Op Wapenstilstand herdenken we de stilte na oorlog, maar sommige verhalen blijven weerklinken, op plekken waar wapens zwijgen en waar ze dat nog niet doen. Zo ook dat van actrice Anushka Melkonian, die de geschiedenis van Armenië met zich meedraagt. Als kleindochter van een overlevende van de Armeense genocide voelt ze zich diep verbonden met haar roots. "Het is een deel van wie ik ben", vertelt ze in 'Reis rond de wereld' op Radio 1.
Actrice Anushka Melkonian: "De Armeense genocide zit in ons DNA"
De Armeense genocide van 1915, waarbij naar schatting 1,5 miljoen Armeniërs werden vermoord door het Ottomaanse Rijk, is een litteken dat generaties later nog steeds voelbaar is. "Het is eigenlijk een verhaal dat ons met de paplepel wordt meegegeven. Ik kan mij zelfs niet herinneren wanneer het eerste moment was dat ik erover leerde", vertelt Melkonian.
Het verhaal van de genocide wordt met de paplepel meegegeven
Anushka Melkonian, actrice
Voor haar is de genocide niet alleen geschiedenis, maar ook persoonlijk. "Mijn overgrootmoeder vluchtte als 13-jarig meisje met haar jongere broer. Moest zij het niet hebben overleefd, was ik er nu niet geweest." Melkonian draagt zelfs haar naam: "Mijn eerste voornaam is Siranush, net als mijn overgrootmoeder, waardoor haar naam letterlijk een deel van mij is."
Strijd om erkenning duurt voort
Hoewel 35 landen, waaronder België, de massamoorden als genocide erkennen, blijft Turkije dat tot op vandaag ontkennen. "Het is niet alleen de geschiedenis zelf, maar vooral het erkennen ervan als genocide dat nog altijd een strijd is", legt Melkonian uit.
"Geen enkel land wil bekendstaan als moordenaar." Maar ze vindt het onbegrijpelijk dat feiten worden verdraaid: "Ik weet dat zij in hun scholen compleet andere versies van de geschiedenis aangeleerd krijgen. Dat vind ik zo bizar."
"Het zit in mijn genen": Anushka Melkonian over de Armeense genocide
Nagorno-Karabach: oude wonden opnieuw opengereten
De oorlog die in 2020 uitbrak in Nagorno-Karabach, een betwiste regio tussen Armenië en Azerbeidzjan, bracht oude trauma's weer naar boven. "Dat voelde bijna als een wonde die nog niet eens geheeld was, maar terug werd opengetrokken en nog eens zout in werd gestrooid", beschrijft Melkonian. Vooral omdat Turkije Azerbeidzjan steunde in het conflict.
Soms zag ik mijn achternaam voorbij komen op de lijst met overledenen, dan hou je je hart vast
Anushka Melkonian, actrice
De beelden van het geweld die via sociale media werden verspreid, raakten haar diep: "Continu zag je mensen afgeslacht worden, oorlogsgevangenen die dan vel over been zijn, hoofden die werden afgehakt en dan werden getoond." Het conflict voelde zeer persoonlijk: "Af en toe zag ik mijn achternaam ergens voorbij komen in de oneindige lijst van omgekomen soldaten. Dan hou je toch je hart vast: zou dat ergens een achter-, achter-, achter-familielid zijn?"
Van machteloosheid naar actie
De oorlog zette Melkonian aan tot actie. Samen met een vriendin organiseerde ze een evenement in Antwerpen om geld in te zamelen voor mensen aan het front en vluchtelingen. "We hebben uiteindelijk 15.000 euro ingezameld. We waren zelf heel erg verrast", vertelt ze trots.
Toch bleef een gevoel van machteloosheid overheersen: "Je beseft dan pas hoe klein je eigenlijk bent als mens. Je kunt misschien met duizenden op straat komen, maar uiteindelijk zijn er wat meneertjes aan de top die de beslissingen nemen."
Bij de meest recente opflakkering van het conflict koos Melkonian ervoor om afstand te nemen: "Ik hou het buiten me, ik kan het niet opnieuw aan om het zo dichtbij te laten komen." Een keuze die haar met schuldgevoelens achterliet: "Dan voel je je zo schuldig, want je denkt 'maar ja, daar zijn wel mensen aan het lijden. Ik zit hier gewoon thuis en ik kan beslissen van 'ik doe mijn ogen dicht en ik zie het niet.'"
"Armenië is meer dan trauma"
Ondanks alle pijn benadrukt Melkonian dat Armenië meer is dan zijn trauma's. "Armenië is fantastisch. Er zijn heel veel kerken: op elke hoek van de straat is er wel een kerk of een kapel. Of iets dat verwijst naar lang, lang geleden."
Ze roemt vooral de gastvrijheid van haar landgenoten: "Als jij naar Armenië gaat en je klopt daar aan bij iemand, durf ik mijn hand ervoor in het vuur te steken dat zij je gewoon met open armen gaan ontvangen en zeggen: 'Kom, we dekken de tafel, eet mee.'"
