Het museum van Mariemont in Henegouwen zet Maria van Hongarije in de schijnwerpers. Ze was de zus van Karel V en in de 16e eeuw had ze grote invloed, zowel politiek als artistiek. Een buitengewone vrouw, die jaagde als een man, vernieuwende paleizen bouwde en schilderopdrachten gaf aan kunstenaars als Titiaan.
Zus van keizer Karel, landvoogd van de Nederlanden en mecenas van Titiaan: maak kennis met Maria van Hongarije
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Mariemont in Henegouwen, letterlijk ‘Marie-mont’ of ‘berg van Maria’. Die naam is geen toeval: het plaatsje is genoemd naar Maria van Hongarije (1505-1558). Zij heeft er ooit een jachtslot laten bouwen.
Het museum van Mariemont wijdt een boeiende historische expo aan Maria van Hongarije, “een van die regentessen die onze geschiedenis vorm hebben gegeven en ook een belangrijke opdrachtgeefster voor de renaissancekunst”, zegt Krista De Jonge, emeritus hoogleraar architectuurgeschiedenis aan de KU Leuven. En toch is haar naam veel minder bekend dan die van haar mannelijke tijdgenoten.
Wie is Maria van Hongarije?
16e eeuw. Onze contreien maken deel uit van het Habsburgse rijk. Karel V, keizer Karel, is aan de macht. Zijn zus is Maria van Hongarije. Ze groeit op in Mechelen, onder de hoede van haar tante Margaretha van Oostenrijk. Haar man, de koning van Hongarije, sneuvelt in de oorlog tegen het Ottomaanse rijk. Waarna zij wijselijk weduwe blijft. “Onder het weduwenkleed was ze een vrije vrouw,” stipt Krista De Jonge aan.
Maria van Hongarije wordt landvoogdes van de Nederlanden. Ze betrekt het Coudenbergpaleis in Brussel (waarvan de resten zich onder het huidige Koningsplein bevinden). Ze laat er meteen een riante galerij bouwen voor zichzelf, "zoals een mannelijke heerser dat zou doen".
Maria speelt vooral een cruciale rol in de troonsopvolging van haar broer, Keizer Karel. Diens enige zoon, Filips II, is een “prinsje dat in Spanje is opgevoed en dat niemand hier kent.” Maria zal allerlei blijde intochten begeleiden die Karel met Filips onderneemt. Een promocampagne zouden we zoiets vandaag noemen. Maria-Karel-Filips: die 3 personages staan centraal in de tentoonstelling in Mariemont.
8 dagen party voor de blijde inkomst van Filips II
“De apotheose van die blijde inkomsten is in augustus 1549 in Mariemont en Binche,” zegt Krista De Jonge. Maria was intussen verhuisd vanuit Brussel en had in Binche een paleis laten bouwen en in Mariemont een jachtslot. 8 dagen lang regisseert ze maskerades, banketten en bals, tot een nepgevecht met honderden figuranten toe. De Habsburgers waren dol op spektakel.
In de expo ervaar je in beeld en klank hoe zo’n feest er moet hebben uitgezien. Met moderne digitale middelen komt een zeldzame aquarel van de feestzaal van Binche tot leven. Je ziet de dansers bewegen, je hoort de muziek en de conversatie in een soundscape. Helemaal wetenschappelijk correct volgens een nieuwe discipline die 'archeo-akoestiek' wordt genoemd.
Paleizen al na enkele jaren vernield
Van het jachtslot in Mariemont is niets overgebleven en van het paleis in Binche enkel wat fundamenten. Dat is de tragiek van dit verhaal. “Henegouwen was eeuwenlang een slagveld. Het jachtslot en het paleis, in moderne renaissancestijl opgetrokken, werden gebouwd tussen 1547 en 1549. Nauwelijks 3 jaar later kwam er een aanval uit Frankrijk, de aartsvijand van de Habsburgers," zegt Krista De Jonge.
“Het jachtslot werd gebrandschat, zelfs de bomen die Maria met veel moeite uit het Zoniënwoud had laten aanslepen, werden ontworteld.” Het was een zeer gerichte actie tegen Maria van Hongarije, die ook wijst op de machtspositie die ze bekleedde.
Maria van Hongarije leefde in de schaduw, maar ze was wel een buitengewoon personage
Krista De Jonge, emeritus hoogleraar KU Leuven over Maria van Hongarije
Volgens de normen van de tijd bleef ze in de schaduw opereren. Maar ze was een vrouw van formaat. “Net als alle Habsburgers was ze dol op de jacht. Ze reed te paard als een man tijdens gevaarlijke everzwijnjachten in het Zoniënwoud; ze ging zelf militaire inspecties uitvoeren langs bolwerken aan de zuidgrens; ze liet belangrijke vergaderingen plaatsvinden in haar appartement.”
En ze was een belangrijke mecenas voor allerlei kunstenaars, zoals de Italiaanse grootmeester Titiaan, die de opdracht kreeg om Habsburgse portretten te schilderen. Samengevat: Maria van Hongarije was "een buitengewoon personage. Ze stond veel meer op de voorgrond dan haar voorgangsters of opvolgsters,” zegt Krista De Jonge. Hoewel ze zeer zeker ook beperkingen kende als vrouw.
De tentoonstelling in Mariemont is niet haar levensverhaal, maar schetst de context waarin deze bijzondere vrouw leefde. Met schilderijen, sculpturen, tekeningen, gravures, manuscripten, edelsmeedwerk en archiefstukken uit meer dan 40 musea en privécollecties. Het vernielde jachtslot van Mariemont zie je op een schilderij van Jan Brueghel, het portret van Maria geschilderd naar Titiaan. Onder glas liggen allerlei handgeschreven oorkondes.
Een bijzonder object is een zakdoek uit 1548 (!) waarop een lied voor Maria is gedrukt. Het lied is speciaal voor deze expo ingezongen, en ter plekke te bekijken en te beluisteren.
Een gloednieuwe aanwinst van het museum van Mariemont zelf is een 16e-eeuws wandtapijt, waarop mogelijk het jachtslot van Mariemont is afgebeeld. Het is het afgelopen jaar perfect behandeld en geconserveerd door de Koninklijke Manufactuur De Wit in Mechelen.
Praktische info: de drietalige expo 'Maria van Hongarije. Kunst en macht tijdens de renaissance ' - in het kader van Europalia Spanje - in het Domein & Koninklijk Museum van Mariemont. Van 22 november 2025 tot en met 10 mei 2026.
