Bamako heeft een breekpunt bereikt in de belegering door de jihadistische terreurgroep Jamaat Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM). Sinds september blokkeert de jihadistische terreurgroep de brandstoftoevoer naar de hoofdstad van Mali, met grote gevolgen voor de bevolking. Die is de wanhoop nabij en de druk op de regering om met de terreurgroep te onderhandelen neemt verder toe.
Brandstofblokkades en ontvoeringen: hoe bevolking van Mali bezwijkt onder terreur van jihadisten
Mats Switsers
Gepubliceerd:
Door belangrijke snelwegen af te sluiten waar tankwagens brandstof langs vervoeren, is de toevoer naar Bamako grotendeels stilgevallen. Met de blokkade willen de leden van JNIM de regering dwingen om met hen rond de tafel te gaan, iets wat de autoriteiten in Mali tot nu toe weigeren.
Al weken kunnen inwoners van Bamako zo goed als geen brandstof meer kopen. De anders zo levendige hoofdstad is volledig tot stilstand gekomen. Onder de toenemende druk van JNIM hebben zowel de Verenigde Staten als het Verenigd Koninkrijk hun burgers geadviseerd Mali zo snel mogelijk te verlaten.
Op de weinige plaatsen in Bamako waar nog brandstof verkrijgbaar is, stegen de prijzen vorige week met meer dan 400 procent, van 25 naar 130 dollar per liter. De prijzen van transport, voedsel en andere goederen zijn door de crisis gestegen en stroomuitval is frequent geweest.
Verschillende pogingen om brandstof de stad binnen te krijgen, zijn door de jihadisten gedwarsboomd. JNIM-leden lokten konvooien in hinderlagen en beschoten soldaten en burgers.
Terwijl de voorraden in Bamako opdrogen, zijn er berichten dat de JNIM ongeveer 200 brandstoftankers in brand stak in het zuiden en westen van Mali. Video's die op sociale media circuleren tonen rijen brandende olietankers op een snelweg.
Hoewel de blokkade grote gevolgen heeft voor de stad, is de blokkade niet ondoordringbaar gebleken. Volgens het pan-Afrikaanse tijdschrift Jeune-Afrique slagen sommige brandstofkonvooien er toch nog in om Bamako te bereiken, al is dat aantal onvoldoende om aan de vraag te voldoen.
Wat is JNIM?
JNIM is een aan Al Qaeda gelinkte groep die actief is in de Sahel en geldt als een van de meest actieve gewapende groeperingen in de regio. De organisatie ontstond in 2017 uit een fusie van verschillende rebellengroepen die eerder vochten tegen Franse en Malinese troepen tijdens een gewelddadige opstand in Noord-Mali in 2012.
De beweging wordt geleid door Iyad Ag Ghali, een Toeareg uit het noorden van Mali. Het precieze aantal strijders is onbekend; de Washington Post schat het op zo’n 6.000. Sinds de oprichting heeft JNIM duizenden mensen gedood. Volgens cijfers van ACLED ligt het dodental tussen januari en april van dit jaar al op 207.
Het belangrijkste doel van JNIM is het veroveren van grondgebied en het verdrijven van westerse invloed in de regio. Sommige experts vermoeden dat de groep uiteindelijk heel Mali onder haar controle wil brengen.
Wat probeert JNIM met de blokkade te bereiken?
"Ze willen de bevolking zo boos mogelijk maken", zegt Ulf Laessing, analist van de Sahel-regio bij de Duitse denktank Konrad Adenauer Stiftung (KAS). Volgens hem probeert JNIM de onvrede over de regering aan te wakkeren om haar zo tot onderhandelingen te dwingen. "Ze hopen op protesten die de huidige regering ten val kunnen brengen en ruimte creëren voor een nieuw, gunstiger bestuur."
Die strategie lijkt enigzins te werken: de frustratie in Bamako neemt toe en steeds meer inwoners roepen de regering op om actie te ondernemen. Toch verwacht analist Beverly Ochieng van het inlichtingenbureau Control Risks niet dat de militaire junta onder kolonel Assimi Goïta bereid is te praten. Volgens haar is de kans groot dat hij zijn militaire reactie zal voortzetten.
Toch lijkt het scenario dat JNIM de macht in Mali zou overnemen erg onwaarschijnlijk. De terreurbeweging beschikt niet over de nodige militaire capaciteit om grote stedelijke gebieden te veroveren die door het Malinese leger worden beschermd.
Daarnaast zou de groep veel meer moeite hebben om de stedelijke bevolking te overtuigen, omdat zij niet dezelfde frustraties tegenover de regering delen als de bevolking op het dunbevolkte platteland.
Handel in goud en mensen
JNIM financiert zichzelf via de smokkel van goud, wapens en mensen. De groep controleert lokale goudmijnen in de bezette gebieden en legt zware belastingen op aan de bevolking. Daarnaast ontvoert de beweging buitenlanders om losgeld te eisen.
De afgelopen maanden werden meerdere buitenlandse werknemers in Mali ontvoerd. Volgens Reuters betaalden de Verenigde Arabische Emiraten in oktober naar schatting zo'n 50 miljoen dollar voor de vrijlating van 2 staatsburgers. Ook Egyptische, Bosnische en Indiase burgers zouden zijn ontvoerd.
Chaos in Afrika, kansen voor de grootmachten
Sinds het land de militaire samenwerking met Franse militairen en VN-troepen heeft stopgezet, steunen Russische huurlingen het regime van Goïta. Nu de regering verder wordt teruggedrongen, lijkt Mali steeds afhankelijker te worden van Rusland.
Bamako werkt nu samen met Russische strijders. Aanvankelijk waren dat er zo'n 1.500 van de Wagner Mercenary Group, maar sinds juni vallen zij onder het door het Kremlin gecontroleerde Afrikakorps.
Zowel de Malinese troepen als de Russen worden door mensenrechtenorganisaties beschuldigd van ernstige misdrijven tegen plattelandsgemeenschappen die ervan verdacht worden gewapende groepen te steunen.
Volgens Laessing vormt de huidige crisis in Bamako een belangrijke test voor de Russische huurlingen: "Als de brandstof opnieuw de stad binnenstroomt, zullen de Russen als helden worden gezien." De blokkade is daarmee niet alleen een uitdaging voor Mali, maar ook een kans voor Moskou om zijn invloed in West-Afrika verder te vergroten.
De instabiliteit in Afrika wordt door grootmachten, zoals de VS en Rusland, gebruikt als argument om in te grijpen en hun invloed te versterken
Afrikakenner Katrien Vanderschoot
Ook de Verenigde Staten zijn intussen gesprekken aangegaan met de Malinese regering over terrorismebestrijding. Critici merken echter op dat deze gesprekken minder met veiligheid te maken hebben dan met het uitbreiden van de Amerikaanse invloedssfeer in Afrika.
Afrikakenner Katrien Vanderschoot ziet daarin de contouren van een nieuwe, voorzichtige Koude Oorlog op het Afrikaanse continent. "Sinds VN-vredesmissies zich steeds vaker uit Afrika terugtrekken, ontstaat er een machtsvacuüm dat wordt opgevuld door terroristische groepen en milities. Die instabiliteit wordt vervolgens door grootmachten zoals de VS en Rusland gebruikt als argument om in te grijpen en hun invloed te versterken", legt Vanderschoot uit.
Volgens haar volgt dit soort conflicten steeds opnieuw hetzelfde patroon. "Terreurbewegingen ontstaan in landen met corrupte overheden, die overheden worden vervolgens gesteund door westerse machten die etnische of religieuze motieven aanhalen om hun inmenging te rechtvaardigen, terwijl het hen in werkelijkheid vooral te doen is om de natuurlijke rijkdommen."
