Twee muziekstukken van Johann Sebastian Bach ontdekt in Brussel en voor het eerst in meer dan 300 jaar gespeeld 

"Een wereldsensatie, een moment van magie": de Duitse minister van Cultuur Wolfram Weimer was zichtbaar ontroerd door de ‘nieuwe’ orgelmuziek van Johann Sebastian Bach. Die werd vanmiddag voor het eerst in meer dan 300 jaar gespeeld in Leipzig. De eer viel te beurt aan de Nederlandse organist Ton Koopman, Bach-vertolker bij uitstek en voorzitter van het Bach-archief.

Het gebeurt dan ook niet vaak dat er nog muziek opduikt van Johann Sebastian Bach (1685-1750). De laatste keer was zo'n 20 jaar geleden. Maar wetenschappers blijven zoeken naar zijn werk. Met succes dit keer. Ze hebben 2 stukken gevonden die ze met zekerheid toeschrijven aan Bach.

Het gaat om 2 chaconnes, oorspronkelijk een muzikale dansvorm, met veel variaties en een korte baslijn die herhaald wordt. De handgeschreven partituren met de muziek zijn anoniem gebleven, maar ze zijn volgens musicologen wel degelijk van Johann Sebastian Bach. Hij schreef ze in de vroege 18e eeuw, als jonge man. 

Peter Wollny, directeur van het Bach-archief, beschreef uitgebreid zijn onderzoek. De 2 anonieme partituren zijn aangetroffen in een bundel orgelmuziek in de Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel. Via vergelijkend handschriftonderzoek met andere teksten en muziekhandschriften leidde het spoor naar een leerling van Johann Sebastian Bach, die de muziek wellicht rond 1705 heeft overgeschreven van zijn leermeester.  

Daarna volgde uitgebreid musicologisch onderzoek naar de structuur en de stijl van de muziekstukken. En ook daar is het oordeel van de specialisten helder: dit kan door niemand anders dan door een jonge Johann Sebastian Bach zijn geschreven. Een van beide chaconnes is zelfs te beschouwen als een voorstudie van een ander werk van Bach.

Samengevat: "We kunnen vandaag met zekerheid stellen dat de kopieën rond 1705 zijn gemaakt door Salomon Günther John, een leerling van Bach. Op stilistisch vlak vertonen deze werken bovendien kenmerken die typisch zijn voor Bachs composities uit die periode, en die bij geen enkele andere componist terug te vinden zijn," zei Peter Wollny.

De 'ciacona in d-moll BWV 1178' en de 'ciacona in g-moll BWV 1179' krijgen nu hopelijk een plaatsje in het muziekleven, besloot Peter Wollny. "Elk steentje dat we vinden, draagt bij tot het mozaïek van deze bijzondere componist."

"Alsof er flessenpost uit het verleden is gekomen, na jaren van doorgedreven onderzoek," zei De Duitse minister van Cultuur Wolfram Weimer. "Deze muziek is zo’n 320 jaar oud en klinkt alsof ze voor vandaag geschreven werd. Bach heeft de mensheid een geschenk gegeven, hij heeft de eeuwigheid vertaald in klank."

De onbekende Bach-muziek zat dus verscholen in Brussel, meer bepaald in het Fonds Fétis in de Koninklijke Bibliotheek. Dat is een monumentale collectie samengesteld door musicoloog en componist François-Joseph Fétis (1784–1871), de eerste directeur van het Koninklijk Conservatorium van Brussel. In zijn verzameling zit ook een handschrift van Bach zelf:  de Suite für Laute BWV 995 (een bewerking van de vijfde cellosuite BWV 1011).

"We zijn bijzonder verheugd dat onze Bach-collectie vandaag wordt verrijkt met twee nieuwe werken," zegt Marie Cornaz, conservator van de muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR). "Met het fonds François-Joseph Fétis bewaart de KBR een uitzonderlijke schat aan kostbare manuscripten en drukken uit de 15de tot de 19de eeuw, van onschatbare waarde voor het internationale musicologische onderzoek. Onze instelling behoort tot de belangrijkste referentiebibliotheken in Europa."