Na meer dan 40 dagen komt de shutdown in de VS - de langste ooit in de geschiedenis van het land - tot een einde. Zijn het vooral de Republikeinen die hun slag thuishalen, of kunnen ook de Democraten een overwinning claimen?
Shutdown in Amerika ten einde, maar wie kan overwinning claimen: Democraten of Republikeinen?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Meer dan 40 dagen lang slaagden de Democraten en Republikeinen er niet in een akkoord te bereiken over de verdere financiering van de overheid. Daardoor is het de langste shutdown in de geschiedenis van de Verenigde Staten geworden.
Die shutdown had verregaande gevolgen. Duizenden vliegtuigen bleven aan de grond vanwege een tekort aan luchtverkeersleiders en beveiligingsagenten op de luchthavens, die geen loon kregen. 42 miljoen Amerikanen die afhankelijk zijn van voedselbonnen kregen geen garanties over verdere steun vanuit de federale overheid. Daarnaast berekende het Congressional Budget Office dat de Amerikaanse economie 11 miljard dollar zou mislopen door de shutdown.
De economische en menselijke schade is dus groot, maar was de shutdown het waard? Kan een van de partijen de overwinning claimen na dit politieke machtsspel?
"Niet in geslaagd eenheid te bewaren"
Het lijkt erop dat vooral de Republikeinen de bovenhand hebben gehaald in dit conflict. De Democraten weigerden een begrotingsakkoord goed te keuren zolang er geen verlenging kwam van subsidies voor de ziekteverzekering onder Obamacare.
De Republikeinen gaven op aandringen van Trump niet toe, waarna 8 Democratische senatoren bezweken onder de druk. Ze besloten dan toch een nieuwe overeenkomst - zonder subsidiegaranties - goed te keuren.
"Die beslissing heeft vele waarnemers verbaasd", zegt Björn Soenens, Amerika-expert en voormalig correspondent voor VRT NWS. "Het legt op een pijnlijke manier bloot hoe de Democraten er voor de zoveelste keer niet in slagen om de eenheid te bewaren en vasthoudend één blok te vormen, iets waar de Trump-partij telkens wonderwel in slaagt."
"Nochtans waren er tekens van paniek bij president Trump. Denk aan zijn oproep aan partijgenoten om de filibusterregel op te heffen, zodat niet langer een meerderheid van 60 op 100 senatoren nodig zou zijn voor het vermijden van een shutdown. De Democraten gaven dus toe nog voor Trump zélf een initiatief kon nemen om de impasse te doorbreken", geeft Soenens aan.
Wat is de 'filibuster'?
De filibuster is een speciale maatregel in de Amerikaanse Senaat om een stemming uit te stellen of te blokkeren. Een senator of groep senatoren kan ongelimiteerd praten en debatteren, in een poging om een wetsvoorstel tegen te houden. Om een filibuster te doorbreken - ook wel 'cloture' genoemd - heb je 60 van de 100 senatoren nodig. Als die 60 senatoren de filibuster doorbreken, is nog maar een simpele meerderheid nodig om het wetsvoorstel toch door te voeren.
Oorspronkelijk werd de filibuster ingevoerd om ervoor te zorgen dat wetten niet zomaar worden doorgeduwd. Het idee is dat belangrijke beslissingen brede steun moeten hebben, ook van de minderheid. Maar de filibuster wordt in de praktijk vooral gebruikt om wetgeving te blokkeren, zelfs als daar een duidelijke meerderheid voor is. Het is eigenlijk een soort bescherming voor de partij die in de minderheid is en tegen radicale veranderingen.
Kritiek op Chuck Schumer
De frustraties van de Democraten richten zich ook op 1 specifieke senator: Chuck Schumer, de leider van de Democraten in de Senaat. Hij stemde tegen het einde van de shutdown, maar critici verwijten hem zijn senatoren niet op 1 lijn te kunnen houden. Daarnaast spreken ze over een gebrek aan langetermijnplannen om toegevingen van de Republikeinen in de wacht te slepen.
Verschillende Democraten zijn ook nog steeds boos over Schumers beslissing in maart om wél mee te gaan in een begrotingsvoorstel van de Republikeinen. Daardoor werd een shutdown in die periode vermeden.
Volgens de Amerikaanse zender CNN is Schumers positie als hoofd in de Senaat niet in gevaar, maar stellen analisten zich wel de vraag of hij zich in 2028 opnieuw verkiesbaar zal stellen.
In de pers willen Democratische senatoren echter geen kritiek geven op hun leider. Senator en voormalig ruimtevaarder Mark Kelly gaf aan dat zijn partij "door een moeilijke periode gaat". Senator John Fetterman - die geregeld afwijkt van de partijlijn - weigerde nu openlijk kritiek te geven op Schumer. "Ik ga mijn leider geen mes in de rug steken", klinkt het.
Toch enkele lichtpuntjes voor Democraten
Toch is het niet al kommer en kwel voor de Democraten. Om een akkoord te kunnen sluiten, hebben de Republikeinen toch enkele toegevingen moeten doen. Zo voorziet de huidige deal een budget tot eind januari, wat betekent dat de Democraten binnen 2 maanden opnieuw op tafel kunnen kloppen.
De regering-Trump zal niet kunnen dreigen om voedselprogramma's voor arme Amerikanen stil te leggen tijdens een volgende shutdown. In het akkoord van de Senaat staat dat SNAP (het programma van de voedselbonnen) tot september 2026 zal worden gefinancierd. Bovendien zijn federale ambtenaren die zijn ontslagen tijdens de shutdown (voorlopig) opnieuw aangenomen.
"Voor tientallen miljoenen Amerikaanse burgers zal tegen januari ook duidelijk voelbaar worden wat het betekent als de Republikeinse meerderheid besluit om de subsidiekraan voor Obamacare dicht te draaien", zegt Soenens. "Verzekeringspremies zullen met vele honderden dollars per maand stijgen. Dat zal ontzettend veel pijn doen in veel portefeuilles."
"Wees maar zeker dat er Republikeinse politici zijn die beseffen dat het probleem niet weg is. De kwestie is dat Donald Trump al bijna 10 jaar Obamacare wil afschaffen, maar nog nooit met een alternatief is gekomen dat voldoende verzekert bij ziekte én ook betaalbaar is."
