aan de collectie toegevoegd, sindsdien lag het daar stof te vergaren.
Het manuscript vormt nu de kern van een nieuw doctoraatsonderzoek aan de UHasselt, uitgevoerd door Yves Verspreet. "Zijn expertise in 16e-eeuwse globeconstructie en astronomie is essentieel om de complexiteit van het document te analyseren", klinkt het.
"Ik herkende zijn handschrift meteen": professor UHasselt ontdekt per ongeluk manuscript van cartograaf Mercator
Regionaal nieuws uit Limburg
Gepubliceerd:
