De Britse openbare omroep BBC verkeert in een van de grootste crisissen van de afgelopen jaren. Algemeen directeur Tim Davie en hoofd van de nieuwsdienst Deborah Turness hebben ontslag genomen na het uitlekken van een interne memo, die claimt dat de BBC "vooringenomen" en "woke" is. Hoe is het zover kunnen komen?
Gelekt rapport en rel over Trump-montage: hoe de BBC in een diepe crisis is beland
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
De aanleiding voor de huidige crisis is een uitgelekte interne memo van Michael Prescott, een voormalig onafhankelijk adviseur van de BBC's Editorial Guidelines and Standards Committee. Daarin spreekt hij over "serieuze en systematische vooringenomenheid" in de verslaggeving van BBC.
Prescott, die eerder politiek redacteur was bij The Sunday Times, had 3 jaar lang toezicht gehouden op de naleving van de journalistieke richtlijnen van de BBC. De memo werd door de conservatieve krant The Daily Telegraph naar buiten gebracht.
Misleidende montage
Het heetste hangijzer is een aflevering van het onderzoeksprogramma 'Panorama', getiteld 'Trump: A Second Chance?', die kort voor de Amerikaanse verkiezingen van 2024 werd uitgezonden. De uitzending gebruikte een bewerkte toespraak van Donald Trump van 6 januari 2021, de dag van de bestorming van het Capitool.
Twee passages van die toespraak, bijna een uur uit elkaar, werden samengevoegd, waardoor het leek alsof Trump expliciet opriep tot geweld. Het fragment waarin hij opriep "vreedzaam en patriottisch te protesteren" werd ook uit de montage geknipt.
Bovendien toonde de reportage onmiddellijk na de uitspraken van Trump beelden van de extreemrechtse groep Proud Boys die richting het Capitool trokken. In werkelijkheid waren ze al langer onderweg, dus niet onder directe impuls van de woorden van Trump.
De toespraak van Trump versus de montage die BBC maakte voor Panorama
Het Witte Huis reageerde woedend op de onthullingen. Witte Huis-woordvoerder Karoline Leavitt noemde de BBC "100 procent fake news" en een "propagandamachine". Ook Brits premier Starmer liet weten dat hij een zorgvuldig onderzoek van de publieke omroep verwacht over de kwestie.
"Breder patroon van vooringenomenheid"
Volgens Prescott maakt deze misleidende reportage deel uit van een breder patroon binnen BBC waarin verslaggeving over Donald Trump structureel gekleurd zou zijn. Volgens hem bood 'Panorama' nauwelijks ruimte aan stemmen die Trump verdedigden en hij vond het ook niet kunnen dat BBC geen even kritische reportage maakte over de Democratisch presidentskandidate Kamala Harris.
Prescott vindt ook dat BBC in aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen te veel focuste op thema's die vooral voor de campagne van Harris belangrijk waren, zoals vrouwenrechten en abortus, en te weinig op immigratie en economie.
BBC Arabic
Hij uit in de memo ook zijn frustratie over BBC Arabic, die te weinig Israëlische stemmen zou opvoeren in de verslaggeving over Gaza. De berichtgeving zou volgens Prescott bovendien te sterk verschillen van de Britse BBC-website.
Enkele maanden geleden bleek daarnaast dat de voice-over in een reportage over Gaza gedaan werd door de zoon van een Hamas-lid. De reportage werd niet door de BBC zelf gemaakt, maar de zender kocht de bewuste reportage wel aan en zond ze uit. De Britse mediaregulator Ofcom oordeelde vorige maand nog dat de BBC daarmee "een serieuze fout" had gemaakt door het verhaal niet te dubbelchecken.
Anderzijds wordt de BBC ook wel al maanden beschuldigd door pro-Palestijnse groepen omdat de omroep "te voorzichtig" zou zijn in het aankaarten van het geweld in Gaza door het Israëlische leger.
"Machtsgreep van binnenuit"
Tegelijk komt er stevige tegenkritiek op het ontslag van de 2 toplui. Volgens David Yelland, oud-hoofdredacteur van de Britse tabloid The Sun en tegenwoordig BBC-presentator, is de hele affaire "een interne machtsgreep".
In het BBC-radioprogramma Today noemde hij de publicatie van de interne memo door de Telegraph ook een "gecoördineerde aanval, waarin rechtse media en politieke tegenstanders volgens hem druk hebben gezet op de raad van bestuur van BBC".
Hij wijst erop dat sommige leden van de raad van bestuur van BBC, zoals de voormalige Tory-communicatiestrateeg Robbie Gibb, sterke banden hebben met de Conservatieve Partij en zegt dat commerciële mediabedrijven proberen om de BBC financieel onderuit te halen.
Ook professor Britse cultuur Lieven Buysse (KU Leuven) ziet dat de aanval op BBC nu vooral van rechts komt. "De Telegraph is eerder rechtsgezind en trekt de partijdigheid van BBC al langer in twijfel", zegt hij. "De krant vindt dat de publieke omroep 'te woke' is en te 'pro-Palestijns'."
Volgens Buysse beschadigt de interne BBC-memo wel de geloofwaardigheid van de omroep, maar hij benadrukt ook dat de voorbeelden die worden aangehaald in de memo geen bewijs van systematische vooringenomenheid zijn.
"De BBC blijft een instituut dat probeert neutraliteit na te streven, in tegenstelling tot de meeste Britse kranten, waaronder de Telegraph. Maar er is nog werk aan het beleid om met vermoedelijke vooringenomenheid om te gaan", stelt Buysse.
"De omroep had - zowel intern als extern - veel duidelijker, proactiever en sneller moeten communiceren. De memo die de heisa veroorzaakt heeft, ging al sinds de zomer rond."
Onderhandelingen over financiering
Buysse ziet het vertrek van de 2 toplui bij BBC nu dan ook vooral als een strategische zet. "De omroep moet opnieuw onderhandelingen voeren over haar financiering", verduidelijkt hij. De huidige financiering loopt af in 2027.
"Er gaat veel belastinggeld naar de BBC, en de omroep moet voldoen aan de allerhoogste standaarden. Als de leiding dan beschadigd is door een lopende controverse, kan dat de positie van de BBC bij die onderhandelingen verzwakken", legt hij uit.
Door op te stappen, maken de huidige toplui volgens Buysse ruimte voor een nieuwe leiding die met een schone lei de contractonderhandelingen kan voeren en tegelijkertijd het imago van de publieke omroep kan herstellen.
