VS beschouwt Kartel van de Zonnen vanaf morgen als terreurgroep: is "leider" Nicolás Maduro straks vogelvrij?

Vanaf morgen zullen de Verenigde Staten het Cartel de los Soles (Kartel van de Zonnen, in het Nederlands) officieel bestempelen als buitenlandse terroristische organisaties. Ook Argentinië, Ecuador, Paraguay en de Dominicaanse Republiek doen dat.

De Amerikaanse regering stelt dat het Kartel van de Zonnen uit hooggeplaatste Venezolaanse functionarissen bestaat en samen met de Venezolaanse criminele organisatie Tren de Aragua en het Mexicaanse Sinaloakartel verantwoordelijk is voor drugshandel naar de Verenigde Staten en Europa.

Eerder bestempelde Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio de Venezolaanse president Nicolás Maduro bovendien als de leider van dat zogenoemde kartel.

Drugskartels als terroristische organisaties bestempelen, is op zich al vreemd, zeggen juridische experts. Sommige kartels en criminele bendes die de VS als buitenlandse terroristische organisaties beschouwt, zijn uit op winst en zijn niet gedreven door ideologie, terwijl terreurgroepen traditioneel omschreven worden als groepen die politiek gemotiveerd geweld plegen.

Los daarvan wijzen meerdere voormalige Amerikaanse overheidsfunctionarissen en experts op het gebied van criminaliteit en drugszaken in Latijns-Amerika erop dat Cartel de los Soles geen echt drugskartel is. 

Je kan het niet vergelijken met traditionele drugskartels in landen als Mexico en Colombia. Die vervoeren hun drugs zelf, met eigen aanvoer- en transportketens. Ook in Venezuela heb je zulke kartels, maar Cartel de los Soles is daar niet bij.

Cartel de los Soles heeft geen hiërarchie en structuur en is eigenlijk meer een gedecentraliseerd netwerk van groepjes militairen binnen het Venezolaanse leger die op een of andere manier in verband worden gebracht met drugshandel. Het is geen kartel, meer nog: de naam die eraan gegeven wordt, is niet bedacht door de leden zelf.

De naam dook begin jaren 90 voor het eerst op in de Venezolaanse pers, als een verzamelnaam voor corrupte generaals die zich met drugs bezighielden. Lang voor Maduro en zijn voorganger Hugo Chávez aan de macht kwamen. 

De naam Kartel van de Zonnen verwijst naar de insignes die hoge militairen op de epauletten van hun kostuum dragen en hun rang binnen het leger aangeven. In Venezuela zijn dat zonnen, vergelijkbaar met een sterrengeneraal bij ons. Het is dus een spottende naam die Venezolaanse journalisten bedachten om over corruptie binnen het leger te berichten.    

In de jaren 2000, vlak nadat Chávez aan de macht was gekomen, werd de naam almaar vaker gebruikt toen verschillende militairen uit verschillende onderdelen binnen het leger zich actiever met drugshandel gingen bezighouden.

In die tijd zette Chávez alle militaire samenwerking tussen het Venezolaanse en Amerikaanse leger stop. Met minder controle zagen Venezolaanse militairen hun kans schoon om zaken te doen met criminelen, zeer rendabele zaken, zo werd snel duidelijk. Tegelijk voerde de Colombiaanse president Álvaro Uribe de strijd tegen guerrillabeweging Farc op. De Colombiaanse guerrillero's/drugshandelaars verhuisden sommige operaties naar Venezuela, waar ze niet alleen onderdak vonden, maar ook partners om drugs te verhandelen.

De naam werd dus gebruikt om naar alle Venezolaanse militairen en overheidsfunctionarissen te verwijzen die banden met de drugshandel hadden, of ze nu deel uitmaakten van eenzelfde structuur of niet. In die zin bestaat het kartel tegelijkertijd wel en niet, zeggen sommige experten.

Eén iemand die de baas is over iedereen, lijkt er echter niet te zijn. Het gaat om groepen militairen die in het leger dienen, met pensioen gaan en vervangen worden door andere militairen. 

Het valt dus niet te ontkennen dat heel wat Venezolaanse militairen "tot over hun oren in de drugs zitten", zeggen sommige experten. De militairen controleren toegangswegen en -punten tot Venezuela in de jungle, vertrekpunten aan de kust en de toegang tot kleine luchthavens, privéluchthavens en volgens sommige experts ook militaire luchthavens.

De voorbije jaren zijn ook al verschillende Venezolaanse militairen berecht in de Verenigde Staten. Ook 2 neven van de vrouw van Maduro zijn schuldig bevonden aan samenzwering met als doel cocaïne naar de VS te smokkelen. 

Maar stellen dat Maduro zelf een drugskartel leidt, is volgens sommige experten een brug te ver. Maduro werd al in 2020 door het Amerikaanse ministerie van Justitie aangeklaagd wegens drugshandel. Begin augustus kondigde minister van Justitie Pam Bondi aan dat er een premie van 50 miljoen zou worden uitbetaald voor informatie die tot zijn arrestatie leidt. "Maduro is een van de machtigste drugshandelaars ter wereld en een bedreiging voor onze nationale veiligheid", zei Bondi toen.

De Venezolaanse regering geeft toe dat drugs worden verhandeld in Venezuela, maar ontkent dat de overheid de handel bevordert en zegt dat ze net tegen drugshandel strijdt.

Maduro zelf heeft altijd ontkend dat hij persoonlijk betrokken is bij drugshandel. Hij wijst er ook op dat de Verenigde Staten tot nog toe geen harde bewijzen hebben bekendgemaakt, noch de overheid noch justitie.

Venezolaanse hooggeplaatste politici reageren laconiek op de beschuldigingen uit de Verenigde Staten. "Het Cartel de los Soles is een uitvinding. Ik weet niet hoelang geleden ze het hebben uitgevonden en sindsdien heeft het al ongeveer 300 leiders gehad. Elke keer als iemand hen lastig valt, schilderen ze hem af als de leider van het Cartel de los Soles", zei minister van Binnenlandse Zaken Diosdado Cabello in augustus.

Experts wijzen erop dat de door Maduro en Cabello geleide regering wel profiteert van illegale inkomsten uit de drugshandel, corruptie en andere illegale activiteiten.

En wat al die corrumperende militairen betreft: Maduro knijpt een oogje toe. Zijn regime kan militairen geen waardig loon aanbieden. Om hun loyaliteit te behouden, laat hij toe dat ze steekpenningen aannemen van drugshandelaren.

Al is niet elke expert het daarover eens. Sommigen zeggen dat Maduro corruptie enkel toelaat en aanmoedigt om zich van militaire loyauteit te verzekeren, anderen stellen dat hij de directe controle heeft over corrupte activiteiten. 

Opvallend is dat Cartel de los Soles de voorbije jaren geen enkele keer is voorgekomen in de jaarlijkse rapporten van het Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA), dat de grote drugskartels in detail beschrijft. Het meest recente rapport, uitgebracht in mei, heeft het voor het eerst wel over Tren de Aragua, maar nog steeds niet over Cartel de los Soles. Ook in het jaarlijkse "World Drug Report" van de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) komt Cartel de los Soles niet voor.

Het doet menig expert vermoeden dat de Amerikaanse regering, met de militaire opbouw van de voorbije maanden in de Caraïben, niet enkel een strijd tegen drugs in het westelijk halfrond in het vizier heeft, maar - onder het mom van drugsbestrijding - wel degelijk uit is op een regimewisseling in Venezuela.