Fotojournaliste Elke Scholiers is net terug van een rondreis doorheen Afghanistan: geen voor de hand liggende bestemming voor een westerse journalist, en al zeker niet als vrouw. In een interview met VRT NWS vertelt ze over de bureaucratische obstakels en het geduld dat nodig is om in het land te werken onder het Taliban-regime. "Het was een van de meest intense reizen die ik ooit maakte", vertelt ze.
Achter de lens van fotojournalist Elke Scholiers in Afghanistan: "Meest intense reis die ik ooit maakte"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Fotojournaliste Elke Scholiers reisde 3 weken door Afghanistan onder het Taliban-regime.
Ze ondervond veel bureaucratische obstakels en moest 3 jaar wachten op toelating om te werken.
Haar reportage focust op de Afghaanse veiligheidsdiensten en de humanitaire crisis aan de grens met Pakistan.
"Het was een van de meest intense reizen die ik ooit maakte", zegt ze.
Scholiers benadrukt dat vrouwenrechten sterk worden beperkt onder de Taliban, maar dat haar aanwezigheid als vrouw soms voordelen bood bij interviews.
Ondertussen is fotojournaliste Elke Scholiers terug in haar uitvalsbasis in New Delhi, in India, maar toch zindert haar reis naar Afghanistan nog na. 3 weken lang trok ze uitgerust met een camera door het land van de Taliban, de islamitische fundamentalistische groep die Afghanistan met harde hand en volgens de strenge islamitische wet bestuurt.
Voor veel westerse journalisten is het haast onmogelijk om naar het land te reizen en vlot te kunnen werken, maar na 8 aanvragen en 3 jaar wachten lukt het Elke Scholiers toch om binnen te raken. "Ik stuitte op heel veel bureaucratische obstakels en papierwerk", vertelt ze.
"Nog nooit heb ik in een land gewerkt waar zoveel papierwerk moet worden ingevuld. Dat leidde tot heel veel frustraties, maar ik heb veel geduld gehad en dagenlang gekampeerd aan de deuren van verschillende ministeries om de nodige toelatingen te krijgen om te werken aan mijn verhalen."
Uiteindelijk lukt het Scholiers om de broodnodige documenten te bemachtigen en mag ze in Afghanistan werken, al is dat niet altijd evident. "Je kan je veiligheid nooit 100 procent garanderen, maar dat is een persoonlijke keuze die je maakt", legt ze uit.
Schaap in wolfskleren
Het voornaamste doel van de reis: kunnen vastleggen hoe de samenleving functioneert onder het regime van de Taliban. Ze richt haar reportage op de Afghaanse veiligheidsdiensten en de humanitaire crisis bij de grens met Pakistan, waar veel Afghaanse vluchtelingen terugkeren uit Pakistan.
Dat brengt haar bij de grensovergang in Torkham, een van de gebieden waar een groot deel van de gedeporteerde vluchtelingen aankomen en worden opgevangen. Wanneer Scholiers een vrouw wil fotograferen die op een bus wil stappen, legt een officier plots een hand op haar lens.
"Ik werd op dat moment begeleid door 3 functionarissen", vertelt ze. "De man die een hand op mijn lens legde, was een jonge medewerker, niet gelinkt aan de Taliban. Hij zei: 'Je moet onze cultuur respecteren: je mag niet zomaar een vrouw fotograferen.'"
"Ik voelde dat er bij hem vooral veel angst leefde. Ik was al eerder begeleid door functionarissen die veel minder zenuwachtig waren, wat me vragen deed stellen over waarom mijn foto's deze jongeman zo nerveus maakten. Al snel begreep ik dat zijn nervositeit veroorzaakt werd door zijn positie: hij was geen talib en mocht de regels niet zelf interpreteren. Hij had schrik om de zondebok te worden van mijn reportage."
Elke Scholiers brengt een bezoek aan de grensovergang Torkham
Torkham is een belangrijke grensovergang tussen Pakistan en Afghanistan
Ze vormt een hoofdroute voor handel en migratie tussen beide landen.
Er zijn veel spanningen en een humanitaire crisis door de massale terugkeer van Afghaanse vluchtelingen
Zonder het zelf te beseffen wakkeren de angstige ogen van de jongeman de interesse van Scholiers om de machtsposities binnen de Taliban verder te onderzoeken.
Kalasjnikovs in de moskee
Daarvoor trekt ze naar de Afghaanse hoofdstad Kaboel, waar Scholiers Khalid Zadran ontmoet. Hij is de woordvoerder van de politie van de hoofdstad en een heel belangrijke 'poppenspeler' binnen de regering van de Islamic Emirate of Afghanistan.
"Hij was heel slim. Toen ik de vrouwelijke politieacademie wilde fotograferen, zei hij dat er een kans was dat de school gesloten zou worden als deze foto’s werden gemaakt. Hij speelde op mijn moraliteit. Opeens was het een keuze die bij mij lag, en niet het feit dat het een gevoelig onderwerp is onder de Afghaanse regering."
Uiteindelijk krijgt Scholiers dankzij Zadran wel een situatie te zien die volgens haar tekenend is voor de machtscultuur in Afghanistan. Wanneer ze een dag mee op pad gaat met de politie, brengt het middaggebed haar en de agenten - tot de tanden toe gewapend met kalasjnikovs en munitie - in de lokale moskee, geen voor de hand liggende locatie voor een westerse vrouw.
"Toen ik als vrouw de moskee binnenstapte, klonk er gemompel. Het was wel duidelijk dat mijn aanwezigheid in vraag werd gesteld. De leider van het politiecommando gaf een teken van "hey, het is oké, zij mag hier zijn, ze is met ons". Dat was direct een soort van machtsvertoon. Hij had de immuniteit om die regels op dat moment te beslissen van wat er kan en wat er niet kan, iets wat de jonge functionaris eerder niet kon."
Kwetsbaar als vrouw
Ook als het op vrouwenrechten aankomt, heeft de Taliban geen al te goede reputatie. Verschillende mensenrechtenorganisaties hekelen dat het regime onderdrukkend en discriminerend is: meisjes mogen niet naar de middelbare school of universiteit, vrouwen mogen niet werken bij overheidsinstellingen, ngo's of internationale organisaties en mogen zich enkel verplaatsen in het gezelschap van een mannelijke begeleider...
Scholiers kon een dag meevolgen met de politie in Kaboel
De politie in Kaboel staat onder controle van de Taliban sinds 2021
Ze is verantwoordelijk voor ordehandhaving, maar werkt onder streng islamitisch toezicht
Veel inwoners wantrouwen de politie vanwege meldingen van willekeurige arrestaties en hardhandig optreden
Als westerse vrouw in Afghanistan voelde Scholiers zich ook soms kwetsbaar. "Bijvoorbeeld toen ik alleen in een wagen zat met een mannelijke chauffeur", vertelt ze. "Op zo'n moment moet je heel assertief en voorzichtig zijn. Ik raad collega's aan om altijd met een klein team te reizen om hun veiligheid te garanderen."
Al wil Scholiers zeker niet veralgemenen. "Veel vrouwelijke journalisten hebben ook veel positieve ervaringen. Het heeft bijvoorbeeld ook voordelen om als vrouw naar Afghanistan te reizen. Afghaanse vrouwen voelen zich over het algemeen meer op hun gemak bij de aanwezigheid van een andere vrouw, wat het interviewen vergemakkelijkte."
De reis zal Scholiers bijblijven als een van de meest intense die ze ooit heeft gemaakt. "Ik kon niet zo gemakkelijk aan het werk: ik moest heel veel geduld hebben. Afghanistan is een land dat heel snel verandert, en je moet leren spelen met de regels. Het was één van de meest intense en moeilijke ervaringen, maar geduld en samenwerking hebben mij enorm ver gebracht."
