Iemand die veel geluk heeft, noemen we een ‘geluksvogel’. Hoe komt het dat we de vogel gebruiken om te verwijzen naar geluk, en bijvoorbeeld geen tijger of kikker? Professor Taalkunde Chris De Wulf (UA) legt het uit. "Zo'n 'vogel' is iemand met een leuk of makkelijk leven. In de mythologie brengen ze vaak goed nieuws mee."
Waarom we 'geluksvogel' zeggen en niet 'gelukstijger': "Een 'vogel' is iemand met een gemakkelijk leven"
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen Morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij waarom Timon en Pumbaa Vlaams spreken tussen Nederlandse personages.
'Geluk' komt van het Germaanse werkwoord 'lūkan', wat sluiten betekent. Ook het woord 'luik' is hieraan verwant. 'Geluk' betekende oorspronkelijk 'het afgeslotene' of 'het besluit'. De betekenissen 'lot' of 'bestemming' werden daaruit afgeleid. In het Middelnederlands werd dat 'luck' of ‘geluck'.
Tot in de 18e eeuw had 'geluk' zowel een positieve als een negatieve betekenis. Tegenwoordig heeft geluk in onze taal vooral een positieve bijklank en kennen we het als 'voorspoed'. Die negatieve betekenis bestaat bijvoorbeeld wel nog in het Engels. Je kan spreken van 'bad luck'.
De 'vogel' in 'geluksvogel' verwijst naar iemand met een leuk of makkelijk leven. We zien dat ook terug in andere uitdrukkingen, zoals: een spotvogel, een rare vogel of een gekke vogel. We vergelijken zulke mensen met vogels omdat die kunnen vliegen en dus moeilijk vast te pinnen zijn.
Vogels hebben in de mythologie een reputatie van boodschapper of brenger van geluk. Ook dat komt omdat ze vliegen. En vooral omdat veel vogels opnieuw opduiken in ons leven aan het begin van de lente of de zomer. Ze komen terug nadat ze in verre landen overwinteren. Ze brengen dus al eeuwen het goede nieuws dat de lente in aantocht is.
Bij de Romeinen ontstond zo de 'vogelwichelarij'. In het Latijn heette dat 'auspicium'. Wat 'het bespieden van vogels' betekent. Uit het gedrag van vogels werden bepaalde voortekens afgeleid. Het was een vorm van waarzeggerij.
Auspicium heeft te maken met zowel 'voortekens' als 'autoriteit'. Die 'vogelwichelarijen' mochten destijds alleen uitgevoerd worden door hoog aangestelde personen. 'Auspiciën' zijn dus voortekens. Maar wanneer je 'onder auspiciën staat', sta je onder het gezag van iemand anders.
