Dat Nizar Trabelsi, ooit veroordeeld voor terrorisme, 350.000 euro uitbetaald krijgt door de Belgische staat, roept bij heel wat mensen vragen op. Daarnaast ontvangt zesvoudig moordenaar Freddy Horion binnenkort mogelijk een nog groter bedrag. Hoe zit dat precies met die dwangsommen?
Dwangsommen in België: waarom krijgt terrorist Trabelsi 350.000 euro en moordenaar Horion mogelijk nog meer?
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Waarom krijgt Trabelsi 350.000 euro?
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) bevestigde woensdag in de Kamer dat de Belgische overheid 300.000 euro heeft uitbetaald aan Nizar Trabelsi. Daarbij komt nog ongeveer 50.000 euro aan procedurekosten die ons land aan Trabelsi moet.
Het Brusselse hof van beroep had ons land in januari veroordeeld tot het betalen van dwangsommen, omdat België Trabelsi niet wilde terughalen uit de Verenigde Staten, waar hij vrijgesproken was van terrorisme. Elke dag dat België Trabelsi niet terughaalde, moest ons land een dwangsom van 15.000 euro betalen.
Dat liep op tot het maximumbedrag van 300.000 euro. Ook eerder zijn trouwens al vergoedingen toegekend en betaald aan Trabelsi.
Trabelsi werd in ons land veroordeeld voor terrorisme. Nadat hij zijn straf van 10 jaar helemaal had uitgezeten, leverde België hem in 2013 uit aan Amerika. Die uitlevering is altijd erg omstreden geweest. In totaal zat hij 24 jaar in de cel.
In de zomer kwam Trabelsi uiteindelijk terug naar ons land en werd hij naar het gesloten centrum van Merksplas gebracht. Enkele weken geleden mocht hij dat centrum verlaten. Hij is nu een vrij man, al heeft hij geen wettige verblijfspapieren. Minster van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) wil hem terugsturen naar Tunesië, zijn geboorteland, maar dat lijkt niet meteen te gaan gebeuren.
De zaak van Trabelsi is een complex juridisch kluwen. Justitiejournalist bij VRT NWS Dirk Leestmans maakte er een documentaire over die je kan bekijken op VRT MAX.
Wat is een dwangsom precies?
Een dwangsom is niet hetzelfde als een schadevergoeding of een boete, legt Benoit Allemeersch uit, hoogleraar procesrecht aan de KU Leuven.
"Het is een wettelijk drukkingsmiddel, in de vorm van een geldbedrag, dat rechters kunnen gebruiken om een partij die veroordeeld wordt om iets te doen of iets niet te doen, daar ook effectief toe aan te zetten", zegt hij. "Het gaat altijd over een specifieke verplichting die men moet uitvoeren."
"Rechters hebben er veel vrijheid in hoe ze dat toepassen. Soms gaat het over een eenmalig bedrag, maar het kan ook een bedrag zijn per inbreuk of per dag."
Hoe uitzonderlijk is zoiets?
Dwangsommen zijn een vaak voorkomende juridische praktijk, zegt Allemeersch, in allerlei soorten zaken. Ook dat ze oplopen tot honderdduizenden euro's is niet ongezien.
"Soms voorziet de rechter een groot bedrag omdat hij denkt dat de partij die onder druk moet worden gezet, grote financiële middelen heeft en de dwangsom dus hoog moet zijn om voldoende druk te zetten. Soms begint het bij een klein basisbedrag, maar loopt die over een lange periode."
Dat één (ex-)gedetineerde een som van 300.000 euro uitbetaald krijgt door de overheid, is wel uitzonderlijk. Tussen 2019 en 2024 heeft de overheidsdienst Justitie in totaal 15 betalingen van dwangsommen uitgevoerd, voor opgeteld bijna 600.000 euro.
Al zal het bedrag van Trabelsi binnenkort mogelijk overtroffen worden door zesvoudig moordenaar Freddy Horion. In 2023 besliste het hof van beroep van Antwerpen - in navolging van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens - dat Horion naar een instelling buiten de gevangenis moet gebracht worden. Als dat niet gebeurde, moest de staat een dwangsom van 1.000 euro per dag betalen.
Horion eiste dat geld tot nu toe niet op. Maar nu hij ook geen enkelband krijgt, gaat hij het geld wél vragen, zegt zijn advocaat Walter Damen. Horion zou dan wellicht "de rijkste gedetineerde van het land" zijn, voegde hij er cynisch aan toe. Sinds de laatste uitspraak is het bedrag opgelopen tot meer dan 500.000 euro.
Kunnen ze met dat geld doen wat ze willen?
In principe wel. Als gevangenen plots veel geld krijgen, zal de staat wel controleren of er geen openstaande boetes of fiscale schulden zijn. Die worden dan automatisch afbetaald.
Als slachtoffers of hun nabestaanden nog geen schadevergoeding hebben gekregen, zoals bij Horion het geval is, moeten ze zelf stappen zetten. Ze kunnen dan bijvoorbeeld een deurwaarder vragen om het geld te recupereren.
Trabelsi is nu een vrij man, maar zowel minister Verlinden als minister Van Bossuyt liet weten dat hij wel nog opgevolgd wordt door de veiligheidsdiensten. Als het geld gebruikt zou worden voor criminele feiten, riskeert hij opnieuw opgepakt te worden. Zelf zegt hij dat hij vooral rust wil en dat hij geen bedreiging vormt.
Betaalt de overheid dwangsommen altijd uit?
De overheid -niet alleen Justitie- werd al talloze keren veroordeeld tot dwangsommen in zaken van asielzoekers die geen opvang kregen, de overbevolking in de gevangenissen of geïnterneerden die geen plaats vinden in een gespecialiseerde instelling.
Die dwangsommen worden vaak aangevochten, met een lange procedureslag tot gevolg. En soms weigert de bevoegde minister om te betalen. Begin 2024 leidde dat tot een bezoek van de deurwaarder aan het kabinet van toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V) waarbij een diepvriezer en een koffiemachine in beslag werden genomen.
Een deurwaarder mag echter niet zomaar goederen in beslag nemen van de overheid. Daar zijn strenge regels voor. "Het is zeker niet eenvoudig om dwangsommen effectief te innen als een overheid niet vrijwillig betaalt", zegt Allemeersch.
Er kunnen verschillende redenen zijn voor de weigering, aldus de professor. "Soms heeft men nog niet alle rechtsmiddelen uitgeput. Soms vindt de overheid niet meteen een manier om de beslissing na te leven. Soms is er binnen de regering geen politieke consensus. En tot slot zijn ook de budgetten beperkt."
Gerechtelijke beslissingen zijn bindend. Een dwangsom wordt altijd betaald wanneer ze verbeurd is en ingevorderd wordt en er geen beroep meer loopt.
FOD Justitie
Voor een minister van Justitie is het natuurlijk niet vanzelfsprekend om uitspraken naast zich neer te leggen.
"Als alle rechtsmiddelen uitgeput zijn, dan is de uitspraak bindend. Dat geldt voor iedereen. België is een rechtstaat met een scheiding der machten. Ook diegene die het recht maakt, is eraan gebonden. We hebben in ons land geen uitzondering die de staat toelaat om te kiezen wanneer ze uitspraken naleeft en wanneer niet", zegt Allemeersch.
Het kabinet-Justitie zegt dat het gerechtelijke beslissingen volgt. "Een dwangsom wordt altijd betaald wanneer ze verbeurd is en ingevorderd wordt en er geen beroep meer loopt. Weigering gebeurt alleen in geval van onmogelijkheid om de hoofdveroordeling uit te voeren of bij lopende beroepen."
