Vorig weekend reden tienduizenden mensen zich met verkeersapps zoals Waze vast aan de Oosterweelwerken in Antwerpen. In kranten verscheen al snel de term 'Waze-zombies'. Zijn alle gebruikers van Waze dan zombies die blindelings hun gps volgen? Helemaal niet. De verkeerschaos werd grotendeels veroorzaakt door de beheerders van de apps en de overheid zélf. Wat liep er fout?
Wees geen Waze-zombie: zo 'misleiden' verkeersapps automobilisten
Fien Tondeleir
Gepubliceerd:
Afgelopen weekend reden duizenden automobilisten zich hopeloos vast in de werkzaamheden aan de Oosterweelverbinding in Antwerpen. Bouwheer Lantis sloot toen verschillende aansluitingen tussen de drukke Antwerpse ring en de E313 in Antwerpen-Oost af voor de bouw van een nieuwe oprit in Deurne.
Automobilisten die gebruik maakten van verkeersapps zoals Waze, TomTom en Flitsmeister kwamen op kleinere wegen in de omgeving in urenlange files terecht, terwijl Lantis voor het doorgaande verkeer speciale omleidingsroutes zonder verkeerslichten had gebouwd via de af- en opritten in Merksem en Berchem.
"Perfect te verklaren en zeker niet alleen de schuld van mensen die trouw hun verkeersapp of gps volgen", zegt Hajo Beeckman van de VRT-verkeersredactie. Ook de apps zelf en Lantis hadden méér kunnen doen om de problemen te vermijden.
Wat is een Waze-zombie?
"Dat is iemand die in een uitzonderlijke of complexe verkeerssituatie een verkeersapp blindelings volgt en zo soms in grotere problemen terechtkomt dan wanneer hij of zij dat niet had gedaan", zegt Beeckman in ‘De Wereld Vandaag’ op Radio 1. "Zoals in een Amerikaanse horrorserie gaan ze als de ‘living dead’ naar hun bestemming. Ze vertrouwen op hun app en zijn zich weinig of niet bewust van hun omgeving of context."
Hajo Beeckman in 'De Wereld Vandaag' op Radio 1 over waze-zombies
Waarom doen mensen dat? “Oudere lezers en luisteraars hebben ooit nog genavigeerd met wegenkaarten en zijn vandaag al overgestapt op apps, maar hebben misschien (soms) nog enig ruimtelijk inzicht of wat scepsis tegenover technologie. Ook ik", zegt Beeckman.
De digital natives van vandaag kennen alleen apps. “De verkeerssituatie is in vergelijking met 25 jaar geleden veel complexer en drukker geworden", zegt Beeckman. "Je hebt die apps soms echt nodig om nog ergens vooruit te geraken.”
“Maar het is wél belangrijk dat je een app niet als enige bron gebruikt", klinkt het nog, zeker niet in uitzonderlijke omstandigheden zoals bij werkzaamheden op de weg. "Informeer je vooraf via het nieuws, of gebruik een tweede actuele bron zoals de radio. Daar leggen ze in mensentaal soms bevattelijk uit wat er aan de hand is en waarom je app je omleidt (en waarom je soms omleidingen van je app beter even niet volgt)."
Hoe komt het dat mensen hun apps blindelings volgen?
“In normale omstandigheden – zoals een drukke ochtendspits - werken apps op weg naar je werk doorgaans goed", geeft Beeckman toe. "Een verkeersapp functioneert met een digitale wegenkaart en een uitgekiend algoritme dat jouw reistijd naar je bestemming berekent."
"Staat er ergens een erg lange file of is er een weg afgesloten, dan krijg je een omleiding voorgesteld. Als je die adviezen dag na dag volgt, dan krijg je vertrouwen in die technologie. Na een tijd wordt de app als het ware je ‘compagnon de route’ of je ‘vriendje onderweg’. Dan zal je je vriendje in een situatie zoals in Antwerpen vorig weekend wellicht ook vertrouwd hebben, maar dat was in dat geval misschien geen goed idee."
Waze gebruikt je als een soort van humanoïde object om te weten wat er op de weg aan de hand is
Een voor- en nadeel is dat apps zoals Waze voor hun informatie voor jou ook afhankelijk zijn van informatie die jij via je eigen locatie naar hen zendt. Sta je ergens op een weg langere tijd stil, dan interpreteren ze dat als een file. Maar wanneer ze te weinig informatie over kleinere wegen hebben, dan weten ze niet goed wat ze moeten doen. En dan gaan ze wel degelijk heel gericht experimenteren.
Beeckman: "Waze zegt dan: ik wil mijn klanten een snellere route via een kleine weg aanbieden, maar in feite weet ik niet goed wat daar momenteel gebeurt. Waze stuurt dan 'verkenners' via die route. Ben je 1 van hen, en rijdt alles vlot, dan kreeg je een voordeel. Maar sta je stil, dan ben je deze keer de pineut. Waze zal die route dan wellicht niet meer aan anderen aanbieden.”
Op die manier helpen gebruikers elkaar wel degelijk, maar: “Waze en eigenaar Google gebruiken je op dat moment als een soort humanoïde object om te weten wat er op die weg aan de hand is,” besluit Beeckman. “Het is aan ieder om toch eens te gaan nadenken of je daar wil aan meewerken of niet.”
Wat liep er nog fout?
De verkeersproblemen in Antwerpen van vorig weekend zullen niet de laatste zijn, want Lantis zal tot 2033 nog verschillende grote ingrepen doen.
“De omleidingen van Lantis voor het doorgaande verkeer tussen de ring en de E313 via conflictvrije keerlussen in Merksem en Berchem, waren zeer goed georganiseerd", stelt Beeckman nog, "maar wel ondermaats aangeduid en alleen in het Nederlands. Raak er als Litouwse of Poolse vrachtwagenchauffeur maar eens aan uit.”
De afsluitingen zouden weliswaar door Lantis zijn bezorgd aan de beheerders van de verkeersapps, maar die hebben die gewoon geïntegreerd in hun kaart en lieten er hun algoritmes op los. Daar liep het fout.
Het verkeer van de E313 naar de Antwerpse ring richting Gent moest eigenlijk omrijden via de keerlus in Merksem, maar soms negeerden de apps die omleiding omdat het verkeer op de ring vastzat. Dat kwam omdat de apps zelf ook de andere omleiding – van de ring naar de E313 – in de wind sloegen. Dat verkeer moest eigenlijk via de keerlus in Berchem rijden maar mensen verlieten de ring al massaal via de afrit in Borgerhout – die in de apps dus niet gesloten was - om via kleinere wegen in Wommelgem de E313 op te rijden. Op maandag beval de Antwerpse politie dan ook de sluiting van de afrit in Borgerhout om de druk op het lokale wegennet te verlichten.
"De klassieke manier van werken biedt in dergelijke situaties geen oplossing", zegt Beeckman nog. "Als overheid hol je dan achter de feiten aan en laat je het dynamisch verkeersmanagement volledig over aan technologiebedrijven. Apps werken naast algoritmes met een zogenoemd routeplanningsysteem. Een wegbeheerder zou de omleidingen die ze zelf ontwerpt in een digitaal bestand kunnen aanleveren aan de apps, die die routes dan in hun systeem tijdelijk integreren."
Vervolgens zouden apps via een wijziging van hun algoritme aan die routes tijdelijk wat meer ‘gewicht’ kunnen toekennen, zodat weggebruikers ze vaker volgen, ook al ben je dan in sommige gevallen enkele minuten langer onderweg.
Waarom niet andersom: de overheid die aan technologiebedrijven enkele regels oplegt die bepalen hoe zij verkeer omleiden
En waarom die systematiek van ‘voorkeurswegen’ niet doortrekken naar de alledaagse werking van apps? Zo blijft verkeer – zodra het bijvoorbeeld na een ongeval op de snelweg wordt omgeleid - wat vaker op grotere gewestwegen in plaats van zich door de kleinste haarvaatjes van het kleinere wegennet te moeten wurmen, met alle gevolgen voor de verkeersveiligheid en -leefbaarheid van dien.
De vraag is natuurlijk of de grote beheerders van apps zoals Waze daar op zitten te wachten. Het succes van die apps is gebaseerd op het feit dat je zo snel mogelijk op je bestemming aankomt – of de illusie daarvan.
Bij Waze is te horen dat de openbare weg vrij toegankelijk is en dat het aan overheden is om zaken aan te passen die zij dan op de kaart zetten. Maar waarom niet eens andersom denken: de overheid die aan technologiebedrijven enkele regels oplegt die bepalen hoe zij verkeer omleiden om de ergste excessen uit de wereld te helpen.
