Vandaag is in het Oost-Duitse Maagdenburg het proces over de aanslag op de kerstmarkt vorig jaar van start gegaan. Toen reed een man met zijn auto 6 mensen dood. Honderden anderen raakten gewond. Al op de eerste procesdag veroorzaakte de verdachte ophef met beschuldigingen aan het adres van de Duitse autoriteiten en een mogelijke verwijzing naar de radicaal-rechtse partij AfD.
Dader van aanslag op kerstmarkt in Maagdenburg veroorzaakt ophef op eerste procesdag: "Merkel heeft Duitsland verraden"
Jens Van Reet
Gepubliceerd:
Een 'Mammutprozess'. Zo noemen Duitse media het proces over de aanslag op de kerstmarkt van Maagdenburg vorig jaar. Het wordt een van de grootste processen uit de Duitse geschiedenis.
De deelstaat Saksen-Anhalt, met Maagdenburg als hoofdstad, trok miljoenen uit om een tijdelijke rechtszaal op te bouwen. Geen enkel gerechtsgebouw bleek groot genoeg voor een proces van deze omvang – het doet denken aan het proces over de aanslagen in Brussel of het Sky ECC-proces, die moesten uitwijken naar de voormalige NAVO-gebouwen.
Het proces zal minstens 50 dagen in beslag nemen, waarop honderden getuigen aan het woord zullen komen. Er is plaats voor ongeveer 450 mede-eisers en hun advocaten. Verder kunnen om en bij de 200 bezoekers en journalisten het proces volgen.
Wat is er ook alweer gebeurd?
Het is vrijdagavond 20 december 2024, volle kerstperiode. Aan de feeststemming in de straten van Maagdenburg komt abrupt een einde. Beelden van een bestuurder die met een BMW over de plaatselijke kerstmarkt raast, gaan de wereld rond. Over een afstand van meer dan vierhonderd meter maait hij alles en iedereen neer. De balans is bijzonder zwaar: 6 doden, onder wie een jongetje van 9, en 338 gewonden.
Meteen na de aanslag rekent de politie de dader in. Het gaat om Taleb al-Abdulmohsen, een 50-jarige man uit Saudi-Arabië, die al sinds 2006 legaal in Duitsland is, waar hij ook werkt in een psychiatrische kliniek.
Het motief van de dader is niet helemaal duidelijk. Wellicht handelde hij uit haat tegen de Duitse staat en haar migratiebeleid. Hij liet zich op sociale media namelijk regelmatig islamofoob en vijandig uit tegenover vluchtelingenorganisaties. Tegelijkertijd verborg hij zijn sympathie voor extreemrechts niet.
De schokkende beelden van de aanslag
Het proces vindt plaats onder strikte veiligheidsmaatregelen. De beschuldigde werd vanochtend eerst per helikopter naar Maagdenburg gebracht en vervolgens door een konvooi van voertuigen naar het provisorische gerechtsgebouw. Met hand- en enkelboeien kwam de beklaagde de rechtszaal binnen.
Uit veiligheidsoverwegingen zit de beklaagde in een glazen hok. Dat weerhield hem er vandaag echter niet van om onrust te stoken in de zaal. Via een laptop communiceerde hij met de jury en de andere aanwezigen. Hij gebruikte die niet om zijn versie van de feiten te geven of berouw te tonen, maar wel om de Duitse staat aan te vallen.
Sympathie voor extreemrechts
Op het laptopscherm waren slides te zien met boodschappen als "de waarheid heeft het niet gemakkelijk", "Magdeburggate" en "Sept. 2026". Wat hij met dat laatste bedoelde, is niet helemaal duidelijk, maar vermoedelijk verwees hij hiermee naar de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt. Die vinden in september volgend jaar plaats. Volgens peilingen kan de radicaal-rechtse AfD daar 40 procent of meer halen.
Uit onderzoek van Duitse media blijkt dat de dader op sociale media regelmatig zijn steun uitte voor de AfD. Op X deelde hij in de zomer van 2024 nog een post van AfD-voorzitter Alice Weidel en schreef daarbij: "Linksen zijn gek. We hebben de AfD nodig om de politie tegen zichzelf te beschermen."
Wie anders dan de AfD kan de islam bestrijden?
Beklaagde Taleb al-Abdulmohsen
Een veel strenger migratiebeleid en een anti-islamhouding zijn de speerpunten van de AfD. Daar kan al-Abdulmohsen zich als uitgesproken islam-criticus in vinden. Op X vroeg hij zich af wie anders dan de AfD de islam kan "bestrijden". Ook vandaag haalde hij meerdere verhalen aan over geweld in zijn geboorteland, Saoedi-Arabië, gepleegd door moslimmannen tegen vrouwelijke familieleden.
Kop van Jut van zijn kritiek was voormalig bondskanselier Angela Merkel. In de rechtszaal viel hij haar vandaag rechtstreeks aan voor haar opengrenzenbeleid tijdens de vluchtelingencrisis in 2015. "Angela Merkel heeft Duitsland verraden", klonk het.
Hij uitte ook ernstige beschuldigingen tegen de politie van Maagdenburg, die naar zijn mening de waarheid over de misdaad verdoezelt. Met een beschuldiging aan het adres van de veiligheidsdiensten sloot al-Abdulmohsen zijn spreektijd af. "De Maagdenburgse politie en de autoriteiten in Saksen-Anhalt wilden Saudische vrouwen doden vanwege hun kritiek op de islam!", brulde hij.
Brief aan nabestaanden
Tijdens zijn tirades ging hij nauwelijks in op de aanslag zelf. Bij nabestaanden in de zaal zorgde zijn gedrag voor ontsteltenis. Maar niet alleen tijdens dit proces veroorzaakt al-Abdulmohsen commotie. Sinds zijn arrestatie haalt hij wel vaker het nieuws met provocaties.
Zo zou hij op de een of andere manier aan de contactgegevens van familieleden van slachtoffers zijn gekomen, waardoor hij hen een brief kon sturen met zijn versie van de feiten en excuses. De ontvangers reageerden geschokt dat hij zomaar contact met hen kon opnemen.
Ook in de gevangenis misdraagt hij zich. Naar eigen zeggen wordt hij daar niet goed behandeld, waardoor hij zich geroepen voelt met geweld te dreigen.
Fouten van de autoriteiten?
Omdat de man toerekeningsvatbaar is, krijgt hij wellicht de maximale celstraf: levenslang. In maart, aan het einde van dit proces, zal niet alleen duidelijk worden welke straf de dader krijgt, maar ook of de autoriteiten fouten hebben gemaakt in het dossier.
Al-Abdulmohsen was namelijk bekend bij verschillende diensten. Al in 2013 trok hij de aandacht met de aankondiging een "aanval met internationale aandacht" te willen uitvoeren. In 2023 voorspelde hij opnieuw dat er "iets groots" zou gebeuren in Duitsland. In de loop der jaren kwamen meer dan 100 tips binnen van burgers en inlichtingendiensten, waar uiteindelijk weinig tot niets mee werd gedaan.
Maanden voor de aanslag had een collega al zijn bezorgdheid geuit bij een leidinggevende over de geestelijke gezondheid van de man. Ook Saoedi-Arabië zelf zou de Duitse veiligheidsdiensten hebben gewaarschuwd voor het mogelijke gevaar dat hij vormde.