"Hiermee vangen we hen", zegt een Oekraïense soldaat die elke dag tegen Russische drones vecht. Aan het front toont Oekraïne aan VRT NWS hoe het zijn luchtverdediging heruitvindt. Niet met dure raketten, maar met snelle interceptordrones: een relatief nieuwe techniek waaruit ook België en Europa lessen kunnen trekken.
Oekraïne zet kamikazedrones al massaal in aan het front: "Drones onderscheppen is veel te duur, schiet ze gewoon neer"
Arnaud De Decker
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Oekraïense soldaten onderscheppen dagelijks Russische drones met eenvoudige middelen, zoals machinegeweren en pick-ups.
Oekraïne zet steeds meer in op betaalbare interceptordrones zoals de STING, die bestuurd worden door getrainde piloten.
"Voor Oekraïne is dit een cruciaal wapen geworden, voor Europa wellicht een les in goedkope, flexibele luchtverdediging," zegt commandant Oleksiy Barsuk aan VRT NWS.
In de keuken van een landelijk huis barst hoongelach los. "Wij waarschuwen jullie al sinds 2022", klinkt het gelaten. De mannen van brigade Khartiia rollen met hun ogen. Ze zijn niet onder de indruk.
"Jullie in België, in Europa, jullie zijn te laat. En jullie slagen er niet eens in te erkennen dat dit Russische drones zijn. Daar bestaat geen twijfel over." Opnieuw gelach.
We bevinden ons ten noorden van Charkiv, op amper enkele kilometers van de Russische grens. In dit kleine huis – 1 keuken, 2 slaapkamers – leven sinds weken 9 mannen samen. Hun opdracht is op papier eenvoudig: drones die vanuit Rusland worden gelanceerd tijdig onderscheppen.
Daarvoor hebben ze 2 pick-ups uitgerust met machinegeweren. Ze draaien dag en nacht wacht, 7 dagen op 7.
"Wanneer een drone in Rusland opstijgt, zien we het volledige traject live op deze tablet", zegt Cat, zijn militaire roepnaam. Dan begint hun race tegen de klok. "We racen door de velden naar onze positie en proberen die drones (vooral Iraanse Shaheds, red.) neer te halen."
Maar de oorlog in de lucht evolueert even snel als op de grond. "Die dingen worden elke maand beter. Ze vliegen hoger, sneller en gebruiken tegenwoordig artificiële intelligentie."
Een kamikazedrone die op 2 kilometer hoogte vliegt, haal je niet neer met een machinegeweer
Cat, Oekraïense militair
Waar Russische drones in de eerste oorlogsjaren nog verward raakten door relatief eenvoudige signaalverstoringen, helpt dat vandaag nauwelijks nog.
"Onze manier van werken met machinegeweren, is wat dat betreft achterhaald. Een kamikazedrone die op 2 kilometer hoogte vliegt aan 200 kilometer per uur, haal je niet neer met een machinegeweer."
Toch blijft hun rudimentaire luchtverdediging cruciaal, benadrukt Cat. "Als er mist is, vliegen vijandige drones lager", legt hij uit. En dan zijn de kansen groter.
Daarnaast zijn er observatiedrones, zoals de Molnya (een Russische observatiedrone, red.) gebouwd uit piepschuim, kunststof en aluminium. Die zijn fragieler en vaak makkelijker neer te halen.
Drone gespot? Meteen uitrukken
Ons gesprek wordt onderbroken door een oproep. Cat springt recht. Shahed-drones zijn in Rusland opgestegen.
Geen seconde te verliezen: binnen de kortste keren zitten we in de pick-up, modderig water spat tegen de ruiten terwijl we door bossen en drassige velden razen. Zodra een drone opstijgt, heeft de ploeg slechts enkele minuten om te reageren.
Als je een drone hoort, duik dan in de gracht
Cat, Oekraïense militair
Op hun positie, zo'n 15 kilometer van de Russische grens, trekken ze het doek van het machinegeweer. Een Browning M2, kaliber 12,7 mm. Cat en zijn jongere collega Smoothie schieten in actie. Ze kalibreren het wapen en turen in de pikzwarte hemel. De nacht is helder, met boven ons duizenden sterren.
"Als je het geluid van een FPV-drone hoort, duik dan meteen in die gracht", waarschuwt Cat, wijzend naar een loopgraaf in de velden.
We wachten. 10 minuten. 15 minuten. De Shaheds leken recht naar ons te komen, maar zijn meerdere keren van koers veranderd. Ze draaien richting Donetsk. "Ze passen zich aan. Ze worden slimmer. Geen dreiging meer. We kunnen vertrekken."
Drones tegen drones
Terug in het huis wordt er druk gekookt. Salo – varkensvet, een Oekraïense klassieker – wordt op bruin brood gesmeerd. In een pan sudderen fijngesneden aardappelen. De sfeer is gemoedelijk, bijna huiselijk.
"We volgen wat er in België gebeurt", zegt een van de mannen vanuit zijn bed, terwijl hij zijn sokken uittrekt.
"Om die eenvoudige observatiedrones te onderscheppen, kunnen jullie geen raketten afvuren. Veel te duur. Schiet ze gewoon neer." Hij zegt het achteloos, alsof het de normaalste zaak van de wereld is.
Een ander alternatief wint hier razendsnel terrein: drone-interceptors. Kleine Oekraïense drones die jagen op Russische Shaheds en andere kamikazedrones. Letterlijk een drone tegen een drone. De technologie is relatief nieuw, maar wordt al massaal ingezet aan het front.
Afgelopen weekend heeft president Zelensky aangekondigd dat hij de productie van die drones wil opschalen, samen met de VS. Er is een overeenkomst gesloten met bedrijven zoals Swift Beat LLC. Zelensky mikt op 600 tot 800 interceptors per dag tegen eind november, met een ambitie van 1.000 stuks per dag, geproduceerd in Oekraïene.
Naar het front
Om deze interceptor-drones in actie te zien, trekken we dichter naar het actieve front, in de richting van het zwaarbevochten Pokrovsk in de provincie Donetsk. Details over de locatie mogen we niet delen. We volgen mannen van de 1129e regiment luchtverdediging.
Commandant Oleksiy Barsuk wacht ons op naast een bestelwagen volgeladen met materiaal. Tussen kabels, accu’s en rugzakken ligt het nieuwe wapen waarop Oekraïne rekent: de STING-interceptor.
De STING is geen zelfvliegende robot. Hij wordt bestuurd via FPV: de piloot draagt een bril, ziet in real time wat de drone ziet, stuurt hem met een controller. Soms ramt hij in zijn doel, soms explodeert hij met een kleine lading.
Volgens de mannen hier is de kans om een Shahed te raken "rond de 80 procent". Hiervoor is training cruciaal. Een piloot moet minstens een maand intensief les krijgen en daarna nog een maand intensief oefenen om operationeel te worden.
Barsuk laat de STING klaarzetten. Propellers worden bevestigd, de lading wordt gecheckt. Het is routinewerk geworden.
"Een jaar geleden waren machinegeweren efficiënter. Vandaag is dit onze toekomst: kleine jacht-drones tegen Shaheds." Hij tikt op de STING. "Hiermee vangen we hen."
Het is geen computerspel: hier kan je verliezen
Zijn operator, jong en gefocust, zet zijn FPV-bril op. Het beeld flikkert. "Het is geen computerspel", zegt hij zwaar. "Hier is het echt. Hier kun je verliezen."
"Het voelt niet per se goed als ik een Shahed uit de lucht haal," benadrukt de bestuurder. "Dat is mijn job. Maar als ik mis en de drone ontploft op onze steden... dat is moeilijk."
De STING stijgt op en verdwijnt in de lucht. Het toestel, grotendeels 3D-geprint, haalt snelheden van meer dan 200 kilometer per uur en maakt een hels kabaal.
"Het zijn de piloten die het verschil maken. Een professioneel opgeleide piloot haalt de meeste doelen uit de lucht," zegt Barsuk.
Betaalbaar en efficiënt
Met een kostprijs van ongeveer 3.000 dollar per drone is de STING een betaalbaar en efficiënt antwoord op de dreiging van Russische Shaheds. Voor Oekraïne is het een cruciaal wapen geworden. Voor Europa wellicht een les in goedkope, flexibele luchtverdediging.
Op dat moment wordt duidelijk dat Oekraïne niet alleen zijn luchtverdediging heruitvindt, maar ook technologie ontwikkelt die even hard in andere landen van pas kan komen. De strijd tegen drones wordt hier een technologisch laboratorium met lessen voor de rest van de wereld.
