Oud-president Hollande blikt bij VRT NWS terug op 10 jaar aanslagen Parijs: "Ze hebben ons niet klein gekregen"

François Hollande zal voor altijd herinnerd worden als de president die Frankrijk door de terreurjaren loodste. Tijdens zijn quinquennat, zijn ambtstermijn van 2012 tot 2017, wordt hij geconfronteerd met een reeks gruwelijke aanslagen: op Charlie Hebdo, de Hypercacher-supermarkt, de Bataclan-concertzaal, het Stade de France, de Parijse terrassen en de Promenade des Anglais in Nice.

Als president nam hij beslissingen die miljoenen levens raakten. Vandaag is hij volksvertegenwoordiger voor de Franse socialistische partij PS en nog steeds een invloedrijke stem in de Franse politiek.

Een afspraak met François Hollande krijgen, blijkt geen sinecure. Zijn agenda is volgestouwd: debatten, partijbijeenkomsten, interviews. De avond voor ons gesprek verkeert de Franse regering in alweer een politieke crisis, waardoor de ontmoeting tot het laatste moment onzeker blijft. Maar uiteindelijk komt het verlossende bericht: het mag doorgaan.

Zijn medewerkers benadrukken dat hij zelden lange interviews geeft aan buitenlandse media. Pas toen ik voorstelde om namens de Belgische publieke zenders samen te komen, ging de deur op een kier. "Voor dit onderwerp, en voor de Belgen, wil hij tijd maken", klinkt het.

Het interview vindt plaats in zijn kantoor, een statig appartement op de 4e verdieping in de al even statige Rue de Rivoli. Door het raam kijk je uit op de Jardin des Tuileries en de Place de la Concorde, een uitzicht dat bijna symbolisch voelt. Binnen heerst een gecontroleerde chaos: stapels dossiers, open boeken, foto’s met wereldleiders.

Toch hangt er iets huiselijks in die wanorde. Als Hollande binnenkomt, zonder veel ceremonie, oogt hij eerder als een bedachtzame professor dan als een oud-staatsleider. Zijn handdruk is warm, zijn blik vriendelijk, maar zijn ogen verraden dat hij de last van zijn land nog altijd met zich meedraagt.

10 jaar geleden stond Hollande voor de zwaarste beproeving van zijn presidentschap: Frankrijk bijeenhouden in een tijd van terreur. Of hij zich toen "de president van de oorlog" voelde?

Hij schudt resoluut het hoofd: "Nee. Ik was de president van de eenheid. Mijn eerste zorg was dat Frankrijk niet zou bezwijken onder angst en haat. We moesten laten zien dat onze democratie sterker was dan het terrorisme."

Hij herinnert zich levendig de mars van 11 januari 2015, na de aanslag op Charlie Hebdo.

"Dat was misschien het hoogtepunt van mijn ambtsperiode. Miljoenen mensen stonden op straat. Ik zag agenten en burgers elkaar omhelzen. Dat beeld, van een politieman die in de armen van een demonstrant valt, vergeet ik nooit. Dat was Frankrijk op zijn best."

Na de aanslagen van 13 november 2015 lag zo’n volksmars niet meer binnen de mogelijkheden. Frankrijk ging in noodtoestand: militairen in het straatbeeld, verboden samenkomsten, een land op scherp.

Die beruchte vrijdag zat Hollande in het Stade de France voor de vriendschappelijke wedstrijd Frankrijk-Duitsland.

"Ik was die dag nog in Brussel. Ik wist niet eens of ik op tijd in Saint-Denis zou zijn. Toen de wedstrijd een kwartier bezig was, klonk de eerste knal. Ik dacht aan een voetzoeker. Maar bij de tweede wist ik het zeker: dit is een aanslag."

Wat volgde, was een nacht van loodzware beslissingen: Franse luchtaanvallen op IS-stellingen in Syrië, het afkondigen van de noodtoestand, en de moeilijkste beslissing van allemaal, het bevel om de Bataclan te bestormen.

"Ik gaf dat bevel meteen toen ik in het crisiscentrum aankwam, rond 10 uur 's avonds", vertelt hij. "Maar de operatie kon pas 2 uur later starten. We wilden elk risico voor de gijzelaars vermijden. Die spanning, dat wachten... dat was ondraaglijk."

Ik herinner me zelf nog mijn rit met een cameraploeg vanuit Brussel naar Parijs. Op de radio klonk Hollandes eerste toespraak: "C’est une horreur." En hoe dichter we de Franse hoofdstad naderden, hoe hoger het dodental opliep.

Ondanks waarschuwingen van zijn veiligheidsdiensten wilde Hollande die nacht naar de Bataclan: "Ik wou onze hulpdiensten mijn steun tonen", zegt hij. "Wat ik nooit vergeet, zijn de gezichten van de overlevenden. De horror die zij binnen hadden meegemaakt, stond in hun ogen gegrift."

Ook België kwam nadrukkelijk in beeld in de nasleep van de aanslagen.

"De terroristen kenden geen grenzen", zegt Hollande, opvallend mild. "Ja, als er een aanslag gebeurt, is er altijd ergens een gemiste aanwijzing. We kregen geen waarschuwing uit België, niemand wist wat er op til was. Maar sindsdien is de samenwerking op veiligheidsgebied enorm versterkt."

Hollande weet dat de terreurdreiging nooit volledig zal verdwijnen: "Ook al lijkt het islamistisch jihadisme verslagen, het kan weer opduiken, in andere vormen, via radicalisering, propaganda, individuele aanslagen. We hebben dat gezien bij vermoorde leraren, in gebedshuizen, en met de toename van antisemitisme."

Volgens hem was het grootste gevaar niet de aanslagen zelf, maar wat ze probeerden te veroorzaken: verdeeldheid. "Ze wilden ons laten twijfelen aan onze vrijheden en rechten. Gelukkig is dat niet gelukt."

Hollande is opvallend eerlijk over de fouten die toen gemaakt werden.

"Misschien hebben we te snel geprobeerd de draad weer op te pakken. We wilden tonen dat Parijs bleef leven, maar misschien hadden we beter moeten luisteren naar de angst en het verdriet van de mensen."

Wanneer ik hem vraag of de aanslagen bijdroegen aan de opmars van het Rassemblement National, is hij duidelijk: "Nee, die opmars was al bezig. Wat me wel pijn doet, is dat de eenheid van 2015 zo snel verdwenen is. Vandaag zijn we weer verdeeld – over identiteit, migratie, religie, zelfs over de waarheid zelf. Het vertrouwen brokkelt af: in de politiek, in de media, en in elkaar."

"10 jaar lijkt lang", zegt Hollande zacht, "maar voor de slachtoffers en overlevenden is het alsof het gisteren was. De wonden zijn nog niet geheeld."

Hij weet dat bij de herdenkingen opnieuw alle camera’s op hem gericht zullen zijn. Toch zal hij er staan, zoals toen: kalm, waardig, met dezelfde boodschap als toen de Bataclan nog nasmeulde.

Frankrijk heeft geleden, maar het is niet geknakt.

"Ze hebben ons niet klein gekregen", zegt hij. En met die woorden herinnert François Hollande eraan dat de echte strijd, die voor vrijheid en eenheid, nooit voorbij is.