De Palestijnse president Mahmoud Abbas is 90 jaar geworden. Maar veel redenen tot vieren heeft hij niet: zijn macht over de Palestijnse gebieden beperkt zich tot een lappendeken van gebiedjes op de Westelijke Jordaanoever en bij zijn eigen volk is hij al jaren enorm onpopulair. "Hij is een last geworden voor zijn partij en de Palestijnen in het algemeen."
"Een last voor zijn eigen volk": wie is Mahmoud Abbas, de onpopulaire Palestijnse president die 90 jaar is geworden?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Mahmoud Abbas is met zijn 90 jaar het op 1 na oudste staatshoofd ter wereld, na Paul Biya (92), de president van Kameroen. Biya werd eind oktober herkozen voor een achtste termijn.
Abbas wordt in 1935 geboren in wat dan het Britse mandaatgebied Palestina is. In 1948 vlucht hij wanneer het Israëlische leger tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog zijn geboortestad Safed nadert. Safed ligt tegenwoordig in Israël. Later studeert hij in Egypte en Rusland.
Rechterhand en opvolger Arafat
Abbas is lange tijd de tweede man binnen de Palestijnse organisatie PLO en de Fatah-partij, naast de voormalige Palestijnse leider Yasser Arafat. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste verantwoordelijken voor de Oslo-akkoorden in 1993, waarin een pad naar een onafhankelijke Palestijnse staat werd vastgelegd. In 2003 is hij ook enkele maanden premier van de Palestijnse Autoriteit, de hoogste bestuursvorm binnen de Palestijnse gebieden.
Na de dood van Arafat wordt hij in 2005 tot president verkozen. Abbas is op dat moment zeker niet de populairste politicus. Dat is Marwan Barghouti, maar die zit sinds 2002 in een Israëlische cel en trekt onder grote druk zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen in. Ook Hamas (zowel een politieke partij als een gewapende groepering) neemt niet deel aan de verkiezingen.
Van Abbas wordt verwacht dat hij met Israël over een onafhankelijke Palestijnse staat zal onderhandelen, maar hij slaagt er niet in om die verwachtingen in te lossen. In de tweede helft van de jaren 2000 verliest hij de controle over de Gazastrook, na een burgeroorlog met Hamas. Daardoor raken de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever naast geografisch nu ook politiek van elkaar gescheiden.
De macht van Abbas in het bijzonder en de Palestijnse Autoriteit in het algemeen kalft in de jaren daarna alsmaar verder af. Tegenwoordig bestuurt hij nog maar een beperkt deel van de Westelijke Jordaanoever, een lappendeken aan gebiedjes, zeker nu de Israëlische kolonisatiepolitiek weer boomt. En zelfs daar is zijn macht beperkt. Israël controleert zowat alles, van de veiligheid tot economische hulpbronnen en de toegang tot de buitenwereld.
In de 20 jaar dat Abbas president is, heeft hij amper parlementsverkiezingen gehouden en geen enkele keer presidentsverkiezingen. Hoewel zijn mandaat officieel in 2009 afloopt, verlengt hij het eigenhandig en ook daarna blijft hij in functie.
Zelf zegt hij dat hij geen presidentsverkiezingen kan houden door de machtsgreep van Hamas in de Gazastrook. Parlementsverkiezingen zijn volgens Abbas dan weer niet meer mogelijk, omdat Israël de Palestijnse Autoriteit niet toelaat om ook in Oost-Jeruzalem verkiezingen te houden. Het oostelijke, oude deel van de stad is samen met de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever een van de gebieden die een onafhankelijke Palestijnse staat zouden moeten vormen.
Steun van Westen, niet van Palestijnen
Abbas geniet desondanks al jaren de steun van het Westen. Maar zijn eigen volk moet alsmaar minder van hem weten.
De president verlaat zijn hoofdkantoor in Ramallah nauwelijks, enkel om naar het buitenland te reizen. Hij is enorm bang voor rivalen, waardoor hij het beslissingsproces tot een kleine groep mensen beperkt.
De pijnlijke vaststelling is dat de Palestijnen geen echte, sterke leider hebben, op een moment waarop ze met een existentiële crisis worden geconfronteerd en de oprichting van een onafhankelijke Palestijnse staat verder weg lijkt dan ooit.
"Zijn legitimiteit is al lang geleden uitgeput", zegt de Palestijnse opiniepeiler Khalil Shikaki aan het Amerikaanse persagentschap AP. "Hij is een last geworden voor zijn eigen partij en voor de Palestijnen als geheel." Uit een recente opiniepeiling van Shikaki's organisatie blijkt dat 80 procent van de deelnemers (Palestijnen in de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever) wil dat Abbas aftreedt.
Een van de redenen voor die geringe populariteit is de geur van corruptie die rond de Palestijnse Autoriteit hangt. Zeker ook niet onbelangrijk is dat Abbas met Israël samenwerkt op het gebied van veiligheid. De Palestijnse Autoriteit wisselt inlichtingen uit met Israël en treedt geregeld op tegen Palestijnse gewapende groepen.
Veel Palestijnen zien Abbas daarom als een soort "onderaannemer van de bezetter", die optreedt tegen zijn tegenstanders, terwijl Israël intussen alsmaar meer grondgebied op de Westelijke Jordaanoever inpalmt.
Het beleid van Abbas is een vorm van nationale zelfmoord
Abaljawad Omar, professor aan de Bir Zeit-universiteit op de Westelijke Jordaanoever
Abbas vaart een soort pragmatische, realistische koers en krijgt de steun van het Westen, omdat hij geweld probeert te voorkomen. Maar zijn beleid heeft een Palestijnse staat niet dichterbij gebracht.
Integendeel, stelt Abaljawad Omar, professor aan de Bir Zeit-universiteit op de Westelijke Jordaanoever. In een tijd waarin uiterst rechts in Israël aandringt op de "uitroeiing van de Palestijnen" is Abbas' pragmatisch realisme eerder "een vorm van nationale zelfmoord", zegt Omar aan AP.
Welke rol in Gaza?
De zwakte van Abbas voedt de steun van de Palestijnen voor Hamas. Ook al vinden veel Palestijnen de terreuraanval van Hamas in oktober 2023 rampzalig, ze zien Hamas wel als een organisatie die iets probeert te doen voor het Palestijnse volk. Terwijl Abbas in hun ogen niets doet.
De oude president probeert desondanks zijn voet en die van de Palestijnse Autoriteit (waarvan hij de naam intussen in de 'Staat Palestina' heeft veranderd) tussen de deur te krijgen, als het over de toekomst van de Gazastrook na de oorlog gaat. Maar Israël wil niet dat Abbas en de Palestijnse Autoriteit nog over Gaza kunnen regeren.
De Amerikaanse regering-Trump wil dat enkel toelaten als de Palestijnse Autoriteit zichzelf grondig hervormt. Abbas doet schuchtere pogingen, onder meer door parlementaire en presidentsverkiezingen te beloven binnen het jaar na de oorlog in de Gazastrook. Hij wil ook aan een nieuwe grondwet werken en probeert iets tegen de corruptie te doen. In oktober werd nog een minister ontslagen en er werd een onderzoek tegen hem geopend wegens omkoping.
Maar de Palestijnse bevolking blijft achterdochtig. 60 procent van de Palestijnen betwijfelt of Abbas echt verkiezingen zal houden, blijkt uit bovengenoemde peiling. Mochten er nu presidentsverkiezingen worden gehouden, dan zou Abbas die zeker niet winnen. Hij wordt pas als derde gepeild, na de in Israël opgesloten Barghouti en eender wie Hamas als kandidaat naar voren zou schuiven.
