De voorbije 10 jaar leidde een tuchtprocedure in de context van grensoverschrijdend gedrag aan de universiteit slechts 3 keer tot ontslag van een professor. Dat blijkt uit onderzoek van Pano. Hoewel er bijna nooit echt zware sancties volgen na machtsmisbruik, moeten er tijdens het Pano-onderzoek 2 omstreden professoren toch plots vertrekken.
Dossier
45 tuchtprocedures, slechts 3 ontslagen proffen: pakken Vlaamse universiteiten toxisch gedrag streng genoeg aan?
Samenvatting:
Slechts 3 van de 45 tuchtprocedures rond grensoverschrijdend gedrag aan Vlaamse universiteiten leidden de afgelopen 10 jaar tot het ontslag van een professor.
Universiteiten nemen zelden zware sancties bij machtsmisbruik; sancties zoals verlaging in graad worden als te mild ervaren door medewerkers en onderzoekers.
Sinds 2022 zijn meldpunten en klachtenprocedures verbeterd, maar experts pleiten voor een extern tuchtorgaan om strenger op te treden tegen toxisch gedrag.
Dagelijkse tirannie, respectloos gedrag en gesjoemel. Dat ontdekte Pano 3 jaar geleden tijdens hun onderzoek naar machtsmisbruik aan de universiteiten . De universiteiten zelf waren daar al jaren van op de hoogte, maar deden te weinig om het gedrag te stoppen.
Er volgden excuses en de rectoren van de universiteiten beloofden hervormingen, want het moest beter volgens hen. Drie jaar later onderzoekt Pano wat er sindsdien veranderd is. Daaruit blijkt dat tuchtprocedures zelden leiden tot een zware sanctie.
Van de 45 tuchtprocedures die de afgelopen 10 jaar aan de Vlaamse universiteiten werden opgestart in de context van grensoverschrijdend gedrag, resulteerden er slechts 3 in ontslag of afzetting uit het ambt. Het valt op dat het daarbij telkens om seksueel grensoverschrijdend gedrag gaat.
Schuldig, maar nog in dienst
Tuchtprocedures duren erg lang. De professor van de vakgroep Plant en Gewas aan de UGent die 3 jaar geleden in opspraak kwam, kreeg pas afgelopen lente zijn sanctie: een verlaging in graad. Hij zakt daarmee naar een lagere salarisschaal, maar blijft gewoon in dienst.
De professor is door de tuchtcommissie nochtans schuldig bevonden aan grensoverschrijdend gedrag, financiële én wetenschappelijke fraude.
Volgens universiteitsmedewerker Leen Dierick, die zicht heeft op de boekhouding van de vakgroep en nauw samenwerkte met de professor, ging het in totaal om minstens 100.000 euro.
Een anonieme bron speelde het dossier met de bewijsstukken ook door aan de Pano-redactie. De facturen laten weinig aan de verbeelding over: boeken van Hugo Claus, Jef Vermassen en Jeroen Meus, ingediend als vakliteratuur. Fietshandschoenen, maandverband, een stofzuiger en een tondeuse, terugbetaald met universiteitsgeld via onkostennota’s.
Ook via internationale doctoraatsstudenten pleegt de professor financiële fraude. "Hij zorgde ervoor dat ze konden verblijven in een home van de universiteit, die betaald werd met de universiteitskas. Studenten moesten hem dan cash terugbetalen. Dat geld ging gewoon naar hem zelf", vertelt Dierick.
Dat kan de Pano-redactie ook vaststellen aan de hand van verschillende mails die de professor stuurt aan studenten.
Ongebalanceerd en niet transparant
De beschuldigingen en de sanctie die daartegenover staat, zijn niet in verhouding, vindt Dierick. “Dat is geen geweldige straf." Ze is gefrustreerd wanneer we haar spreken in september, een gevoel dat ook andere collega's delen. "In de privésector zou dit meteen einde contract geweest zijn", vindt professor Kristof De Schutter, eveneens collega van de omstreden professor.
Sofie Avery (UGent en UA), die tuchtprocedures aan universiteiten onderzoekt, noemt de universiteiten zelfs ronduit laf. “Straffen hebben een belangrijke symboolfunctie. Een terugzetting in graad is een klein financieel verlies voor iemand die er voor de rest wel warmpjes inzit. Universiteiten tonen een gebrek aan moed en sturen het signaal dat deze dingen gewoon kunnen."
Je zit daar helemaal alleen, naast de beklaagde en zijn advocaten. Dat is vrij indrukwekkend
Kristof De Schutter, collega van de omstreden professor
Uitleg over de sanctie kreeg de vakgroep nooit en dat valt de medewerkers zwaar. "Het is hier een running joke", lacht De Schutter zuur. "Je moet al een moord plegen om ontslagen te worden. En dan nog op het grondgebied van de universiteit."
Al is het eigen aan de tuchtprocedure dat klagers slecht op de hoogte worden gebracht, want ze zijn juridisch gezien geen betrokken partij. Zo'n procedure is een zaak tussen werkgever en werknemer, ofwel de universiteit en de professor zelf.
De Schutter moest wel zelf getuigen tijdens de tuchtprocedure: "Je zit daar helemaal alleen, naast de beklaagde en zijn advocaten. Dat is vrij indrukwekkend."
Het meest frappante volgens hem: als klager kan je niet in beroep gaan tegen de uitspraak van de tuchtprocedure. Zelfs de rector kan dat niet. Enkel de beschuldigde kan beroep aantekenen.
Ontslag onmogelijk, of toch niet?
Ook toenmalig UGent-rector Rik Van de Walle vindt de sanctie te mild. Hij treft een bijkomende tijdelijke ordemaatregel: de professor mag de campus niet meer betreden. Daardoor kan hij zijn werk niet meer doen. "Maar hij wordt wel eigenlijk nog heel veel betaald om niets te doen", zegt Dierick wanneer we haar spreken in september.
Bovendien staat de maatregel een mogelijk ontslag in de weg, zegt kersvers rector van de UGent Petra De Sutter. In theorie kan de universiteit een prof ontslaan na 2 negatieve evaluaties, maar "de professor in kwestie kan niet geëvalueerd worden, omdat hij zijn functie niet mag uitvoeren". De universiteit zit op dat punt dus volledig vast, zegt De Sutter bij haar aantreden in oktober.
Hoewel het hem meermaals gevraagd wordt, geeft de professor geen reactie.
En dan wordt de samenwerking met de professor 1 week voor de uitzending van het Pano-onderzoek toch stopgezet. Volgens bronnen hogerop in de universiteit gaat het om een dading. De professor zou vrijwillig ontslag nemen en krijgt 6 maanden loon uitbetaald. In ruil zou de universiteit de strafklacht intrekken.
De UGent wil dat niet bevestigen. "De professor is intussen niet meer verbonden aan de UGent", is alles wat we te horen krijgen. De hele zaak wekt op z’n minst de indruk dat universiteiten pas doortastend optreden onder druk van de media.
Weinig effectieve verandering
Universiteiten hebben sinds de Pano-reportage in 2022 wel degelijk maatregelen getroffen. De problematiek is bespreekbaarder geworden. Meldpunten en klachtenprocedures zijn gestroomlijnd, personeel wordt beter opgeleid. Ook een Vlaams meldpunt voor Grensoverschrijdend Gedrag werd opgericht, dat op 2 jaar tijd al meer dan 2.300 meldingen ontving.
Een extern tuchtorgaan het mandaat geven om deze zaken aan te pakken, dat zou voor de universiteiten ook een opluchting zijn
Sofie Avery (UGent en UA), onderzoekt tuchtprocedures aan universiteiten
Toch blijft de tuchtprocedure cruciaal om professoren die hardnekkig in fout blijven gaan, te kunnen sanctioneren.
De UGent zelf hervormde haar tuchtreglement wel. Voortaan zullen ook externen zetelen in de tuchtcommissies. "We hebben dat gedaan om ten minste de perceptie weg te nemen dat mensen die elkaar kennen oordelen over de sancties", zegt huidig rector De Sutter daarover. De maatregelen gelden sinds september 2025. De zaak rond de professor van de vakgroep Plant en Gewas valt dus nog niet onder die nieuwe regels.
Onderzoeker Avery zou het liever nog wat strenger zien: "Wat ze in de sportwereld doen, zou aan universiteiten ook prima kunnen: een extern tuchtorgaan - voor de 5 Vlaamse universiteiten dan - het mandaat geven om deze zaken aan te pakken. Ik denk dat dat voor de universiteiten zelf ook een opluchting zou zijn", besluit ze.
We krijgen veel reacties op de Pano-reportage. Wie melding wil maken van grensoverschrijdend gedrag, kan daarvoor terecht bij het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend gedrag . Elke universiteit heeft ook een meldpunt of externe preventiedienst waarbij je terechtkan.
