Eerste hulp bij de staking: kan je baas je dwingen om naar kantoor te komen? En wat als je er niet op tijd geraakt?  

Thuiswerk is natuurlijk niet mogelijk in elke sector. Maar bestaan er in jouw sector wel afspraken over, dan is het vooral belangrijk dat je die respecteert, vertelt Ellen Levrouw van Acerta. 

"Stel dat de afspraak is om zeker elke maandag en dinsdag op kantoor te werken, dan zal thuiswerk moeilijker zijn. Dan is het vooral een kwestie om daarover in overleg te gaan met je werkgever." 

Hetzelfde geldt voor glijdende uren: "Bij een regeling daarover kan je daar gebruik van maken. Ook hier is overleg met je werkgever belangrijk. Eventueel kan er zelfs een bijlage bij de arbeidsovereenkomst voorzien worden, om die afspraken vast te leggen."

De regel is dat de werknemer tijdig voorbereidingen moet treffen. "Op de dag zelf laten weten: 'ik werk thuis, want ik geraak er niet', dat is geen excuus", zegt Levrouw. "Als het thuiswerkbeleid van je bedrijf toelaat dat je de dag zelf beslist om van thuis uit te werken, kan dat natuurlijk wel.

Je baas doet er wel goed aan om je op voorhand en duidelijk te informeren dat er een staking zal zijn.

"Een stakingsdag op zichzelf is geen excuus om te laat te komen", weet Levrouw. "Een werknemer moet dus alle redelijke inspanningen doen om op tijd te komen, ook wanneer er gestaakt wordt. Een taxi moeten nemen, valt overigens niet meer onder die 'redelijke inspanningen'."

Bij wie een vast uurrooster heeft en niet op tijd komt, is een werkgever ook niet verplicht om de niet-gewerkte uren te betalen. "Maar mocht er onderweg toch iets compleet onvoorzien gebeuren waardoor je te laat komt, bijvoorbeeld een onverwachte wegblokkade, heb je wel degelijk recht op gewaarborgd loon."

Nogmaals: daarover moet een werknemer op voorhand goede afspraken maken met de werkgever. Op de dag zelf constateren dat het 'druk is onderweg', is geen goede reden om thuis te blijven.

"Nee, het stakingsrecht geldt voor iedereen, met een kleine uitzondering voor de sectoren waar je kunt opgevorderd worden om in te staan voor een minimale dienstverlening", zegt Ellen Levrouw.

Je moet dus geen vakantiedagen gebruiken om te staken, maar als je staakt, krijg je voor die dag natuurlijk geen loon of andere voordelen zoals maaltijdcheques. "Vakbondsleden krijgen als ze staken wel een stakingsvergoeding."

Ook hier geldt: daarover overleg je best tijdig met je werkgever. Maar verlof of onbetaald verlof inplannen om je kinderen te kunnen opvangen, kan zeker een optie zijn.

"Zij moeten, zoals gezegd, werknemers tijdig informeren, met name om discussies achteraf te vermijden", vertelt Levrouw. "In de wetenschap dat veel mensen het moeilijk zullen hebben om ter plaatse te geraken, kunnen ze daarnaast ook inspanningen doen om bijvoorbeeld carpooling te faciliteren of om thuiswerk wat flexibeler toe te passen."

"Nee, dat is verboden. Dan zou je de staking kunnen breken en dat mag in België niet." De sociale inspectie kan dat controleren. 

Levrouw wijst in die context wel op een recent wetsvoorstel van N-VA om daar in de toekomst flexibeler mee te kunnen omgaan. Het gaat dan in het bijzonder over uitzendkrachten die al vóór de staking bij een werkgever aan de slag waren: hun tewerkstelling zou volgens dat voorstel dan wel gegarandeerd blijven bij een staking.

"In principe is een werkgever volgens de arbeidsovereenkomst verplicht om een werknemer werk te verschaffen", stelt Levrouw. "Dat het 'te veel gedoe' zou zijn om het bedrijf open te houden tijdens een staking, kan een werkgever dus niet eenzijdig beslissen."

De uitzondering op die regel is overmacht. "Maar dat moet je dan kunnen bewijzen, bijvoorbeeld dat een vrachtwagen met het nodige materiaal er niet geraakt om een productielijn draaiende te houden. In dat geval hoeft een werkgever ook geen loon uit te betalen."

Stel: je wilt wel werken op een stakingsdag en je gaat dus ook gewoon naar je werk. Maar daar aangekomen, word je verhinderd om te werken. Dan kan je in theorie een tijdelijke werkloosheidsuitkering aanvragen.

Alleen is de regel daar dat je geen deel mag zijn van de groep werknemers die staakt (zelfs als je zelf niet mee staakt) én je mag er geen baat bij mag hebben dat de eisen van de stakers worden ingewilligd (zelfs als je helemaal niet achter die eisen staat). 

"Meestal heb je daar als werknemer wel baat bij", weet Levrouw. "De RVA beslist dus uiteindelijk steeds geval per geval of de uitkering gegeven wordt."